Wizja polityki zagranicznej centroprawicy i generała Władysława Sikorskiego w drugiej połowie lat 30. XX wieku
Front Morges i Stronnictwo Pracy były formacjami, które powstały w latach 1936-1937. Prezentowały odmienną wizję polityki zagranicznej od ówczesnego rządu polskiego. Miały one poparcie znanych postaci – m.in. gen. Władysława Sikorskiego, Ignacego Paderewskiego czy gen. Józefa Hallera.
Biuro „B” MSW w ramach aparatu bezpieczeństwa w czasach PRL odpowiadało za prowadzenie obserwacji operacyjnej, ustalenie oraz inwigilację zagranicznych placówek i dyplomatów przebywających w kraju.
Czy kierunek niemiecki był w międzywojennym wywiadzie polskim niedoceniany? Na czym polegała akcja „Wózek”? Jak wyglądała współpraca wywiadowcza z Japonią? Dlaczego Niemcy po wybuchu wojny przejęli w Warszawie dokumenty dotyczące współpracowników naszego wywiadu? Jak wyglądała polska wspólnota wywiadowcza?
Wywiad sowiecki prowadził intensywną działalność na terenie Stanów Zjednoczonych nie tylko w okresie zimnej wojny, lecz także przed II wojną światową, w jej trakcie oraz po jej zakończeniu. Kluczowym zapleczem tej aktywności byli działacze Komunistycznej Partii USA, a także przedstawiciele środowisk intelektualnych, dziennikarskich i politycznych o orientacji lewicowo-liberalnej.
Jak międzynarodowy kontekst po I wojnie światowej wpłynął na decyzję o przeprowadzeniu plebiscytu na Górnym Śląsku? Na ile to, co działo się w Paryżu, Londynie i Waszyngtonie, zdeterminowało wynik marcowego głosowania i późniejsze losy regionu? Czy o losach Górnego Śląska decydowały bardziej wydarzenia na polu bitwy, czy przy stole negocjacyjnym w gabinetach dyplomatów?
Jak Ronald Reagan wspierał Solidarność i przeciwdziałał wpływom Związku Sowieckiego? Jak sankcje amerykańskie wpływały na ZSRS? Jak wyglądała współpraca Ronalda Reagana z Janem Pawłem II?
Tama-77. Jimmy Carter w Polsce
W dniach 29-31 grudnia 1977 r. prezydent Stanów Zjednoczonych Jimmy Carter złożył wizytę w Polsce.
Rozpoznanie jednostek LWP przez amerykańskich dyplomatów. Przypadek Fredericka G. Myera z lutego 1985 r.
W okresie zimnej wojny Ludowe Wojsko Polskie znajdowało się w centrum zainteresowania wywiadów państw NATO. Powodów tego stanu rzeczy było kilka, choć do najważniejszych należała wielkość polskich sił zbrojnych, będących drugą pod względem liczebności armią Układu Warszawskiego, w dodatku z rozbudowanym komponentem wojsk pancernych i zmechanizowanych.
Jak prasa konspiracyjna Polskiego Państwa Podziemnego zareagowała na wybuch wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941 roku? Czym była polityka „wrogiej neutralności” i dlaczego kierownictwo podziemia próbowało narzucić ją polskiemu społeczeństwu wobec walczących ze sobą okupantów?
Oczami wroga
Dokumenty wytworzone przez KGB pokazują, jak wybór Jana Pawła II zmienił układ sił na świecie i dał nadzieję milionom chrześcijan żyjących w krajach komunistycznych.
Hassliebe. Niemiecki strach i fascynacja wobec Rosji po 1918 r.
W okresie międzywojennym ambiwalentne podejście Niemiec do Rosji stało się jeszcze bardziej spolaryzowane. Rewolucja bolszewicka była ucieleśnieniem wszystkich negatywnych stereotypów: bolszewik był brudnym, ordynarnym i brutalnym barbarzyńcą.
Śmierć oficerów PRL w Korei
Od sierpnia 1953 r. PRL, a po 1989 r. demokratyczna Polska, uczestniczyła w Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych (KNPN) w Korei, która miała przyczynić się do umocnienia rozejmu kończącego działania zbrojne trwające między czerwcem 1950 r. i lipcem 1953 r.
Pakt Ribbentrop-Mołotow. Sojusz totalitaryzmów
23 sierpnia 1939 r. III Rzesza Niemiecka i Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich (ZSRS) zawarły układ o nieagresji w rzeczywistości będący sojuszem polityczno-wojskowym mającym na celu wspólne opanowanie Europy Środkowo-Wschodniej. W tajnym protokole dołączonym do układu przewidziano podział terytorium Polski oraz innych krajów regionu między te dwa mocarstwa.
Postawa mocarstw wobec Powstania Warszawskiego do dziś budzi kontrowersje i emocje. Dlaczego alianci zachodni nie udzielili Polakom realnego wsparcia? Jakie kalkulacje polityczne kierowały działaniami Wielkiej Brytanii, USA i ZSRS w obliczu heroicznego zrywu stolicy?
Tam, gdzie nikt ich nie znajdzie... Perspektywy odnalezienia miejsca pochówku ofiar Obławy Augustowskiej w rejonie Kalet
To już trzy ćwierćwiecza od kiedy setki mieszkańców Suwalszczyzny i Augustowszczyzny zatrzymanych w obławie lipcowej przez Sowietów zniknęły bez śladu. Dziś nikt już chyba nie ma wątpliwości, jaki spotkał ich los. Wciąż nie udało się jednak odnaleźć ich grobów.
Konferencja poczdamska
Niekiedy nazywana też konferencją berlińską, była trzecią i ostatnią z konferencji „Wielkiej Trójki”. Zapadły na niej główne decyzje polityczne dotyczące powojennego porządku świata, szczególnie Europy, oraz rozliczenia nazistowskich zbrodni.
Na czym polegał kryzys berliński? Co spowodowało kryzys kubański/karaibski? Co wiemy o reakcjach mieszkańców Górnego Śląska na te wydarzenia? Jak z reperkusjami społecznymi wspomnianych kryzysów radziły sobie władze lokalne?
Pod sowiecką dominacją. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej
5 lipca 1945 r. rządy Stanów Zjednoczonych Ameryki i Wielkiej Brytanii uznały Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej w Warszawie za jedyne legalne przedstawicielstwo państwa polskiego.
Arthur Bliss-Lane. Ambasador czasu przełomu
16 czerwca 1894 r. na nowojorskim Brooklynie urodził się Arthur Bliss-Lane – amerykański dyplomata, ambasador Stanów Zjednoczonych w Warszawie w latach 1945–1947.
Apel sztokholmski i jego odbiór w polskim społeczeństwie w 1950 r.
Apel sztokholmski w obronie pokoju na świecie był największą akcją propagandową w okresie stalinowskim, nie tylko w Polsce, ale w całym bloku wschodnim. Komuniści wszelkimi możliwymi sposobami dążyli do zmiany wizerunku, by przedstawić się jako strona, która walczy z amerykańskim imperializmem i broni pokoju na świecie.
Most Jedności – Most Wolności! Wielka wymiana szpiegów z czerwca 1985 r.
22 maja 1985 r. mecenas Wolfgang Vogel wraz z żoną Helgą odwiedził Mariana Zacharskiego w więzieniu stanowym w Memphis. Powodem krótkiej wizyty była potrzeba podpisania oświadczenia dla Departamentu Stanu USA. Zawierało ono zgodę Polaka na wyjazd do Berlina Zachodniego, następnie zaś do NRD i Polski. Podobne oświadczenia Vogel odebrał od trójki innych szpiegów bloku wschodniego, zatrzymanych w USA – Penyu Kostadinova, prof. Alfreda Zehe i Alice Michelson. Dla Mariana Zacharskiego oznaczało to koniec czteroletniego pobytu w więzieniu i wielu starań mających na celu jego powrót do kraju.
Jakie uwarunkowania międzynarodowe były związane z 1945 r. na ziemiach polskich? Jak ewoluowała polityka zagraniczna prowadzona przez Rząd RP na Uchodźstwie oraz postawa Polskiego Państwa Podziemnego w związku z wydarzeniami roku 1944 i 1945 na ziemiach polskich (wejście Armii Czerwonej, powstanie warszawskie, proces szesnastu)?
Jan Paweł II i wielka polityka
W naszej pamięci zaciera się powoli obraz świata, jaki zastał Jan Paweł II, gdy obejmował Stolicę Piotrową. Świat Anno Domini 1978 był przecież radykalnie różny nie tylko od tego, który znamy dzisiaj, ale przede wszystkim kompletnie odmienny od świata u końca pontyfikatu papieża-Polaka wiosną 2005 r. Z całą pewnością papież z Polski odegrał poważną rolę w tych przemianach.
Większość oficerów wywiadu PRL pracowała pod przykryciem jako dyplomaci w ambasadach PRL, zwanych w żargonie wywiadowczym rezydenturami. Taka placówka, wraz z paszportem dyplomatycznym, była codziennością oficera wywiadu.
