Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Fot. NAC

Kultura

Józef Czapski. Z sowieckiej niewoli do Paryża
Biogram / Biografia

Józef Czapski. Z sowieckiej niewoli do Paryża

Znalazł się wśród garstki polskich oficerów, którzy niemal w ostatniej chwili uniknęli śmierci z rąk NKWD. To zdeterminowało całe jego życie.

Wolność to wielka rzecz. Muzeum Polskie w Rapperswilu
Artykuł

Wolność to wielka rzecz. Muzeum Polskie w Rapperswilu

Na szlaku Polaków ku wolności szczególną rolę odegrało Muzeum Polskie w Rapperswilu, którego historia oddaje walkę narodu o Niepodległą w XIX i XX w. Jego dzieje są związane z obecnością Polaków w Szwajcarii, która stała się dla nich domem szczególnie po Powstaniu Listopadowym i Styczniowym.

Michał Borwicz
Artykuł

Michał Borwicz

Michał Maksymilian Borwicz, pierwotnie Maksymilian Boruchowicz, urodził się 11 października 1911 w Krakowie. Sam o sobie mówił, że jest literatem. Pisał poezję, prozę, publicystykę. Robił to w języku polskim, jidysz i francuskim. Przede wszystkim jednak był świadkiem, kronikarzem i badaczem Zagłady.

Literaci polscy wobec Zagłady Żydów
Artykuł

Literaci polscy wobec Zagłady Żydów

Literatura Holocaustu ma tendencję do oceniania postawy inteligencji polskiej czasów II wojny światowej, a szczególnie literatów polskich, w kategoriach „niewygody moralnej świadków Zagłady” Żydów, przez pryzmat której odczytuje się ich zapiski wojenne.

Za winy niepopełnione. Eugeniusz Bodo (1899–1943)
Biogram / Biografia

Za winy niepopełnione. Eugeniusz Bodo (1899–1943)

Aktor, który jak żaden inny potrafił łączyć grę sceniczną, taniec i śpiew. Artysta wszechstronny, w latach trzydziestych był również reżyserem, scenarzystą i producentem. W międzywojennej Polsce osiągnął szczyty popularności i w 1939 r. podpisał kontrakt z jedną z amerykańskich wytwórni filmowych.

<i>Spotkania</i> do ponownego odczytania
Recenzja

Spotkania do ponownego odczytania

Drugi obieg wydawniczy w Polsce w latach 1976–1989 od dawna jest jednym z tematów częściej podejmowanych przez badaczy tego okresu. Na szczególną uwagę w tym kontekście zasługuje monumentalna, opracowana przez Macieja Sobieraja, publikacja Spotkania. Niezależne Pismo Młodych Katolików.

Ks. prof. Wincenty Granat. Rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, kandydat na ołtarze
Biogram / Biografia

Ks. prof. Wincenty Granat. Rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, kandydat na ołtarze

Przyszły rektor KUL urodził się 1 kwietnia 1900 roku w Ćmielowie k. Ostrowca Świętokrzyskiego, jako syn Jana i Antoniny z d. Jedlickiej. Miał dwie siostry i dwóch braci. W późniejszych latach wpisywał w ankietach personalnych pochodzenie robotnicze (1952) lub robotnicze i drobnomieszczańskie (1954).

Audio/Video

Rzecz o tym jak Polacy zakochali się w Oriencie (z cyklu „Jak Polacy budowali Orient”)

Książę Redaktor
Artykuł

Książę Redaktor

Jerzy Giedroyć – prawnik, urzędnik państwowy, wydawca, redaktor, żołnierz, polityk, mecenas, bibliofil, archiwista, epistolograf, menedżer, jeden z najwybitniejszych Polaków XX wieku.

Audio/Video

Myśl społeczno-polityczna "Solidarności". Cz. 3: lata 1986-1989

Audio/Video

Sierpień 80 (koncert w Radiu Gdańsk)

Audio/Video

Myśl społeczno-polityczna "Solidarności". Cz. 2: lata 1981-1986

Piosenki zakazane, bo prawdziwe
Artykuł

Piosenki zakazane, bo prawdziwe

I Ogólnopolski Przegląd Piosenki Prawdziwej “Zakazane piosenki” rozpoczął się 20 sierpnia 1981 r. Przez trzy kolejne dni prezentowano programy artystyczne w pięciogodzinnych blokach na scenie w hali widowiskowo-sportowej Olivia w Gdańsku. Imprezę podzielono na dwie części: konkursową i artystyczną.

