Konstytucja marcowa 1921 roku. Ustrojowy falstart
Każda definicja państwa zawiera przynajmniej trzy elementy: ludność, terytorium i władza, czyli określenie, kto sprawuje rządy i na jakich zasadach. Ten ostatni, najbardziej abstrakcyjny czynnik, ma jednak decydujące znaczenie.
Bilans otwarcia niepodległej Polski – pierwsze miesiące
Powracająca na mapę Europy po prawie półtorawiekowej niewoli Rzeczpospolita stanęła przed ogromem wyzwań, którym musiała sprostać. Wydawało się to niemożliwe – na ziemiach trzech zaborów wszystko przecież było inne: systemy polityczne, gospodarcze, społeczne, religijne i kulturowe, a nawet mentalność mieszkańców.
Pierwsze lata województwa śląskiego w II RP
Śląskie było najmniejszym ze wszystkich województw II Rzeczypospolitej. Było jednak najważniejszym regionem gospodarczym i dostawcą surowców dla rodzącego się przemysłu, a przy tym okręgiem autonomicznym – z własnym parlamentem i odrębnymi przepisami prawnymi w wielu dziedzinach.
Pełzający autorytaryzm w II RP
Okres dwudziestolecia międzywojennego jest bez wątpienia czasem, w którym przemoc motywowana politycznie nie była nadzwyczajnym zjawiskiem. Doświadczenie wojny, tak ważne w przypadku Europy Zachodniej, nasilające się kryzysy ekonomiczne, złudy recept rewolucyjnych, powodowały, iż nie tylko pucze, zamachy, ale i zwykłe pobicia wpisywały się z różnym nasileniem w krajobraz życia politycznego Europy.
Konstytucja kwietniowa wprowadziła w Polsce system prezydencki o charakterze autorytarnym, określany we współczesnej doktrynie prawa konstytucyjnego jako neoprezydencki. Wywołała ona żywy spór pomiędzy prawnikami w kwestii czy naruszała postanowienie konstytucji marcowej 1921 roku.
Ustroju państwa wizja Józefa Piłsudskiego
Konstytucja z 23 kwietnia 1935 r. jak rzadko które wydarzenie lub akt prawny w historii Polski, budzi emocje i kontrowersje zarówno wśród historyków, prawników, jak i polityków. Przez lata jednak, zamiast prowadzić poważną polemikę, używano jednoznacznie negatywnych epitetów: antydemokratyczna, autorytarna, burżuazyjna, faszystowska, co jakąkolwiek dyskusję z góry czyniło bezcelową.
Jak ewoluował ustrój polityczny II RP? Jakie wyglądały polityczne praktyki po zamachu majowym, i jaki był ich wpływ na funkcjonalność instytucji państwa? W jaki sposób władze traktowały opozycję?
Czasy sejmokracji
Parlament odrodzonej Polski miał rozwiązywać problemy nie tylko najistotniejsze dla bytu państwa, ale i niezwykle skomplikowane. A że rozstrzygać chciał w praktyce o wszystkim, szybko okres jego przewagi w państwie nazwany został czasem „sejmokracji”.
Jakie emocje wywołał zamach na Prezydenta Rzeczypospolitej Gabriela Narutowicza? Kto go dokonał? Jakie były motywy tej zbrodni? Jakie były jej konsekwencje dla życia politycznego młodej polskiej demokracji II RP?
Prof. Marek Kornat w autorskiej ocenie dorobku II RP (ukazanie na wybranych przykładach zarówno „grzechów”, jak i osiągnięć II RP oraz sformułowanie postulatów badawczych na przyszłość). Dyskusja
Życie polityczne w Polsce pierwszych lat niepodległości
Jeden z nielicznych elementów życia społecznego, których nie trzeba było budować w Polsce od podstaw, stanowił system partyjny. Poszczególne nurty ideowe tworzyły wcześniej swoje ugrupowania polityczne we wszystkich trzech zaborach.
Niepodległość i prawa wyborcze dla Polek
„Równość ludzi i poczucie sprawiedliwości wymagają równouprawnienia kobiet. Ci, co tego nie rozumieją, potrzebują wychowania, nie dowodów” – mówił polski prawnik Leon Petrażycki w Dumie Rosyjskiej w 1906 r. Trzeba było jeszcze 12 lat, by kobiety polskie, już w Niepodległej, uzyskały prawa wyborcze.