Jałta z perspektywy innej niż polska
Jesteśmy przyzwyczajeni do patrzenia na konferencję krymską jako miejsce, gdzie przywódcy trzech mocarstw koalicji antyhitlerowskiej podejmowali decyzje dotyczące przyszłości Polski, no może jeszcze Niemiec. Tymczasem ustalenia zawarte w jałtańskim porozumieniu wpłynęły na los także wielu innych narodów Europy Środkowo-Wschodniej. Spójrzmy na znaczenie tego, co nazywamy umownie „Jałtą” z perspektywy innej niż polska.
Praktyka i metody działania attachatów wojskowych funkcjonujących przy placówkach dyplomatycznych PRL w latach 1945-1989 są szczątkowo zbadanym zagadnieniem. Kto i jaką rolę w nich odgrywał? Jakie były najsłynniejsze operacje wywiadowcze wywiadu wojskowego?
Wewnętrzne i zewnętrzne. Imperium Stalina
Do 1948 r. budowano struktury zależności i wzmacniano partie komunistyczne w państwach podbitych przez ZSRS. Choć polityka sowiecka wobec członków bloku zmieniała się, niemniej niezmienne pozostawały jej pryncypia, zwłaszcza to dotyczące ich całkowitej i bezpośredniej podległości woli Kremla. Polska nie stanowiła tu wyjątku.
Ponad 40 lat komunizmu w sposób znaczący naznaczyły naszą optykę w odbiorze Związku Sowieckiego i Rosji. Jak kształtowały się nasze relacje z Rosją Sowiecką w II RP? Jak sowiecki komunizm wpływał na II RP?
Który z prezydentów USA był najbardziej propolski? Czy Franklin Delano Roosvelt zdradził nas w Jałcie? Czy bez Ronalda Reagana upadłoby Imperium Zła? I jak Polonia wpływała na wynik wyborów w USA?
Dwie antytotalitarne encykliki Piusa XI
Czym jest komunizm abp Achille Ratti – późniejszy Pius XI – mógł poznać, będąc nuncjuszem apostolskim w Polsce w czasie wojny z bolszewikami. Zagrożenie ze strony nazizmu ukazał mu nuncjusz w Niemczech. Encykliki wydane przez Piusa XI w marcu 1937 r. wskazują, że postawa papieża miała charakter antytotalitarny, bez czynienia zasadniczych rozróżnień między dwiema podstawowymi formami totalitaryzmu.
12 listopada 1989 roku w Krzyżowej odbyła się Msza Pojednania, w której uczestniczyli Tadeusz Mazowiecki i Helmut Kohl. Wydarzenie to zapoczątkowało nowy etap w relacjach polsko-niemieckich. Czy rodząca się III RP zadbała o swoje interesy i równowagę w relacjach polsko-niemieckich?
Jaka była reakcja państw zachodnich na wprowadzenie w Polsce stanu wojennego? Jak odnosili się do niego politycy państw zachodnich? Czy podejmowali jakieś działania? Czy Polacy mogli liczyć na ich wsparcie?
W 1917 r. w Lozannie z inicjatywy Romana Dmowskiego założono Komitet Narodowy Polski, uznany przez państwa Ententy za oficjalną reprezentację narodu polskiego i sprawujący polityczną kontrolę nad armią polską we Francji w czasie I wojny światowej.
Traktat między Polską a RFN z 14 listopada 1990 r. o potwierdzeniu granicy polsko-niemieckiej
14 listopada 1990 r. w Warszawie został podpisany traktat pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec, potwierdzający istniejącą granicę między obydwoma państwami na Odrze i Nysie Łużyckiej. Traktat ten ostatecznie zamknął polsko-niemiecki spór o granicę po II wojnie światowej.
Sowietyzacja Europy Środkowo-Wschodniej 1944-1956
Państwa Wielkiej Trójki na konferencjach w Teheranie, Jałcie i Poczdamie dokonały podziału Europy na strefy wpływów: sowiecką, obejmującą środkową i wschodnią część „Starego Kontynentu” oraz amerykańską, w skład której weszły kraje Europy Zachodniej.
Dlaczego doszło do tajnego porozumienia pomiędzy Hitlerem i Stalinem? Jak na ten atak zareagował Naczelny Wódz WP? Jakie skutki przyniosła sowiecka okupacja dla obywateli II RP?
Negocjacje polsko-litewskie w Kalwarii 16–18 września 1920 r.
W najgorętszej fazie wojny polsko-sowieckiej 1919-1921, między bitwą warszawską a operacją niemeńską, jednym z kluczowych obserwatorów tych wydarzeń było państwo litewskie.
Nie osłabiać „ducha obronnego”. Pakt Hitler-Stalin w polskiej prasie u progu wojny
W przededniu II wojny światowej prasa w Rzeczypospolitej była powstrzymywana przez władze przed ostrymi wystąpieniami antyniemieckimi.
„Poland must be free!”. Polscy uchodźcy wobec niepodległości Indii
Indie stały się schronieniem dla tysięcy Polaków, którzy zostali deportowani w głąb ZSRS w latach 1940-1941, a po podpisaniu układu Sikorski-Majski i ogłoszeniu „amnestii” odzyskali wolność i wraz z Armią Andersa opuścili „nieludzką ziemię”.
„Linia przyjaznego sąsiedztwa”. Tajna umowa graniczna między PKWN a Związkiem Sowieckim
27 lipca 1944 r., ledwo kilka dni po utworzeniu, PKWN zawarł z ZSRS tajną umowę dotyczącą przebiegu powojennej wschodniej granicy Polski.
W sojuszu z Kubą przeciw polskiemu społeczeństwu. Międzynarodowe powiązania Departamentu III MSW
W Archiwum IPN, obok wielu materiałów dotyczących działań komunistycznej bezpieki na terenie Polski, znajdują się mniej liczne, ale nadal pokaźne świadectwa współpracy aparatów represji państw bloku sowieckiego. Prezentujemy tu dokumenty związane z aktywnością Departamentu III MSW.
Pomoc PRL dla rewolucji komunistycznych w Ameryce Łacińskiej
W okresie Zimnej Wojny jednym z najważniejszych obszarów rywalizacji o wpływy między blokiem zachodnim i komunistycznym był Trzeci Świat. To właśnie tam toczyły się wojny zastępcze, np. w Korei, Wietnamie czy Angoli. Tam oba supermocarstwa budowały otwarcie i zakulisowo swoją siatkę wpływów, wspierając politycznie, ekonomicznie i wojskowo poszczególne rządy oraz organizacje.
Zmagania o Kaukaz, w celu jego zdobycia i opanowanie przez rosyjskich carów trwały od XVIII wieku oraz przez dużą cześć XIX wieku. Dla Rosji panowanie na Kaukazie to było być, albo nie być.
Działalność Romana Dmowskiego i Komitetu Narodowego Polskiego na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r.
„Osiągnąłem swój cel w 90 procentach” – tak, wedle relacji Władysława Konopczyńskiego, Roman Dmowski ocenił realizację polskich interesów w zapisach traktatu wersalskiego.
Polski kryzys, amerykańska szansa. Reakcje polityczne Stanów Zjednoczonych na wprowadzenie stanu wojennego w Polsce
Przesadą byłoby stwierdzenie, że w USA przyjęto wprowadzenie stanu wojennego w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r., oznaczające siłowe rozprawienie się z „Solidarnością”, ze zdumieniem i dużym zaskoczeniem. W końcu już rok wcześniej płk Ryszard Kukliński ostrzegał przed jeszcze gorszym scenariuszem: inwazją wojsk Układu Warszawskiego.
Niektórzy mawiają, że nic i nikt nie jest w stanie opowiedzieć historii tak skutecznie i bezbłędnie jak miejsca, w których podejmowano decyzje mające wpływ na losy świata.
W Wersalu i Wilnie
W momencie, gdy na froncie wielkopolskim siły niemieckie sposobiły się do zdecydowanego natarcia, w stolicy Francji 18 stycznia 1919 r., w rocznicę proklamowania cesarstwa niemieckiego, zebrała się konferencja pokojowa.
Jak wyglądało dojście komunistów do władzy w Jugosławii? Dlaczego Stalin chciał obalić rządy Josipa Broz Tito? Jaką rolę w kwestii legitymizacji reżimu w wielonarodowym państwie odgrywał czynnik narodowy?
Dlaczego Zbigniew Rurarz i Romuald Spasowski wystąpili o azyl polityczny w Stanach Zjednoczonych? Jak to się stało, że doświadczeni dyplomaci PRL uciekli tuż po wprowadzeniu stanu wojennego? Dlaczego zdecydowali się na tak radyklane posunięcie?
Wizyta rumuńskiej pary królewskiej w Polsce w 1923 roku
W 1923 r. Polskę odwiedziła rumuńska para królewska – Ferdynand I i jego żona Maria. Dla Polski była to pierwsza oficjalna wizyta głowy państwa sąsiadującego z naszym krajem, a ponadto bliskiego sojusznika.
Święto Flagi USA w Polskich Siłach Zbrojnych w 1942 r.
Przystąpienie Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej po japońskim ataku na Pearl Harbor z 7 grudnia 1941 r. rozbudziło nadzieje obywateli polskich na szybkie odzyskanie niepodległości, również wśród żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych. Na tę okoliczność w 1942 r. w jednostkach wojskowych na obczyźnie uroczyście obchodzono Święto Flagi USA.
Jakie były relacje Polski z państwami i narodami Europy w apogeum konfliktu z sowietami? Jak zachowała się Europa wobec wojny polsko-bolszewickiej? Jaką rolę w historii świata odegrało zwycięstwo Polski?