Audio/Video

Myśl społeczno-polityczna "Solidarności". Cz. 1: lata 1980-1981

Lech Bądkowski
Bohaterowie Niepodległej

Lech Bądkowski

Lech Bądkowski był bez wątpienia jedną z najwybitniejszych postaci w dziejach Gdańska i Pomorza w XX w. Ów wychowanek II Rzeczypospolitej podczas II wojny światowej z bronią w ręku walczył o wolność Polski i Pomorza, a następnie przez wiele lat jako pisarz i działacz społeczny starał się o uzyskanie swobody działania w jak najszerszym zakresie możliwym w realiach PRL.

Matka Boska Armii Krajowej
Artykuł

Matka Boska Armii Krajowej

W czasie II wojny światowej, w tym podczas Powstania Warszawskiego, powstało wiele obrazów przedstawiających martyrologię narodu polskiego. Dzieje jednego z nich, obrazu Matka Boska Armii Krajowej Ireny Pokrzywnickiej, do dziś są znane nielicznym.

Siła bezsilnych. Václav Havel (1936–2011)
Artykuł

Siła bezsilnych. Václav Havel (1936–2011)

Jego zdjęcie z listopada 1989 r., gdy uśmiechnięty przemawia z balkonu wydawnictwa Melantrich do tłumów na pl. św. Wacława, weszło do światowej ikonografii jako jeden z symboli upadku komunizmu w Europie Środkowej.

Polscy męczennicy za czerwonym kordonem
Artykuł

Polscy męczennicy za czerwonym kordonem

Kapłani przechodzili potajemnie przez granicę, by ratować chrześcijańską spuściznę i służyć wiernym na ziemiach włączonych w 1921 r. do Rosji Sowieckiej.

Audio/Video

Kronika czasu przełomu. Górny Śląsk w latach 1919–1926 na fotografiach Stefana Pierzchalskiego

Audio/Video

Polskie miejsca pamięci narodowej na obszarze obecnej Ukrainy

Józef Władysław Bednarz (1879–1939). Lekarz, reformator, społecznik
Biogram / Biografia

Józef Władysław Bednarz (1879–1939). Lekarz, reformator, społecznik

Urodził się na terenie Gruzji, w Tbilisi 2 X 1879 r. w rodzinie polskich zesłańców. Jego ojciec był pracownikiem kolei. W 1899 r. ukończył naukę w gimnazjum ze złotym medalem za wyniki w nauce.

Wotum za odzyskanie Niepodległości
Artykuł

Wotum za odzyskanie Niepodległości

W roku 1990 pewna starsza pani przyniosła do Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu zawiniątko. Znajdowały się w nim dwa palce ręki, dwa palce stopy oraz fragmenty szaty ze spiżowej figury Chrystusa Króla. Tyle ocalało z pomnika Najświętszego Serca Pana Jezusa, zwanego też pomnikiem Wdzięczności.

Jazz w Peerelu
Artykuł

Jazz w Peerelu

Trudno to sobie dziś wyobrazić ale muzyka jazzowa realiach powojennej Polski także wywoływała niepokój władzy. Chociaż nie niosła ona ze sobą jakiś dosłownych antysystemowych treści, to skupiała w zamkniętych początkowo gronach ludzi odreagowujących w ten sposób komunistyczną rzeczywistość.

Florian Czarnyszewicz. „Wróg PRL” z Argentyny
Biogram / Biografia

Florian Czarnyszewicz. „Wróg PRL” z Argentyny

Florian Czarnyszewicz był solą w oku komunistów z kilku powodów. Przede wszystkim śmiał przelać na papier pamięć o tragicznych losach Polaków znad Berezyny walczących w latach 1911-1920 o powrót ich ziem w granice niepodległej Rzeczypospolitej.

Bez światłocienia. Dom Popiełuszków
Artykuł

Bez światłocienia. Dom Popiełuszków

W jaki sposób Popiełuszkowie wychowali swego syna na wielkiego Polaka, kawalera Orderu Orła Białego i błogosławionego Kościoła katolickiego?

