Getto w Krakowie zostało utworzone 3 marca 1941 r. na podstawie rozporządzenia gubernatora dystryktu krakowskiego Otto Wächtera o powstaniu „żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej” w tym mieście. Utworzono je na terenie dzielnicy Podgórze, przesiedlając do niego całą ludność żydowską i jednocześnie wysiedlając z jego obszaru ludność polską.
Izolacja i eksterminacja
Teren getta krakowskiego został otoczony murem, a 15 października 1941 r. wprowadzono zaostrzone przepisy, zgodnie z którymi za jego opuszczenie bez specjalnej przepustki groziła kara śmierci zarówno wszystkim Żydom, jak i pomagającym im w tym Polakom.
Jesienią 1941 r. zaczęto do krakowskiego getta przywozić Żydów z podkrakowskich gmin, co pogorszyło tragiczną już sytuację zamkniętej tam ludności pod względem zagęszczenia i zaopatrzenia w produkty żywnościowe.
Wysiedlenie Żydów z getta krakowskiego do obozu płaszowskiego. Żydowska ludność Krakowa, niosąc swój dobytek, pod eskortą SS-manów opuszcza teren getta. Na ostatnim planie kamienice stojące przy ulicy Lwowskiej. Marzec 1943 r. (fot. z zasobu AIPN)
Likwidacja getta krakowskiego. Grupa Żydów (w głębi, na ulicy) zmierza prawdopodobnie w stronę obozu w Płaszowie. Na ostatnim planie i po prawej - kamienice stojące przy placu Zgody (dziś plac Bohaterów Getta). Marzec 1943 r. (fot. z zasobu AIPN)
W 1942 r. niemieckie władze okupacyjne w ramach akcji „Reinhardt” na terenie Generalnego Gubernatorstwa dokonały dwóch masowych deportacji ludności żydowskiej z terenu krakowskiego getta do obozu zagłady w Bełżcu. Pierwszą przeprowadziły na początku czerwca, drugą w październiku.
W grudniu tego roku obszar getta krakowskiego został podzielony na dwie części „A”, w którym znajdował się obóz pracy, oraz „B”, w którym mieszkały głównie kobiety i dzieci.
Zagłada getta
13 marca 1943 r., o godzinie 6.00, część „A” krakowskiego getta została otoczona przez oddziały SS, policji niemieckiej i Sonderdienstu (niem. Służba Specjalna, pomocnicza formacja policyjna stworzona przez gubernatora Hansa Franka) dowodzone przez SS-Sturmbannführera Wilhelma von Haase.
Siły niemieckie rozpoczęły brutalną akcję wysiedlania ludności żydowskiej, której nakazano zabrać w krótkim czasie najpotrzebniejsze rzeczy i w grupach pomaszerować do obozu w Płaszowie. Do obozu płaszowskiego trafiło ok. 8 tys. osób, niemogących zabrać ze sobą dzieci młodszych niż 14 lat.
Likwidacja getta krakowskiego. Grupa Żydów opuszczająca teren getta, udaje się prawdopodobnie w kierunku obozu w Płaszowie. Widok z placu Zgody w kierunku ulicy Lwowskiej. Marzec 1943 r. (fot. z zasobu AIPN)
Wysiedlenie Żydów z getta krakowskiego do obozu pracy przymusowej w Płaszowie. Żydzi z walizkami, tobołkami, opuszczają w pośpiechu plac Zgody (obecnie plac Bohaterów Getta). Marzec 1943 r. (fot. z zasobu AIPN)
Niemcy obiecywali, iż zostaną one przewiezione do obozu po powstaniu dla nich specjalnego baraku. Niewielkiej grupie dzieci udało się dostać wraz z rodzicami do obozu w Płaszowie (wskutek przekupienia Niemców, schowania ich w rzeczach osobistych), jednak większość trafiła do sierocińca w getcie.
Części ludności żydowskiej udało się w trakcie likwidacji getta ukryć w kryjówkach przygotowanych w piwnicach, na strychach, celem ucieczki na stronę aryjską wieczorem, po zakończeniu działań przez okupanta.
14 marca 1943 r. Niemcy dokonali likwidacji części „B” krakowskiego getta, mordując podopiecznych szpitali i sierocińca. W trakcie likwidacji krakowskiego getta śmierć poniosło od 700 do 2500 osób.
Wysiedlenie Żydów z getta krakowskiego do obozu pracy przymusowej w Płaszowie. Żydzi z walizkami, tobołkami opuszczają w pośpiechu plac Zgody (obecnie plac Bohaterów Getta). Marzec 1943 r. (fot. z zasobu AIPN)
Wysiedlenie Żydów z getta krakowskiego do obozu pracy przymusowej w Płaszowie. Żydzi z walizkami, tobołkami, opuszczają w pośpiechu plac Zgody (obecnie plac Bohaterów Getta). Marzec 1943 r. (fot. z zasobu AIPN)
* * *
Informacje o ofiarach akcji likwidacji getta krakowskiego, zamordowanych bądź deportowanych do obozu płaszowskiego, można znaleźć m.in. w ogólnodostępnej, prowadzonej przez Archiwum IPN, bazie programu „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką 1939-1945” na stronie straty.pl.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