Jaką rolę USA wyznaczyły zachodniej części Niemiec? Jaką USA miały koncepcję dyplomatyczną wobec RFN? Czy świat pojałtański ostatecznie rozpadł się po upadku muru berlińskiego w listopadzie 1989 roku?
Sprawa polska – od nieistnienia do warunku pokoju europejskiego
Kiedy wybuchła I wojna światowa, Michał Sokolnicki, jeden ze współpracowników Józefa Piłsudskiego, zapisał: „Nikt na całym świecie Polski nie chce”.
Rozmowy ambasadorów ChRL i Stanów Zjednoczonych w Warszawie (1958-1970)
„Oczy całego świata zwrócone na Warszawę. Za chwilę rozpocznie się pierwsze spotkanie ambasadorów Stanów Zjednoczonych i Chińskiej Republiki Ludowej” – tymi słowami relacjonował wydarzenie podekscytowany lektor Polskiej Kroniki Filmowej w wydaniu nr 38A z 1958 r.
Szachinszach u Cyrankiewicza
13 września 1966 r. rozpoczęła się pierwsza wizyta w Polsce szacha Iranu Mohammada Rezy Pahlawiego i jego małżonki Farah. „Te wizyty były dla mnie dość trudne, gdyż wiało od nich hipokryzją” – wspominała później irańska monarchini swoje kontakty z komunistycznymi reżimami.
Polityka wschodnia Józefa Piłsudskiego w latach 1918-1920
Józef Piłsudski był jednym z najwybitniejszych polityków polskich w XX wieku, uważanym za głównego twórcę niepodległego państwa, które odrodziło się w 1918 r. po 123 latach niewoli.
Wciągnąć Litwę do wojny z bolszewikami. Kowieńskie negocjacje polsko-litewskie w sierpniu 1920 r.
W wyniku ofensywy Armii Czerwonej latem 1920 r. Kresy Północno-Wschodnie znów znalazły się w rękach bolszewików. Jeszcze w lipcu tegoż roku, a więc w okresie szybkiego odwrotu polskiej armii, w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego zrodził się plan podjęcia rozmów m.in. z Litwą celem nakłonienia jej do utworzenia wspólnego frontu przeciwko bolszewikom.
Jak doszło do „amnestii” dla obywateli polskich z sierpnia 1941 r.?
30 lipca 1941 r. w Londynie podpisany został polsko-sowiecki układ sojuszniczy skierowany przeciwko Niemcom (od nazwisk jego sygnatariuszy nazywany potocznie układem Sikorski-Majski).
PRL na straży pokoju w Korei
27 lipca 1953 roku zawarto rozejm w wojnie koreańskiej, na mocy którego od 1 sierpnia 1953 działa Komisja Nadzorcza Państw Neutralnych. Jednym z jej członków została Polska Rzeczpospolita Ludowa. Udział PRL w koreańskiej misji obrósł w ciągu dziesięcioleci w mity i był idealizowany.
Jak wyglądała sytuacja polityczno-gospodarcza w ZSRS i Polsce na przełomie lat 80/90 XX w.? Czy komuniści chcieli oddać władzę w Polsce?
Czy po 1917 roku, czyli rewolucji bolszewickiej nastąpiły znaczące zmiany w rosyjskim resorcie spraw zagranicznych? Na czym polega specyfika rosyjskiej dyplomacji? Co jest istotą rosyjskiej polityki międzynarodowej?
Czym była tzw. Grupa Berneńska? Kim był Aleksander Ładoś? Czym były paszporty Paragwaju? Dowiedz się więcej o działaniach dyplomacji polskiej w czasie wojny w zakresie pomocy Żydom
Czy Zbrodnia Wołyńska była zbrodnią ludobójstwa w świetle prawa międzynarodowego? Próba oceny wydarzeń na Wołyniu z lat 1943‒1944 z perspektywy definicji obowiązujących we współczesnym międzynarodowym prawie karnym.
1943. Rok niepomyślnych znaków
Społeczeństwo polskie nie miało złudzeń, że Niemcy zdolni są do popełnienia najpotworniejszych zbrodni. Z nadzieją, ale i obawą oczekiwano więc końca okupacji. Obawy potęgował zaś fakt, iż wyzwolenie nadejść miało ze wschodu, Armia Czerwona bowiem, po zwycięstwie stalingradzkim, zaczynała przejmować inicjatywę strategiczną.
Jakie było położenie ludności żydowskiej w Polsce w świetle antyżydowskiej polityki Hitlera? Jak do tego problemu odnosiła się polska dyplomacja pod kierownictwem Józefa Becka? Jakie trudności napotykała w ostatnich latach przed wybuchem wojny?
8 czerwca 1946 roku w Londynie odbyła się wielka defilada wojskowa dla uczczenia zwycięstwa aliantów nad Niemcami i Japonią. W kolumnie, która ciągnęła się kilkanaście kilometrów, maszerowali ulicami miasta przedstawiciele 30 państw. Zabrakło tylko Polaków, którzy stanowili jedną z najliczniejszych narodowych formacji walczących po stronie aliantów
Nowy porządek. Umowa o współpracy pomiędzy Departamentem I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych a CIA
Po wyborach w czerwcu 1989 r. i utworzeniu rządu Tadeusza Mazowieckiego założenia polityki wewnętrznej i zagranicznej kraju uległy zmianie. Po rozluźnieniu więzi ze Związkiem Sowieckim rozpoczęły się kontakty z wywiadem Stanów Zjednoczonych.
Układy i sojusze
W okresie premierostwa Grabskiego rozpoczęła się, wywołana przez stronę niemiecką, tzw. wojna celna. Na Kresach zaś doszło do znacznego zaognienia sytuacji, zwłaszcza po ograniczeniu praw językowych Ukraińców w 1924 r. przez wprowadzenie szkoły dwujęzycznej (utrakwistycznej). Pogorszyło się tym samym bezpieczeństwo Polski, wyznaczone systemem układów i sojuszy.
Czy Polska mogła zostać państwem kolonialnym? Czym były postulaty kolonialne II Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1932-1939 i w jaki sposób wiązały się z kwestią emigracji żydowskiej?
Kim byli amerykańscy żołnierze polskiego pochodzenia wzięci do niewoli komunistycznej? Czy komuniści próbowali zwerbować jeńców na swoją stronę? Jaką rolę odegrał polski wywiad wojskowy w tej sprawie?
Co działo się na terenach okupowanych przez Niemcy i co tak naprawdę wiedziała zachodnia opinia publiczna o eksterminacji Żydów? Powstanie w getcie w kontekście międzynarodowym – cykl Historia zza kulis
Alfred Chłapowski, ziemianin, dyplomata, minister rolnictwa i ambasador II RP we Francji. Jaki był jego wkład w budowę polskiej dyplomacji? Jaki los spotkał go w czasie II wojny światowej?
Przełomowa wizyta, czy wizyta czasów przełomu?
Późnym wieczorem 9 lipca 1989 r. Air Force One z prezydentem Georgem H.W. Bushem i jego małżonką Barbarą Bush na pokładzie wylądował na lotnisku Okęcie w Warszawie. Rozpoczęła się trwająca niespełna dwie doby wizyta czwartego w dziejach prezydenta Stanów Zjednoczonych nawiedzającego ziemie polskie.
Początek pięknej przyjaźni
W 1989 roku - kiedy zaczęła się w Polsce transformacja - CIA nawiązała współpracę z polskim wywiadem. Przyjęte wtedy ustalenia na lata zdefiniowały kształt naszych służb specjalnych oraz geopolitycznych sojuszy.
Rozejm w Trewirze. Wielkie zwycięstwo sprawy polskiej
Z punktu widzenia prawa międzynarodowego Powstanie Wielkopolskie mogło być postrzegane jako sprawa wewnętrzna Niemiec. Zmieniły to dopiero ustalenia rozejmu podpisanego 16 lutego 1919 r. w Trewirze. Jego zapisy stanowiły wielki sukces w dążeniu do ustalenia korzystnej dla Polski granicy zachodniej.
W cieniu Jałty. Fakty dokonane
U schyłku 1944 r. perspektywy, rysujące się przed Polską, przedstawiały się wyjątkowo niekorzystnie. Likwidacja w zachodniej części ziem II Rzeczypospolitej okupacji niemieckiej była równoznaczna z ich opanowaniem przez Armię Czerwoną. Oznaczało to zainstalowanie „władzy ludowej” i umacnianie jej rządów przez UB, przy ścisłej współpracy z NKWD.
Czym jest Mitteleuropa? Dlaczego panowanie nad Europą Środkową jest tak ważne w polityce Niemiec i Sowietów (po 1943 r.)? Jaką grę prowadził Józef Beck przed 1939 r., by uniknąć wojny? Kto i jakimi metodami natury politycznej oraz ekonomicznej prowadził walkę o panowanie w tym regionie?
Powinność, nie zdrada
Sowiecka propaganda mówiła o nim: „zdrajca”, sowiecki sąd wojskowy PRL skazał go na karę śmierci, współcześnie niektórzy, w marketingowym stylu, sprzedają nam go jako „atomowego szpiega”, prof. Zbigniew Brzeziński, który jako jeden z pierwszych poznał walkę Dawida z Goliatem mówił o nim „Pierwszy polski oficer w NATO”. 7 listopada 1981 r. CIA ewakuowało z PRL pułkownika Ryszarda Kuklińskiego.