Jarocin – kontrkulturowa oaza wolności
Artykuł

Jarocin – kontrkulturowa oaza wolności

W czerwcu 1980 r. w Jarocinie odbyła się pierwsza edycja legendarnego festiwalu rockowego, wówczas jeszcze pod nazwą I Ogólnopolski Festiwal Muzyki Młodej Generacji. Niedoceniana przez władze impreza stała się dla zbuntowanej polskiej młodzieży prawdziwą oazą wolności.

Ofiary <i>Sonderaktion Krakau</i>
Artykuł

Ofiary Sonderaktion Krakau

Aktion gegen Universitäts-Professoren, powszechnie znana pod nazwą Sonderaktion Krakau, zapisała się w historii Krakowa i dziejów powszechnych jako bezprecedensowy atak na naukę polską.

<i>Porgy and Bess.</i> Zapomniany epizod odwilży 1956
Artykuł

Porgy and Bess. Zapomniany epizod odwilży 1956

Polityczna „odwilż” po śmierci Stalina przyniosła jazzowi w PRL możliwość wyjścia z „katakumb”, do których zepchnął go socrealizm.

Audio/Video

Pierwszy transport do KL Auschwitz - 14 czerwca 1940

Kolorowe ptaki komunizmu. Propagandowy obraz bikiniarzy w Polsce stalinowskiej
Artykuł

Kolorowe ptaki komunizmu. Propagandowy obraz bikiniarzy w Polsce stalinowskiej

Niespodziewanie dla komunistycznych władz, na przełomie lat 40. i 50. pojawili się młodzi ludzie, którzy fascynowali się kulturą amerykańską i radykalnie odróżniali się od otoczenia swoim strojem. Z czasem nazwano ich bikiniarzami…

Fenomen Łodzi w XX wieku
Artykuł

Fenomen Łodzi w XX wieku

Łódź często inspirowała naukowców, publicystów, arytystów. Ich zaciekawienie budziły mechanizmy funkcjonowania XIX-wiecznej łódzkiej społeczności – wielkomiejskiej, a zarazem wielokulturowej, wieloetnicznej i wielowyznaniowej – dzieje Łodzi w XX stuleciu wydawały się mniej atrakcyjne. Niesłusznie.

Marek Hłasko i aparat represji PRL
Artykuł

Marek Hłasko i aparat represji PRL

Aparat represji PRL zainteresował się Hłaską bardzo wcześnie, bo jeszcze na początku lat 50-tych, zanim dał się on poznać jako pisarz i zdobyć jakąkolwiek popularność. SB nie straciła zainteresowania nim aż do jego śmierci, a nawet dłużej – dokumentację rozpracowania go zamknięto kilka lat później.

Święty Brat Albert. Powstaniec, artysta, zakonnik, opiekun ubogich
Artykuł

Święty Brat Albert. Powstaniec, artysta, zakonnik, opiekun ubogich

Adam Hilary Bernard Chmielowski herbu Jastrzębiec, pierworodny syn Wojciecha i Józefy z Borzysławskich, przyszedł na świat w Igołomi k. Krakowa 20 sierpnia 1845 r.

Ciepło rodzinnego gniazda. Wojtyłowie
Artykuł

Ciepło rodzinnego gniazda. Wojtyłowie

Papież Jan Paweł II przez cały pontyfikat, przy różnych okazjach wyrażał publicznie wdzięczność swojej rodzinie, zachowywał ją w pamięci i w modlitwie.

Audio/Video

Powstanie i pierwsze lata Radja Poznańskiego

Audio/Video

W drodze na grób Tadeusza Kościuszki - wspólnego bohatera Polski i USA

Zasady w czasach pogwałcenia zasad. Radziwiłłowie w XX wieku
Artykuł

Zasady w czasach pogwałcenia zasad. Radziwiłłowie w XX wieku

Ród Radziwiłłów herbu Trąby wywodzi się z Wielkiego Księstwa Litewskiego, gdzie od XV w. piastował wysokie urzędy. Jego przedstawiciele już od XVI stulecia kształcili się na europejskich uniwersytetach, regularnie podróżowali za granicę. Nie brakuje w tej rodzinie osób wielce zasłużonych dla Polski.