Lubelski premier
Przez kilka listopadowych dni na ulicach i placach Lublina tworzyła się wolna Polska. Był to czas pełen napięć i groźby wybuchu walk, gdyż w mieście stacjonowały wojska austriackie, oddziały ukraińskie i Polska Siła Zbrojna (Polnische Wehrmacht) – jednostka wierna Radzie Regencyjnej. Ujawniały się też grupy żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej, organizowała się milicja robotnicza i milicja licznej w Lublinie ludności żydowskiej.
Prolog niepodległości
Jesienią 1917 r. niemieckie i austro-węgierskie władze okupacyjne postanowiły wreszcie przekazać część atrybutów władzy państwowej w polskie ręce. Stało się to 12 września, kiedy ogłoszony został specjalny patent powołujący do życia Radę Regencyjną.
Deklaracja wersalska z 3 czerwca 1918 roku – zapomniany akt założycielski II RP
W powodzi rocznicowych uroczystości związanych z mijającym stuleciem wydarzeń związanych z odzyskaniem przez Polskę niepodległości zupełnie zagubiło się niestety jedno z najważniejszych.
O ustroju II RP słów kilka...
W listopadzie 1918 r., w specjalnym dekrecie gabinetu pod przewodnictwem Jędrzeja Moraczewskiego, określono tymczasową formę rządów w Polsce – zdecydowano, że będzie to republika. Te same zapisy powtórzono w tzw. Małej Konstytucji (1919), a następnie w Konstytucji marcowej (17 marca 1921).
Tworzenie państwa: rok pierwszy
Wśród prac prof. Andrzeja Chwalby opisujących proces odzyskiwania niepodległości przez Polskę, książka 1919. Pierwszy rok wolności jest pozycją wyjątkową.
Na czym polegała autonomia województwa śląskiego? Dlaczego ją ustanowiono? Czy polityka władz IIRP względem Śląska zmieniła się po przewrocie majowym?
Śmierć prezydenta
16 grudnia 1922 roku zaszło jedno z bardziej ponurych wydarzeń w dziejach odrodzonej Rzeczypospolitej – psychicznie niezrównoważony fanatyk zamordował jej pierwszego prezydenta.
Spór o kształt ustrojowy II RP
Ze zmagań militarnych, toczonych nieprzerwanie od listopada 1918 r., II Rzeczpospolita wyłoniła się jako państwo rozległe, liczące 388.600 km², ale mało zwarte, jego granice wynosiły bowiem ponad 5,5 tys. km. Pod względem powierzchni zajmowała szóste miejsce w Europie; zamieszkiwało ją, według danych spisowych z 1921 r., 27 milionów mieszkańców.
Zręby Niepodległej
Wznosiliśmy naszą państwowość jeszcze w czasie Wojny, co najmniej od lata 1915 roku. W jej ostatnim roku w polskie ręce definitywnie przeszło sądownictwo i szkolnictwo. Przygotowywano do pracy kadrę urzędniczą dla wszystkich działów administracji. Dzięki temu w listopadzie 1918 roku byliśmy gotowi.
„Kształtowanie się ośrodków władzy - listopad 1918 - luty 1919” – debata belwederska
Obrońca demokracji
Mimo starcia z obozem piłsudczykowskim przy okazji wyboru marszałka sejmu Daszyński, świadom wagi spokoju dla pracy państwowej, starał się współpracować z politykami sanacyjnymi. Oczywiście najważniejsze były relacje z Józefem Piłsudskim.
Najpotężniejszy szaniec wolności
Na gruncie galicyjskim w gronie socjalistów, którzy zmierzali do restytucji Polski jako suwerennej republiki demokratycznej, znalazł się Ignacy Daszyński. Jego zasługi na tym polu sprawiły, że decyzją Sejmu Rzeczypospolitej został uznany za jednego z Ojców Niepodległości.
Endecja – cenne dziedzictwo
Dziedzictwo ruchu narodowego bywa dziś skazywane na niepamięć, choć powinno służyć kolejnym pokoleniom Polaków. Należy z niego czerpać wszystko to, co pozytywne – a jest tego bardzo dużo – odrzucając jednocześnie to, co z dzisiejszej perspektywy nie wydaje się warte naśladowania.
"Wznoszenie zrębów państwa" - debata belwederska
Kadr z animacji IPN Niezwyciężeni. Czas próby (2019)