Jakie słowa Churchilla stały się kolejnym krokiem ku zimnej wojnie? Gdzie i kiedy je wypowiedział? Jaką rolę jego zdaniem pełnił Szczecin podczas zimnej wojny? Na ile samo miasto i rozgrywające się w nim wydarzenia były zauważalne na świecie?
Warszawski „event” komunistów świata
„Zimna wojna” i „wyścig zbrojeń” przyniosły ludzkości nowy wymiar wojny. Dzisiaj znamy ją jako „wojnę hybrydową”. Jednym z elementów prowadzenia nowego typu konfliktu była od samego początku wojna informacyjna. Związek Sowiecki doskonale opanował i rozwinął tę metodę rażenia, wykorzystując bezwzględnie każdą okazję, by osłabić przeciwnika.
W jaki sposób politycy kształtują materię przeszłości i teraźniejszości, żeby zapewnić sukces polityczny w przyszłości? Jak powstawały doktryny społeczne i polityczne? Jaką rolę odegrały dla władzy? Czym pod tym względem różni się Azja od Europy i całego zachodniego świata?
„Margaret – uważaj na czerwonego pająka!”. Wizyta Margaret Thatcher w Polsce
Margaret Thatcher, nazywana ze względu na swoja nieustępliwą politykę „Żelazną Damą”, odwiedziła Polskę w dniach 2-4 listopada 1988 r. – w szczególnym czasie przygotowań do rozmów Okrągłego Stołu. Wizyta ta nie przyniosła oczekiwanych przez władze PRL efektów, dała za to nadzieję polskiej opozycji na uzyskanie poparcia Zachodu.
Dowiedz się więcej o wspólnych działaniach Niemiec i ZSRS przeciwko II RP: układy polityczne niemiecko-sowieckie z lata i jesieni 1939 r., dwie agresje na Polskę 1 i 17 września, wybuch wojny światowej oraz brutalne niszczenie okupowanej Polski przez niemiecką III Rzeszę i ZSRS, którego celem miało być kompletne unicestwienie Rzeczypospolitej
Ostatni rok pokoju
Zagarnięcie przez III Rzeszę Austrii nie wzbudziło większego zaniepokojenia w gremiach kierowniczych II Rzeczypospolitej również dlatego, że ostrze niemieckiej ekspansji zdawało kierować się w stronę Półwyspu Bałkańskiego. Ocenę tę zmienił jednak los Czechosłowacji i nowy, pomonachijski, etap kontaktów polsko-niemieckich.
Droga do wojny
Na początku lat dwudziestych XX w. Niemcy i Rosja podjęły współpracę polityczno-wojskową. Łączyło je dążenie do zburzenia porządku politycznego zbudowanego w Europie na fundamencie Traktatu Wersalskiego. Z czasem ambicje imperialne obu państw doprowadziły do nowej wojny.
Rzeczpospolita w obliczu II wojny światowej
Odbudowujące się państwo polskie po doświadczeniach z okresu wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920, dążyło do ustabilizowania relacji z sąsiadami. Punktem wyjściowym do dalszych kontaktów ze Związkiem Sowieckim były postanowienia pokoju ryskiego z 1921 r., kończącego wspomniany konflikt.
Czy pakt Ribbentrop-Mołotow był „paktem dwóch marksistowskich ideologii”?
Pakt Ribbentrop-Mołotow nie był i nie miał być sojuszem opartym na wspólnej ideologii Niemiec i Związku Sowieckiego, ponieważ takiej wspólnej ideologii nie było. Pakt był dowodem doraźnej wspólnoty interesów, która na krótko – zaledwie na dwa lata – połączyła Hitlera i Stalina.
Pakt o agresji między Hitlerem a Stalinem
24 sierpnia 1939 r. rządy sowiecki i niemiecki ogłosiły, że w nocy zawarły pakt o nieagresji. W rzeczywistości był to pakt o agresji. W tajnym protokole wytyczono granice przyszłego, czwartego rozbioru Polski i określono przynależność krajów wschodnioeuropejskich do stref wpływów obydwu państw.
Polsko-francuski sojusz wojskowy w latach 1919–1939
Sojusz wojskowy z Paryżem odgrywał strategiczną rolę w polityce zagranicznej II RP. Po I wojnie światowej zwycięska Francja, pogromca dwóch zaborców Polski, znalazła się w gronie najważniejszych architektów Europy. W zarysowującym się nowym układzie politycznym Warszawa liczyła na wspólne interesy z zachodnim sojusznikiem, głównie w kontekście sprawy Niemiec i ich rozbrojenia.
Układ Sikorski – Majski. Sowiecka „amnestia” dla obywateli polskich z sierpnia 1941 roku
„Wieść niesłychana w syberyjskich obozach pracy: amnestia. Od czasu istnienia tych miejsc odosobnienia nie wydarzyło się nic podobnego” – wspominał w książce Diabeł w raju były więzień Gułagu Tadeusz Wittlin.
Zatrzymać polską zarazę! Czechosłowacja wobec solidarnościowej rewolucji
Latem 1980 r. przez Polskę przelała się fala strajków robotniczych, które przerodziły się w rewolucję Solidarności. Był to poważny problem nie tylko dla komunistów rządzących w PRL.
Szpiedzy czy dyplomaci? Kontrwywiad PRL wobec zachodnich ambasad w Warszawie
Tropienie wywiadowczej działalności zachodnich placówek dyplomatycznych zaliczało się do podstawowych zadań PRL-owskich służb specjalnych. Szczególne zainteresowanie komunistycznego kontrwywiadu budziły bez wątpienia placówki amerykańska, brytyjska, zachodnioniemiecka i francuska.
Telegramy czasu wojny
Wydawnictwa źródłowe stanowią niezwykle cenny efekt pracy historyków. Wysiłek włożony w przygotowanie materiałów do publikacji i ich odpowiednie opracowanie umożliwia nie tylko ich pełniejsze uwzględnienie w monografiach i syntezach, lecz również udostępnia unikatowe dokumenty szerszej publiczności. Tak jest i w przypadku pozycji pod tytułem: Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie.
Czas kompromisu
Wojna, która od 22 czerwca 1941 r. objęła wschodnie tereny II Rzeczypospolitej, nie była zaskoczeniem ani dla konspiracji wojskowej w kraju, ani dla polskiego rządu w Londynie.
Kiedy mocarstwa zachodnie wycofały poparcie dla władz Polski na uchodźstwie? Dlaczego nie reagowały na zbrodnie sowieckich „wyzwolicieli”? Czy Stanisław Mikołajczyk wierzył, że wybory będą wolne i uczciwe?
Tragedia załogi polskiego statku „Józef Conrad” w Hajfongu
18 grudnia 1972 r. rozpoczęła się amerykańska operacja wojskowa „Linebacker II”, której głównym celem było zmuszenie Demokratycznej Republiki Wietnamu do wznowienia zerwanych kilka dni wcześniej rozmów pokojowych.
Rozmowy radziecko-jugosłowiańskie po śmierci Stalina
Walka o władzę na Kremlu po śmierci Stalina była w większym stopniu spowodowana osobistymi ambicjami jego spadkobierców niż dzielącymi ich różnicami politycznymi. W centrum sporu znajdowały się kwestie wewnętrzne. O ile w polityce zagranicznej panował zasadniczo konsensus, brak było porozumienia co do ułożenia relacji z Jugosławią.
Pomiędzy Moskwą a Berlinem
Ład lokarneński, który w 1925 r. zastąpił porządek wersalski, nie zabezpieczał integralności terytorialnej II Rzeczypospolitej. Alians francusko-polski nie równoważył już stanu zagrożenia granicy zachodniej.
Relacje polsko-francuskie. Sojusze i spory
Jak sytuacja na froncie wpływała na działania dyplomatyczne polskich władz? Czy los naszego kraju został przesądzony już na konferencji w Teheranie? Jak na postanowienia „wielkiej trójki” zareagowali politycy Rządu RP na uchodźstwie?
Jak rządy państw Europy Środkowo-Wschodniej szukały porozumienia w latach II wojny światowej? Które kraje miały wchodzić w skład federacji? Czy te koncepcje miały szansę realizacji? Co o planach myślały różne kręgi polityczne?
Utrata niepodległości
Po zakończeniu konferencji teherańskiej Brytyjczycy nieustannie naciskali na rząd RP, żeby uznał linię Curzona za wschodnią granicę Polski.
Przekleństwo imperium. Źródła rosyjskich postaw
Polityka zagraniczna II RP
Polska polityka wschodnia 1939-1991
Jak zmieniała się polityka zagraniczna USA w trakcie II wojny światowej? Czym była Karta Atlantycka? Czy prezydent Roosevelt uważał Stalina za wiarygodnego partnera Zachodu?
Konferencja w Évian w lipcu 1938 r. Próba pomocy uchodźcom żydowskim z Niemiec i Austrii?
Choć problemy uchodźstwa i przymusowych migracji kojarzymy najczęściej ze stanem wojny, międzywojenna Europa doświadczała także i innych źródeł tego kryzysu. Antyżydowska polityka Niemiec epoki Hitlera zmuszała kolejne grupy osób do opuszczania swojego kraju i szukania pomocy poza jego granicami.