Audio/Video

Prymas Stefan Wyszyński. Biografia. Dyskusja wokół książki

Audio/Video

Festiwal w Jarocinie

Audio/Video

Jan Paweł II. Pamięć, tożsamość, Solidarność. Refleksje o. Macieja Zięby SD

Tak warto żyć. Barbara Otwinowska (1924–2018)
Wspomnienie

Tak warto żyć. Barbara Otwinowska (1924–2018)

Na cmentarzu w Umiastowie k. Ożarowa Mazowieckiego w styczniu 2018 r. pożegnaliśmy prof. Barbarę Otwinowską – łączniczkę i sanitariuszkę AK, więzioną w okresie stalinowskim. Była wybitnym naukowcem, badaczką literatury.

Milenium Chrztu Polski w Piekarach Śląskich – Duchowej Stolicy Górnego Śląska
Artykuł

Milenium Chrztu Polski w Piekarach Śląskich – Duchowej Stolicy Górnego Śląska

22 maja 1966 r. w Sanktuarium Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej w Piekarach Śląskich odbyły się uroczystości związane z Milenium Chrztu Polski, z udziałem przedstawicieli Episkopatu Polski na czele z prymasem kardynałem Stefanem Wyszyńskim.

Juliusz Makarewicz w sowieckim Lwowie
Artykuł

Juliusz Makarewicz w sowieckim Lwowie

Był twórcą Kodeksu karnego z 1932 r. (obowiązującego do 1969 r.), rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, senatorem RP. W 1945 r. został aresztowany i zesłany do obozu pracy w Krasnodonie. Zwolniony po kilku miesiącach, pozostał w sowietyzowanym Lwowie.

Skirmuntowie. Saga kresowa
Artykuł

Skirmuntowie. Saga kresowa

W ziemiańskim rodzie Skirmuntów znajdziemy m.in. pioniera przemysłu, zdolnego kompozytora i wysoko postawionego dyplomatę.

List, który zachwiał Gomułką
Artykuł

List, który zachwiał Gomułką

Trzydzieści z górą lat po upadku komunizmu trudno uwierzyć, że totalitarnym reżimem mógł wstrząsnąć zwykły list.

Jan Paweł II – strażnik pamięci o męczennikach XX wieku
Artykuł

Jan Paweł II – strażnik pamięci o męczennikach XX wieku

Większość wiernych wyniesionych na ołtarze przez Jana Pawła II to męczennicy – duchowni i świeccy. Papież Polak kanonizował 482 osoby, a beatyfikował – 1343.

Małaczewski – Na wszystkich frontach niepodległości
Biogram / Biografia

Małaczewski – Na wszystkich frontach niepodległości

Krótkie, lecz niezwykle bogate w doświadczenia życie Eugeniusza Małaczewskiego było wypełnione burzliwymi i przełomowymi wydarzeniami polskich dziejów: I wojny światowej, odzyskania niepodległości i jej obrony w wojnie polsko-bolszewickiej.

Strajk o „chopinowski” fortepian
Artykuł

Strajk o „chopinowski” fortepian

W latach solidarnościowej rewolucji 1980-1981 w Polsce powstał szeroki ruch społeczny domagający się istotnych zmian w kraju. Tworzyli go robotnicy, pracownicy umysłowi, rolnicy, studenci…

<i>Umarł „Dziadek” siwy a żelazny…</i>
Artykuł

Umarł „Dziadek” siwy a żelazny…

„Piłsudski miał fanatycznych wielbicieli, którzy go kochali więcej niż własnych rodziców, niż własne dzieci, ale było wielu ludzi, którzy go nienawidzili […]. I oto nie znać było tego w dniu pogrzebu” – pisał Stanisław Cat-Mackiewicz.

„O, mowu rudzinna, o, bałaku lwoski…”
Artykuł

„O, mowu rudzinna, o, bałaku lwoski…”

Z wykształcenia architekt, z zawodu – pracownik naukowy (doc. dr hab.), był człowiekiem wielu talentów i umiejętności, największą pasją jego życia stał się jednak rodzinny Lwów.

Sándor Márai (1900-1989) – świadek wieku totalitaryzmów
Artykuł

Sándor Márai (1900-1989) – świadek wieku totalitaryzmów

Skazanie Sándora Máraia przez komunistów na wieloletnią banicję sprawiło, że dopiero stosunkowo niedawno zaistniała możliwość zapoznania szerszego grona czytelników z twórczością pisarską, poetycką i publicystyczną tego wybitnego węgierskiego autora.

Naukowiec w służbie konspiracji
Artykuł

Naukowiec w służbie konspiracji

Mimo podpisania 8 maja 1945 r. europejskich porozumień kończących II wojnę światową, w Polsce kontynuowana była walka o kształt polityczny kraju. Prowadzący ją żołnierze byli często tymi samymi ludźmi, którzy walczyli z okupantami w szeregach Polskiego Państwa Podziemnego.

Audio/Video

Keston College - pamiętnik Michaela Bourdeaux

Audio/Video

Fenomen polskości (reż. Alina Czerniakowska, 2019)

3 maja 1916 r. w Warszawie
Artykuł

3 maja 1916 r. w Warszawie

Warszawa w latach 1915-1918 znajdowała się pod niemiecką okupacją. Reżim okupacyjny drenował zdobyte ziemie ze wszelkich dóbr przydatnych do produkcji wojennej. Z drugiej strony poczynił szereg ustępstw dotyczących oświaty i kultury narodowej.

Symbol narodowej wolności
Artykuł

Symbol narodowej wolności

W zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej przechowywana jest cenna pamiątka z czasu I wojny światowej: biało-czerwona kokarda, która była noszona 3 maja 1916 r. podczas wielkiej demonstracji narodowej w Warszawie.

„Arka” wolności
Artykuł

„Arka” wolności

Po wprowadzeniu stanu wojennego w drugim obiegu wydawniczym, oprócz gazetek i biuletynów o treści informacyjnej, ukazywały się pisma literackie i społeczno-kulturalne. Jednym z nich było krakowskie pismo „Arka”, które powstało w połowie 1983 r.

Audio/Video

Polska Golgota - piosenki Andrzeja Kołakowskiego w niezwykłym, domowym wykonaniu Autora

Poeta tragiczny. Jan Lechoń (1899–1956)
Artykuł

Poeta tragiczny. Jan Lechoń (1899–1956)

Piekielnie zdolny młodzieniec, natchniony skamandryta, wreszcie emigrant nieprzejednany wobec komunistów. Bogata twórczość Lechonia to klucz do poznania zarówno życia poety, jak i całego pokolenia Polaków budujących II RP, a później doświadczonych przez wojnę i wygnanie.

Poetka wielu epok. Kazimiera Iłłakowiczówna (1889–1983)
Artykuł

Poetka wielu epok. Kazimiera Iłłakowiczówna (1889–1983)

Wnuczka wileńskiego filomaty Tomasza Zana, przyjaciela Adama Mickiewicza i syberyjskiego zesłańca, często zamieniała poetyckie powołanie na służbę publiczną. Po powrocie z Rosji do Polski w 1918 r. podjęła pracę urzędnika w MSZ. Od 1926 r. była osobistym sekretarzem marsz. Józefa Piłsudskiego.

„Po prostu” – pismo, które stało się legendą polskiego Października
Artykuł

„Po prostu” – pismo, które stało się legendą polskiego Października

Tygodnik „Po prostu” jest uważany za jeden głównych symboli przemian polskiego Października 1956. Artykuły publikowane na jego łamach wyłamywały się z oficjalnej sztampy, dotykając problemów, które w stalinowskiej Polsce przez lata były przemilczane.

Gustaw Herling-Grudziński (1919-2000) – Pielgrzym Wolności
Biogram / Biografia

Gustaw Herling-Grudziński (1919-2000) – Pielgrzym Wolności

Gustaw Herling-Grudziński – pisarz, więzień Gułagu, żołnierz gen. Andersa – urodził się w Kielcach, w spolonizowanej, ale wyznającej judaizm rodzinie żydowskiej, jako Gecel (vel Gustaw) Herling (vel Grudziński), syn Doroty (Dobrysi) z Bryczkowskich i Jakuba (Joska) Herlinga vel Grudzińskiego.