Polska polityka wschodnia 1918-1939
Jak wyglądał scenariusz III Wojny Światowej? Jakie zadania postawiono wojskom Układu Warszawskiego? Jak miał wyglądać atak jądrowy na Polskę?
Odstraszanie przez nagłaśnianie? Historyczny kontekst amerykańskiej dyplomacji wobec Rosji w 2022 r.
„USA: inwazja Rosji na Ukrainie możliwa w każdej chwili”. W połowie lutego 2022 r. taki nagłówek pojawił się w światowych mediach i portalach społecznościowych. Co ciekawe, niemal identyczny w treści komunikat Waszyngton wysłał ponad 40 lat temu. Miał jednak na myśli nie Ukrainę, lecz „ludową” Polskę.
Kto odkrył masowe groby polskich oficerów w Katyniu? Jak wykorzystała to niemiecka propaganda? Czy sojusznicy Polski wierzyli w sowieckie kłamstwa?
Wróg Niemiec, przyjaciel Polaków
Bez przesady można stwierdzić, że Ferdynand Foch odegrał kluczową rolę w zwycięstwie strony alianckiej na froncie zachodnim I wojny światowej.
Historyczna misja prymasa Glempa
Kardynał Józef Glemp w 1988 r. odegrał ważną rolę w działaniach Stolicy Apostolskiej na Wschodzie. Budował mosty do rosyjskiego i białoruskiego prawosławia, prowadził dialog z grekokatolikami, tworzył warunki do odbudowy polskiego duszpasterstwa na Białorusi i Ukrainie.
Zasada równowagi? Polska polityka zagraniczna w latach 30-tych XX w.
Polityka zagraniczna realizowana przez Józefa Becka opierała się na sformułowanej przez Piłsudskiego zasadzie równowagi, czyli utrzymywania przez Polskę „równej odległości” od ZSRS i od Niemców, z całkowitym wykluczeniem wiązania się sojuszem tak z Rzeszą przeciw Moskwie, jak z Moskwą przeciw Rzeszy.
Węgiersko-Polski Komitet Opieki nad Uchodźcami (1939–1944)
Zaraz po wybuchu wojny Węgrzy powołali komitet udzielający bezinteresownej pomocy polskim uciekinierom. Działał on nieprzerwanie od września 1939 do marca 1944 i dzielił się na 5 wydziałów odpowiadających za zakwaterowanie, tworzenie obozów, opiekę nad chorymi, kierowanie do pracy i administrację.
Problemy gospodarcze i sytuacja międzynarodowa w pierwszych latach niepodległości
W maju 1923 r. partie skupione w koalicji Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej (ChZJN) zawarły porozumienie z PSL „Piast”. Stało się ono bazą II gabinetu Witosa, tzw. rządu Chjeno-Piasta, po którym spodziewano się zapewnienia krajowi dłuższego okresu stabilności politycznej.
Międzywojenne losy Wilna. Pomiędzy dwoma „wyzwoleniami” sowieckimi
W 1920 r. Armia Czerwona „wyzwoliła” Wilno i przekazała je „pod administrację” Litwie. Ten „ważny gest” powtórzono w 1939 r., „uwalniając” Wilno z rąk Polaków.
Operacja „Zima” Współpraca polsko-łotewska w wyzwoleniu Łatgalii
W latach 1918–1920 na Łotwie splatały się i ścierały interesy nowo powstałej Republiki Łotewskiej, Rosji Sowieckiej i łotewskich bolszewików, Niemców bałtyckich oraz Niemiec, antybolszewickiej Rosji, Estonii, Litwy, Polski i Finlandii, a także mocarstw zachodnich.
„Rozwydrzeni janczarzy”, „kukła moskiewska”, światowa dekoniunktura polityczna dla ZSRS 1978-1989... Obrachunek z dekadą Jaruzelskiego... (cz. 7 konferencji)
Wygrana Stalina w Teheranie. Los Polski na sumieniu Roosevelta i Churchilla
Od 28 listopada do 1 grudnia 1943 r. Józef Stalin, Winston Churchill i Franklin Delano Roosevelt konferowali w Teheranie. Był to kluczowy moment II wojny światowej. Podjęto najważniejsze decyzje co do końcowego etapu wojny i powojennych losów Europy, w tym Polski.
Okoliczności odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 - zmiana rozkładu sił militarnych po I Wojnie - wydarzenia polityczne wpływające na ukształtowanie Polski po 1918
Rozczarowująca odpowiedź niemieckich biskupów na list biskupów polskich
Zabrakło konkretów w sprawie granicy polsko-niemieckiej oraz odniesienia do apelu o wzajemne przebaczenie win. Odpowiedź niemieckiego episkopatu na list polskich biskupów z 18 listopada 1965 r., w którym zawarto słowa „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”, okazała się rozczarowująca.
Jak wyglądało życie w komunistycznej Jugosławii? Co doprowadziło do jej rozpadu i krwawych wojen? Jak historia kształtuje współczesną tożsamość narodów bałkańskich?
Zapomniana Jałta
Konferencja przywódców mocarstw koalicji antyniemieckiej na Krymie w lutym 1945 r. przesądziła o powojennym kształcie Europy. Stalin, Churchill i Roosevelt uzgodnili działania wobec Niemiec, ustalili przebieg powojennych granic wielu państw, dokonali pomiędzy siebie podziału stref wpływów.
Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej - 40 lat
Déat nie chciał umierać za Gdańsk
Na łamach francuskiego dziennika „l’Oeuvre” ukazał się 4 maja 1939 r. artykuł Marcela Déata pod tytułem Mourir pour Dantzig? (Umierać za Gdańsk?). Tekst ten stał się symbolem polityki appeasementu i niechęci części społeczeństwa francuskiego do zaangażowania w kłopotliwy sojusz z Polską.
O pertraktacjach w sprawie traktatu handlowego II RP ze Związkiem Sowieckim
Aż 15 z 26 artykułów pokoju ryskiego odnosiło się do zagadnień finansowych, regulujących kwestie odszkodowań czy zwrotu mienia, osobny zaś artykuł XXI, mówił o rozpoczęciu negocjacji dotyczących umowy handlowej po upływie sześciu tygodni od ratyfikacji traktatu.
Zjednoczona Europa – marzenie Polaków
Pomysł zjednoczenia Europy ma w polskiej myśli politycznej bogatą tradycję i silne korzenie. Poczynając od tradycji chrześcijańskich traktujących przestrzeń Europy jako Christianitas, wraz z rozwojem refleksji o polityce i stosunkach międzynarodowych pojawiały się kolejne koncepcje jedności Europy.
Czechosłowacja i Węgry wobec Polski walczącej z bolszewikami
Dwa państwa Europy Środkowo-Wschodniej – Czechosłowacja i Węgry – zajęły wobec toczącego się konfliktu między Polską a bolszewicką Rosją diametralnie różne stanowisko. Wynikało to z odmiennych kalkulacji politycznych Pragi i Budapesztu i miało poważny wpływ na stosunki z Warszawą w kolejnych latach.
„Realpolitik” czy droga donikąd? Dyskusja w 80. rocznicę podpisania układu Sikorski-Majski
Czechosłowacja wobec wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. i kwestii granicy z Polską
Relacje polsko-czechosłowackie po dokonanej w styczniu 1919 r. przez armię I Republiki agresji na Śląsku Cieszyńskim były skomplikowane. W 1920 r. nową niekorzystną okolicznością stało się stanowisko Pragi wobec przebiegu wojny polsko-bolszewickiej.
Konferencja w Poczdamie. Ostatnie spotkanie Wielkiej Trójki
17 lipca 1945 r. rozpoczęła się konferencja nowego prezydenta USA Harry’ego Trumana, sowieckiego dyktatora Józefa Stalina i premierów Wielkiej Brytanii – Winstona Churchilla, którego po 11 dniach (po wygraniu wyborów przez Partię Pracy) zastąpił Clement Attlee.
Zbrodniarze pod sąd! – czyli o powołaniu Najwyższego Trybunału Narodowego
Jeszcze w trakcie prowadzenia działań wojennych na frontach II wojny światowej, państwa alianckie i ich sojusznicy zapowiadali rozliczenie się z odpowiedzialnymi za śmierć i cierpienie milionów ofiar tego konfliktu.
Górny Śląsk a polska polityka zagraniczna – sprawa fabryki „Chorzów”
Marian Rejewski - wielcy polscy wynalazcy
Atak Hitlera na Stalina: zbrodnie ZSRS w Małopolsce Wschodniej i na Wołyniu – sprawa Polski na arenie świata – układ Sikorski-Majski
Jak doszło do podpisania układu między III Rzeszą a Związkiem Sowieckim? Dlaczego sojusznicy nie ostrzegli polskiego rządu, choć znali treść tajnego protokołu? Czy wojna obronna mogła trwać dłużej?
Deklaracja wersalska z 3 czerwca 1918 roku – zapomniany akt założycielski II RP
W powodzi rocznicowych uroczystości związanych z mijającym stuleciem wydarzeń związanych z odzyskaniem przez Polskę niepodległości zupełnie zagubiło się niestety jedno z najważniejszych.