Talent dla Polski. Rodzina Lutosławskich
Artykuł

Talent dla Polski. Rodzina Lutosławskich

Witolda Lutosławskiego, słynnego kompozytora, zna cały świat. Nie wszyscy jednak wiedzą, że jest on tylko jednym z wybitnych przedstawicieli rodu, którego osiągnięcia i dramaty są niemal symboliczne dla losów polskich rodzin w XX w.

Śmierć Henryka Giedroycia. Koniec Księstwa Giedroyciów w Maisons-Laffitte
Wspomnienie

Śmierć Henryka Giedroycia. Koniec Księstwa Giedroyciów w Maisons-Laffitte

Był najmłodszym bratem Jerzego Giedroycia, twórcy paryskiej „Kultury”. Urodził się 12 stycznia 1922 roku w wolnej Polsce. W niespełna cztery lata po przeniesieniu rodziny Giedroyciów z Mińska Litewskiego do Warszawy.

Zakazana poezja. Sprawa Konrada Doberschuetza
Artykuł

Zakazana poezja. Sprawa Konrada Doberschuetza

Brawurowy żołnierz AK i WSGO „Warta”, więzień NKWD i UB, a także niezwykle utalentowany dziennikarz i poeta. W 1959 roku skazany na 3 lata więzienia za twórczość „szkalującą ustrój demokratyczno-ludowy PRL”.

Audio/Video

Dr hab. Piotr Majewski: "Powojenna Polska (1945–1949), odsłona pierwsza – Jan Zachwatowicz i konserwatorzy zabytków" – wykład z cyklu "Polskie miasta wobec totalitaryzmów"

Audio/Video

Historie wyklęte w dramatach Bohdana Urbankowskiego – dyskusja wokół książek "Cienie" oraz "Trwa jeszcze bal"

Politechnika Lwowska. Kuźnia kadr II Rzeczypospolitej
Artykuł

Politechnika Lwowska. Kuźnia kadr II Rzeczypospolitej

Co łączy premierów Jędrzeja Moraczewskiego, Władysława Sikorskiego i Kazimierza Bartla oraz ministra spraw wojskowych Kazimierza Sosnkowskiego? Wszyscy ci wybitni politycy II RP byli wychowankami Politechniki Lwowskiej.

Podziemne pismo inne niż wszystkie
Artykuł

Podziemne pismo inne niż wszystkie

W listopadzie 1984 r. zaczęło ukazywać się wyjątkowe pismo podziemne. „Przegląd Wiadomości Agencyjnych” spośród kilku tysięcy wydawanych w PRL poza cenzurą wyróżniał się nieszablonowymi treściami i świetną jakością druku.

Bohater nie bierze się znikąd. Zanim Henryk Sławik ratował Żydów w czasie wojny
Artykuł

Bohater nie bierze się znikąd. Zanim Henryk Sławik ratował Żydów w czasie wojny

Henryk Sławik, jeden z największych Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, skazany był na zapomnienie – na tyle skutecznie, że jego nazwisko jeszcze kilka lat temu niewiele mówiło nawet na Górnym Śląsku, regionie, w którym żył i pracował przez cały okres międzywojenny.

Audio/Video

O Józefie Mackiewiczu w 35. rocznicę śmierci pisarza

Derusyfikacja w Warszawie 1915–1926
Artykuł

Derusyfikacja w Warszawie 1915–1926

I wojna światowa położyła kres długoletniemu panowaniu Rosjan w Warszawie. W mieście energicznie przystąpiono do usuwania rosyjskojęzycznych napisów, zmiany nazw ulic, burzenia pomników i cerkwi wzniesionych przez zaborcę.

Antypolityczny antykomunista
Artykuł

Antypolityczny antykomunista

Umieszczenie sylwetki Józefa Mackiewicza wśród polityków powojennej emigracji polskiej mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka oczywiste. W potocznej opinii czytelników – a także w pracach krytyków literackich – Józef Mackiewicz uważany jest bowiem przede wszystkim za pisarza politycznego.

Zapomniany bohater: Jan Stanisław Kochanowski (1894-1942) przyrodnik grodzieński
Biogram / Biografia

Zapomniany bohater: Jan Stanisław Kochanowski (1894-1942) przyrodnik grodzieński

Co łączy Świętego Maksymiliana Kolbego i Jana Kochanowskiego, przyrodnika grodzieńskiego, oprócz aktywnej działalności w Grodnie? Obydwaj zginęli oddając swe życie za innego, wykazując się wartą przypomnienia postawą obywatelską i chrześcijańską.