Polska i Gruzja w 1920 roku
Na początku 1920 r. cała uwaga społeczeństwa polskiego była skupiona na wojnie z bolszewikami oraz na walce o granice na zachodzie i południu kraju. W tym samym czasie w Ministerstwie Spraw Zagranicznych trwały przygotowania do wysłania na Kaukaz specjalnej misji.
Pakt Brianda-Kellogga w polskiej polityce zagranicznej
Liga Narodów w polskiej myśli prawniczej
Stasi wobec PRL w 1989 roku
Wschodnioniemieckie Stasi było uważane za jedną z najlepszych tajnych służb na świecie. Tymczasem nie tylko nie zapobiegło rewolucji 1989 r., ale nie zdołało też uratować NRD – państwa, które miało za zadanie utrzymywać przy życiu.
Józef Beck – nowe spojrzenie
Na czym polegała koncepcja Międzymorza? Czy mogła zmienić układ sił w Europie? Jak do idei współpracy z Polską odnosiły się pozostałe kraje naszego regionu?
Brak zgody Polski na przemarsz wojsk sowieckich w 1939 r.
Historycy wielokrotnie analizowali kwestię ewentualnej zgody polskiego rządu na przemarsz wojsk sowieckich przez terytorium Rzeczypospolitej w 1939 r. W sierpniu tego roku Moskwa podjęła kolejną próbę uzyskania aprobaty dla planów wprowadzenia Armii Czerwonej do Polski, jako kraju objętego wielostronnymi gwarancjami pomocy na wypadek zagrożenia ze strony Niemiec.
Niemiecka ekshumacja w Katyniu 1943
„Kochany Tatusiu. Jesteśmy niespokojni, bo nie mamy wiadomości ani listu. Wysłaliśmy 100 rubli i paczkę, i rzeczy, o które Tatuś prosił. My jesteśmy zdrowi i na tym samym miejscu. Proszę się o nas nie bać. Gdy się zobaczymy... Twoja Stacha. 15 lutego 1940 r.”.
Władysław Günter-Schwarzburg a uchodźcy żydowscy w Grecji podczas II wojny światowej – epizod z działań Poselstwa RP w Atenach
Gdy wybuchła druga wojna światowa, Grecja ogłosiła neutralność, lecz w październiku 1940 r. dyktator włoski Mussolini zażądał od gen. Ioanisa Metaxasa, który wprowadził w kraju dyktaturę wojskową, zgody na wkroczenie do Grecji włoskich wojsk.
Akcja paczkowa Polskiego Komitetu Pomocy Uchodźcom w Portugalii na rzecz Żydów w Generalnym Gubernatorstwie
Podczas drugiej wojny światowej Portugalia stała się bardzo ważnym krajem, w którym po ewakuacji rządu polskiego z Francji w 1940 r. znalazło się wielu polskich uchodźców, w tym także kierownicy państwa polskiego.
Gorzki pokój. Traktat ryski 1921 roku
W listopadzie 1918 r. Polska odzyskała niepodległość po 123 latach niewoli, czekało ją jednak pięć trudnych lat zmagań o ostateczny kształt granic i ich międzynarodowe uznanie. Największe znaczenie i daleko idące konsekwencje dla losów Rzeczypospolitej i Europy miała wojna polsko-bolszewicka lat 1919–1920, zakończona podpisaniem traktatu pokojowego w Rydze 18 marca 1921 r.
Polsko-niemiecka deklaracja o niestosowaniu przemocy
Jednym z ulubionych motywów propagandowych Kremla są próby rozpowszechniania demonicznego obrazu Polski, która w latach 30. XX w. jako jedna z pierwszych zainicjowała współpracę z Rzeszą Niemiecką.
Polska i Polacy w optyce Adolfa Hitlera
Operacja „Uran”. Służba Bezpieczeństwa wobec wizyty Charlesa de Gaulle’a w województwie katowickim w 1967 r.
„Niech żyje Zabrze, najbardziej śląskie miasto ze wszystkich śląskich miast, czyli najbardziej polskie miasto ze wszystkich polskich miast!”. To słynne zdanie prezydenta Francji Charlesa de Gaulle’a, wygłoszone w zabrzańskim Domu Muzyki i Tańca zostało skrzętnie wykorzystane przez propagandę PRL.
Górny Śląsk pod kontrolą aliantów
Od lutego 1920 r. do lipca 1922 r. władza nad górnośląskim obszarem plebiscytowym nie spoczywała w rękach niemieckich urzędników rejencji opolskiej czy prowincji górnośląskiej.
Piłsudski między Stalinem a Hitlerem
Tajemnice paszportów
W latach 1942–1943 w Poselstwie RP w szwajcarskim Bernie funkcjonowała nieformalna grupa złożona z polskich dyplomatów i działaczy organizacji żydowskich. Jej celem było ratowanie ludności żydowskiej, która znalazła się na terenach kontrolowanych przez Rzeszę.
Dlaczego II Rzeczpospolita dążyła do paktu z Francją? Czy oba państwa tak samo interpretowały zapisy umowy? Jakie były alternatywy dla sojuszu polsko-francuskiego?
W oku cyklonu – Polacy w Chinach w trakcie Rewolucji Kulturalnej
Rewolucja Kulturalna jest jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń w dziejach najnowszych Chin. O ile wiadomo, że rozpoczęła się w lecie 1966 r., o tyle istnieją rozbieżne opinie dotyczące momentu jej zakończenia.
Stan wojenny a dyplomacja RFN – Déjà vu z grudnia 1970?
Przeglądając meldunki MSW dotyczące reakcji placówek dyplomatycznych państw NATO na to, co działo się w PRL w trakcie i po 13 grudnia 1981 r. można odnieść wrażenie, iż słowem kluczem, spajającym owe doniesienia było „zaskoczenie”.
Z historii pewnego złudzenia. O rodzinie carskiej w latach 20. i 30. XX w. na podstawie informacji pracowników polskiego MSZ
Znaną jest prawda, że Józef Piłsudski – wpisując się bezpośrednio w tradycję wywodzącą się od przedstawicieli polskiej tzw. Wielkiej Emigracji z wieku XIX – uważał Rosję za głównego przeciwnika Polski.
Sport z polityką w tle – rzecz o mistrzostwach świata w Krynicy w 1931 r.
Wiele dziedzin życia, również, wydawałoby się, odległych od polityki, jest z nią ściśle złączonych. O prawdziwości tego twierdzenie świadczy pewien epizod w stosunkach polsko-czechosłowackich z 1931 r.
Czy Polska odrzucała sowieckie inicjatywy pokojowe w czasie wojny polsko-bolszewickiej?
Od końca 1917 r. w oficjalnych deklaracjach władze sowieckie wysuwały wobec Polski propozycje pokojowe. Jednakże Józef Piłsudski i rządzący II RP odnosili się do tych wypowiedzi nieufnie.
(Nie)wykonanie Traktatu Ryskiego przez ZSRS?
Traktat Ryski był aktem prawa międzynarodowego zawartym 18 marca 1921 r. pomiędzy rządem Rzeczpospolitej Polskiej a rządem Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Rad, który reprezentował także rządy Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad i Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad.
Jaki wpływ na brytyjskie ustępstwa miało doświadczenie I wojny światowej? Co spowodowało zmianę polityki wobec hitlerowskich Niemiec? Czy II wojna światowa mogła się skończyć wcześniej?
Dlaczego utworzono Wolne Miasto Gdańsk? Jakie były jego formalne i prawne związki z II Rzeczpospolitą? Czy było to „szpiegowskie Eldorado”?
Mecz, którego nie rozegrano
Truizmem jest twierdzenie, że sport jest wykorzystywany w polityce. Potwierdza to wiele wydarzeń znanych z historii, a jednym z przykładów takich działań jest piłkarski dwumecz, który miał być rozegrany przez reprezentacje Polski i Czechosłowacji w 1933 i 1934 r.
Przed Grudniem. Dyplomacja RFN wobec wydarzeń w PRL poprzedzających upadek Władysława Gomułki
Sposób sformułowania tytułu może dziwić. Aktywność zachodnioniemieckich dyplomatów pod koniec lat 60. XX w musiała być wszak związana z implementacją tzw. nowej polityki wschodniej Kanclerza Willy Brandta. To jej pochodną były zawierane w 1970 roku kolejne traktaty: z ZSRR, NRD oraz PRL.
Jak w okresie międzywojennym wyglądały oficjalne i nieoficjalne kontakty Polski i ZSRS? Czy można było nie dopuścić do paktu Ribbentrop-Mołotow?
Piłsudskiego projekt wschodni
Józef Piłsudski był przekonany, że gnębieni przez moskiewski imperializm Polacy, Litwini i Rusini mogą razem tworzyć ogromną siłę – mówi prof. Andrzej Nowak w rozmowie z Anną Zechenter.
„Udział Polski w rozbiorze Czechosłowacji” – fałszywa klisza antypolskiej opowieści
Jeszcze przed wybuchem II wojny w świadomość Polaków i innych narodów europejskich zaczęto wdrukowywać kłamliwą opowieść o „polskim udziale” w rozbiorze Republiki Czechosłowackiej. Najwyższy czas, by na początek choćby odbiorca polski zaczął otrzymywać rzetelną informację o tamtym wydarzeniu.
Jaką rolę w relacjach PRL z NRD i RFN odgrywał Szczecin? Czy zachodnia granica Polski była traktowana jako ostateczna? Co w Berlinie i w Bonn sądzono o przełomowych wydarzeniach w powojennej historii miasta?
Czy polsko-niemiecki sojusz przeciwko ZSRS był możliwy? Czy II Rzeczypospolita Polska mogła być równorzędnym partnerem dla Niemiec? Na ile pakt Ribbentrop-Beck był prawdopodobny?
Traktat, który nie zadowalał żadnej ze stron
Umowa podpisana w marcu 1921 r. w Rydze kończyła formalnie wojnę polsko-bolszewicką i ustalała granicę między Polską a Rosją Sowiecką.
Czym był traktat wersalski, kończący I wojnę światową: dyktatem zwycięzców czy szansą na trwały pokój? Jakie były jego geopolityczne konsekwencje? Jakie miejsce w nowym ładzie zajmowała Polska?
Polska w Norymberdze
Działalność i orzecznictwo utworzonego na mocy porozumienia londyńskiego z 8 sierpnia 1945 r. Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze do dziś budzi wiele kontrowersji.
Wileńszczyzna. Inkorporacja zamiast federacji
Mało kto dziś pamięta, że istniało kiedyś państwo Litwa Środkowa, które zakończyło swój krótkotrwały żywot w roku 1922.
Wkład Romana Dmowskiego w odzyskanie niepodległości
Dmowski miał pełne prawo uważać Polskę Odrodzoną – państwo, którego kształt precyzyjnie określił i do którego stworzenia wytrwale dążył – za własne dzieło.
1989 - 1991: lata przełomu. Zmiana sojuszy międzynarodowych
Czy Rzeczpospolita w latach 1918-1919 była państwem odrodzonym czy też utworzonym na nowo? Na czym polegał spór prawny o ciągłość państwa polskiego?
Śmierć generała Sikorskiego
W niedzielę 4 lipca 1943 roku o godzinie 22.30 generał Władysław Sikorski, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier polskiego rządu, wyjechał z pałacu gubernatora Gibraltaru kierując się na tamtejsze lotnisko.
Po zakończeniu I wojny światowej wielu polityków i działaczy społecznych wyrażało nadzieję, że ludzkość nigdy już nie doświadczy tak straszliwego konfliktu. Jak zatem doszło do wybuchu kolejnej wojny światowej, która przyniosła miliony ofiar?
Węgrzy wobec agresji niemieckiej na Polskę
Mimo nacisków Berlina Królestwo Węgier nie przyłożyło ręki do niemieckiej napaści na Polskę we wrześniu 1939 r., później zaś dyskretnie wspierało ewakuację polskich żołnierzy do Francji.
Komitet Transportowy w 1939 roku
W lipcu 1939 r. do Polski dotarł transportowiec „Wilia” z francuskimi czołgami Renault R 35, przeznaczonymi przede wszystkim dla 21. batalionu czołgów lekkich. Był to jeden z wielu planowanych transportów broni i wyposażenia zakupionych we Francji i w Wielkiej Brytanii.
Od Rapallo do Jałty
Związek Sowiecki nie zdołał w swoim dążeniu do podboju Europy ani pokonać Polski w 1920 roku, by połączyć się z niemieckimi komunistami, ani rozniecić rewolucyjnego ognia w Rzeczypospolitej na przełomie 1925 i 1926 roku, ani stworzyć przyczółka w Hiszpanii w drugiej połowie lat trzydziestych.
Pyrrusowe zwycięstwo 1921 r.?
Royal Air Force we wrześniu ’39
Czy we wrześniu 1939 r. lotnictwo brytyjskie i francuskie ograniczyło swe bojowe akcje tylko do zrzucania ulotek nad miastami III Rzeszy? Taki właśnie pogląd był formułowany w wielu publikacjach naukowych i popularnonaukowych.
Czy polska placówka dyplomatyczna w Moskwie spełniła pokładane w niej nadzieje? Blaski i cienie relacji polsko-sowieckich w okresie międzywojennym
Działalność polskich placówek tak dyplomatycznych jak konsularnych z okresu międzywojennego wciąż nie cieszy się dużym zainteresowaniem badaczy. Historycy nadal skupiają się bardziej na analizie raportów przygotowywanych przez pracowników Ministerstwa Spraw Zagranicznych (MSZ) niż na ich autorach.
Oferta Hitlera
W 1934 roku doszło do podpisania polsko-niemieckiej deklaracji o niestosowaniu przemocy. W książce „Der Feind steht im Osten”, wydanej w Polsce pod tytułem „Wspólny wróg”, niemiecki historyk Rolf-Dieter Müller porównuje konsekwencje tego wydarzenia z późniejszym o pięć lat paktem Ribbentrop–Mołotow.
Ludzie, wojna i matematyka. Sprawa bolszewickich jeńców 1920 r.
Ministerstwo Kultury Federacji Rosyjskiej w przededniu 77. rocznicy Zbrodni Katyńskiej oraz 7. rocznicy katastrofy samolotu prezydenta Lecha Kaczyńskiego pod Smoleńskiem podjęło prowokacyjną akcję. W katyńskim miejscu pamięci otwarto wystawę poświęconą sowieckim jeńcom w Polsce w latach 1919–1921.
Na granicach niepodległej. Straż Graniczna 1928-1939
(Nie)obecność Zagłady w Norymberdze
27 lutego 1946 r., 67. dnia rozprawy przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, sowiecki prokurator Lew Nikołajewicz Smirnow wezwał na świadka 33-letniego poetę, Abrahama Suckewera.
Relacje polsko-żydowskie w XX w. Badania - kontrowersje - perspektywy
Opieka konsularna nad Polakami w Moskwie w latach 1918 – 1939
W listopadzie 1918 r. na mapie politycznej Europy pojawiło się „nowe-stare” państwo, o nazwie Polska. Stało się tak w wyniku splotu różnych okoliczności, przede wszystkim zaś konfliktu solidarnych jak do tej pory wobec siebie mocarstw zaborczych oraz upadku carskiej Rosji.
Balázsa Ablonczyego Pál Teleki (1879–1941)
Libia Muammara Kaddafiego – zapomniany sojusznik PRL
Libijski dyktator objął władzę w 1969 i już kilka lat później nawiązał bliską współpracę z blokiem wschodnim. Sprzedawał ropę naftową Związkowi Sowieckiemu, w zamian kupował wielkie ilości uzbrojenia.
Każdy chce go oceniać… O Józefie Becku – Syn
W Jałcie przegraliśmy II wojnę światową
Czy alianci nas zdradzili? O co walczył Stalin? Czy można było zatrzymać bieg zdarzeń? Jak podsłuchy w pałacach Jałty i hollywoodzkie filmy sprzyjały Stalinowi? Czy III wojna światowa była realna? Jak długo trwała Jałta? – Z dr. hab. Henrykiem Głębockim, historykiem z Uniwersytetu Jagiellońskiego i pracownikiem Instytutu Pamięci Narodowej rozmawia Maciej Kwaśniewski.
Czy komunistyczne władze obawiały się Jana Pawła II?
Korpus Ochrony Pogranicza (1924-1939) i Straż Graniczna (1928-1939) w tradycji współczesnej Straży Granicznej
Karpatczycy przed Tobrukiem
Sygnatariuszami Umowy wojskowej o utworzeniu dywizji piechoty złożonej z Polaków we Francji, podpisanej sześć dni po dołączeniu Francji do wojny we wrześniu 1939 roku, byli ambasador RP Juliusz Łukasiewicz i premier Francji Eduard Daladier.
Dlaczego armia gen. W. Andersa została ewakuowana do Iranu w 1942 r.?
Jak przyjęto zakończenie II wojny światowej w Europie Zachodniej?
Dlaczego Niemcy musieli dwukrotnie kapitulować w 1945 r.?
„Biuletyn IPN” nr 5/2020 – Niesprawiedliwy koniec wojny
Niesprawiedliwy koniec wojny – to główny temat majowego numeru „Biuletynu IPN”. Polacy bronili swojej Ojczyzny najechanej we wrześniu 1939 r. przez Niemców i Sowietów. Potem bili się na wszystkich frontach II wojny „za wolność naszą i waszą”.
O niepodległą Ukrainę – Symon Petlura (1879–1926)
Urodzony w maju 1879 roku Symon Petlura – przywódca Ukraińskiej Republiki Ludowej – odegrał w historii Ukrainy rolę równie doniosłą, jak Józef Piłsudski w historii Polski. W drogach życiowych obu tych żołnierzy i polityków najdziemy zresztą wiele cech wspólnych.
Zachód a Katyń
Stosunek Zachodu do Zbrodni Katyńskiej od początku był moralnie dwuznaczny, a postawa polityczna rządów USA i państw zachodnioeuropejskich zmieniała się zależnie od ich ideowego nastawienia i sytuacji międzynarodowej.
Katyń 1940. Świadkowie i świadectwa
W sprawie zbrodni katyńskiej kraje zainteresowane (m.in. Niemcy, ZSRS, Polska i USA) zdołały przesłuchać od kilkunastu do kilkudziesięciu świadków. Były wśród nich osoby wiarygodne i konfabulujące, świadectwa te mają więc różną rangę: często są kapitalnie ważne, niekiedy zaś – wręcz bezwartościowe.
Czy wywiad cywilny PRL został przejęty przez amerykańskie służby specjalne?
Układ Sikorski – Majski. „Nie była to scena z Matejki”
Współpraca na rzecz pokonania Niemiec, powstanie polskiej armii w ZSRS, zwolnienie z sowieckich więzień i łagrów obywateli II RP – oto najważniejsze założenia układu Sikorski – Majski. Premier Rządu RP na Uchodźstwie podpisał go 30 lipca 1941 r. w Londynie, wbrew prezydentowi Władysławowi Raczkiewiczowi.
Konferencja pokojowa w Paryżu
Zawieszenie broni 11 listopada 1918 r. zastało Romana Dmowskiego w Waszyngtonie. W Paryżu zaś, dzięki staraniom Erazma Piltza, który skutecznie podtrzymywał zainteresowanie sprawą polską nad Sekwaną, 13 grudnia 1918 r. Francja de facto uznała KNP za rząd.
Orędzie Wilsona. Plan dla świata, nadzieja dla Polski
Wygłoszone przed amerykańskim Kongresem orędzie prezydenta Woodrowa Wilsona, zawierające program pokojowy w związku z trwającą od ponad trzech lat wojną światową, było propozycją pod wieloma względami przełomową.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych PRL
Granica polsko-węgierska. Spory i porozumienie
Ustanowienie granicy z Węgrami minister Józef Beck zaliczył do priorytetów polskiej polityki zagranicznej. Gdy w końcu udało się osiągnąć ten cel, korzyści okazały się mniejsze od spodziewanych.
„Biuletyn IPN” nr 12/2019 – Polacy i Węgrzy
Mimo nacisków Berlina Królestwo Węgier nie przyłożyło ręki do niemieckiej napaści na Polskę we wrześniu 1939 roku, później zaś dyskretnie wspierało ewakuację polskich żołnierzy do Francji. To pokazuje, że powiedzenie „Polak Węgier dwa bratanki” – to nie pusty frazes.
"Wykuwanie niepodległości 1914–1921" - z cyklu „Polska geopolityka wczoraj, dziś i jutro”
Stan wojny wygasł, traktatu pokojowego (z Niemcami) nie było - z dyskusji
Dyskusja o roli Polski w polityce zagranicznej Hitlera
Polityka polska u progu wojny
Wybuch I wojny światowej, wymarzonej przez pokolenia Polaków żyjące pod zaborami, w której mocarstwa rozbiorowe po raz pierwszy od XVIII wieku miały walczyć przeciwko sobie, był ziszczeniem koncepcji Romana Dmowskiego zawartych w jego fundamentalnej pracy Niemcy, Rosja i kwestia polska (1908).
Broszury popularnonaukowe IPN Szczecin
Marian Chodacki 1898–1975
Marian Stanisław Chodacki – major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, dyplomata, Komisarz Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku (1936-1939), dyrektor wykonawczy Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce (1949–1951).
Wywiad II Rzeczypospolitej wobec wybuchu II wojny światowej (cz. I)
Orędownik sprawy polskiej Ignacy Jan Paderewski (1860–1941)
Ignacy Jan Paderewski był wybitnym pianistą i kompozytorem, gorącym patriotą i mężem stanu, filantropem i działaczem społecznym. Jego zaangażowanie w polską sprawę było absolutnie bezinteresowne. Na trwałe wpisał się w poczet osób najbardziej zasłużonych dla odzyskania przez Polskę niepodległości.
Ribbentrop i Mołotow – podpalacze świata z woli Hitlera i Stalina (debata)
Akt 5 listopada – przełom w czasie wielkiej wojny
5 listopada 1916 roku to data przełomu. Wydana tego dnia odezwa była ważnym punktem na polskiej drodze do niepodległości. Po ponad wieku kończyła się zmowa mocarstw zaborczych, a sprawa polska stawała się – przynajmniej w deklaracjach – jednym z celów wojny.
Grupa berneńska. Polscy dyplomaci ratujący Żydów
Symon Petlura (1879–1926) – przywódca niepodległej Ukrainy. Panel dyskusyjny „Czy sojusz polsko-ukraiński w 1920 roku może mieć znaczenie dla współczesnych wzajemnych stosunków?”
Utworzenie Komitetu Narodowego Polskiego
Najważniejsze cele, któreśmy sobie na Zachodzie w swej akcji podczas wojny postawili, zostały urzeczywistnione. (...) Komitet Narodowy miał pod swą władzą armię polską, uznaną za sprzymierzoną i wojującą. Mieliśmy tym samym zapewniony udział w konferencji pokojowej, jako jedno z państw sprzymierzonych - oceniał działalność KNP Roman Dmowski.
Konflikt polsko-litewski
Przejęcie przez Polaków władzy w Warszawie w listopadzie 1918 r. i budowa niepodległego państwa zbiegły się w czasie z utworzeniem w Wilnie pierwszego rządu litewskiego. W grudniu oba powstające państwa podjęły konsultacje, ale rozmowy były niezwykle trudne ze względu na rozbieżności poglądów na temat obszaru i wzajemnych granic.
Pójdziemy za Polakami. Polacy i Węgrzy w 1956 roku
W 1956 roku losy Polski i Węgier – nie po raz pierwszy i nie ostatni w historii – ściśle splotły się ze sobą. Budapeszteński pochód z 23 października, od którego datuje się wybuch węgierskiego powstania, rozpoczął się jako manifestacja poparcia dla odwilży politycznej w Polsce.
90s historii: 14 lutego 1946 r. podpisano polsko-brytyjską umowę o wysiedleniu ludności niemieckiej
Niemcy (hitlerowskie) wypowiadają Polsce deklarację o niestosowaniu przemocy
Rocznica podpisania Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO)
90s. historii: 6 lipca 1950 roku układ między Polską a NRD
Najgorsze miejsce na ziemi
W Jałcie na Krymie 4 lutego 1945 roku spotkali się przywódcy trzech wielkich mocarstw: Winston Churchill – stojący na czele rządu Wielkiej Brytanii, Franklin Delano Roosevelt – prezydent USA oraz Józef Stalin – premier ZSRS, sekretarz generalny partii bolszewickiej i późniejszy generalissimus.
Jałta nie mogła nic zmienić
Sowieci byli przekonani o nieuchronności rywalizacji i konfliktu dwóch światów. Nie było dla nich ważne, czy „kapitalistyczne otoczenie” ma formę państwa „faszystowskiego”, czy liberalno-kapitalistycznego. Jedno i drugie z zasady było przeciwnikiem - mówi prof. Marek Kornat.
Jakub Kumoch - Aleksander Ładoś i działania Grupy Berneńskiej na rzecz ratowania ofiar Zagłady
Marek Kornat - Szwajcaria w koncepcjach i działaniach dyplomacji Polski...
Peter Rassek - Poprzez dyplomację do niepodległości: polityka pruska Hôtelu Lambert w przededniu rewolucji 1848 roku
II wojna światowa w stosunkach polsko-ukraińskich. Stan badań, perspektywy badawcze. Geneza Konfliktu. Panel 1. Część 1.
Stosunki polsko-arabskie cz. 2 (odc. 21)
Stosunki polsko-arabskie cz. 1 (odc. 20)
Mniejszość grecka w PRL (odc. 7)
„Akt 5 listopada 1916 roku. Prolog Niepodległości?" - debata belwederska
Polska pojałtańska - polska czy „polska”?
„Z filmoteki bezpieki" odc. 93 - Stosunki polsko-czechosłowackie
„Z filmoteki bezpieki" odc. 91 - Wizyta Charlesa de Gaulle’a
Wizyta Charlesa de Gaulle'a w Polsce (odc. 52)
Wizyta Fidela Castro w Polsce (odc. 40)
Atak na placówkę dyplomatyczną w Szwajcarii (odc. 38)
„Z filmoteki bezpieki" odc. 47 - Wizyta Fidela Castro w Polsce
„Z filmoteki bezpieki" odc. 44 - Wizyty prezydentów amerykańskich
Marzyciele i oportuniści. Stosunki polsko-szwedzkie w latach 1939–1945
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Skandynawia nie była obszarem priorytetowym dla polskiej polityki zagranicznej. Szwedzi również odnosili się z nieufnością do nowego partnera na arenie międzynarodowej. Z obu stron brakowało motywacji, która skłaniałaby do bliższej współpracy politycznej lub gospodarczej. Pewne ożywienie nastąpiło w połowie lat dwudziestych, gdy na rynku szwedzkim pojawił się polski węgiel, ale dopiero minister Józef Beck podjął próbę intensyfikacji wzajemnych relacji.
Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989
PRL powstała jako państwo zamknięte, otoczone tysiącami kilometrów drutu kolczastego. Na wyjazdy zagraniczne władze zezwalały tylko w drodze wyjątku, np. w 1952 r. paszport na prywatny wyjazd na Zachód dostało około 50 osób.
Konferencja w Helsinkach ministrów spraw zagranicznych Polski, Estonii, Łotwy i Finlandii, 1925 r. Fot. NAC
![„Wczoraj faszyści zamordowali G[iacomo] Matteottiego, dzisiaj dyktatura komunistyczna w Polsce zdradliwie zabiła księdza Jerzego Popiełuszkę”, czyli włoscy politycy wobec mordu na polskim kapłanie](/dokumenty/zalaczniki/166/mini/166-189825_m1-d8743.jpg)