Audio/Video

Polskie Państwo Podziemne a zagrożenia egzystencjalne czasu II wojny światowej (instytucje kultury, uniwersytety, „prace przyszłościowe”). Z cyklu: "Polskie miasta wobec totalitaryzmów"

50 lat temu zmarł Mieczysław Grydzewski
Artykuł

50 lat temu zmarł Mieczysław Grydzewski

Każdy kto go znał, wspominał, że unikał fotografów. Niewiele jego zdjęć się zachowało, a te które znamy, wydają się albo przypadkowe, albo wymuszone. Może więc na koniec uznano, że nie warto go o nie prosić.

„Nie będę już grał w Berlinie”
Artykuł

„Nie będę już grał w Berlinie”

Jedną z głównych postaci, dzięki którym możemy celebrować narodziny II Rzeczypospolitej, był Ignacy Jan Paderewski, wielki Polak i obywatel świata. Jego droga z kresów dawnej Rzeczypospolitej na salony możnych tego świata była długa, ale bardzo interesująca.

Jeden z najsłynniejszych muzyków świata składa pokłon Chopinowi, czyli <i>Jazzowe Dzieje Polaków</i>
Artykuł

Jeden z najsłynniejszych muzyków świata składa pokłon Chopinowi, czyli Jazzowe Dzieje Polaków

Wydaje się, że o polskim jazzie powiedziano i napisano już wszystko. To, że powiedziano nie wszystko, pokazano nie wszystko i nie zagrano wszystkiego, udowadniają Jazzowe dzieje Polaków – wyjątkowa i monumentalna edycja Instytutu Pamięci Narodowej.

Sztuka i architektura Niepodległej
Artykuł

Sztuka i architektura Niepodległej

Kiedy Polska odzyskiwała niepodległość, historia sztuki formowała się jako dyscyplina akademicka oparta na heglowskiej tezie o manifestowaniu się w historii „ducha dziejów”, który przejawiając się w dojrzałej postaci jako „duch narodowy”, przybiera formy charakterystyczne dla danej społeczności.

Audio/Video

Paweł Jasienica (odc. 58)

Audio/Video

Jarocin cz. 2 (odc. 48)

Katyńskie piętno. Byłaby wielką montażystką – gdyby nie PRL
Artykuł

Katyńskie piętno. Byłaby wielką montażystką – gdyby nie PRL

„Sprawa Katynia zaciążyła na całym moim życiu” – mówiła montażystka filmowa Zofia Dwornik. Ofiarami zbrodni z 1940 r. padli jej ojciec i stryj. Ona sama za głoszenie prawdy o sowieckich represjach trafiła do więzienia. Pracowała z najlepszymi polskimi reżyserami.

Audio/Video

Wzorce konstytucji kwietniowej

Audio/Video

Ustrój Rzeczypospolitej w świetle ostatniej konstytucji wolnej Polski

Audio/Video

„Na północ od Warszawy. Warmia i Mazury w XX w.” rozmowa o zabytkach regionu w czasach PRL-u

Audio/Video

Matuszewski i poeci

Polonica emigracyjne. Ze zbiorów instytucji członkowskich Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie
Katalogi wystaw

Polonica emigracyjne. Ze zbiorów instytucji członkowskich Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie

Przedstawione w katalogu wystawy eksponaty pochodzą ze zbiorów instytucji szczególnie ważnych dla narodu polskiego. Ośrodki te, ulokowane w 9 krajach na 4 kontynentach, są ostoją polskiej kultury, ogniskami polonijnymi podtrzymującymi tradycje i historię narodu polskiego. Organizacją zrzeszającą te instytucje jest funkcjonująca od 1979 r. Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie (MABPZ).

Spod polskich strzech aż po brytyjską gazetę – początki polskiej prasy dla kobiet wiejskich w czasie wojny i pokoju w I połowie XX wieku.
Artykuł

Spod polskich strzech aż po brytyjską gazetę – początki polskiej prasy dla kobiet wiejskich w czasie wojny i pokoju w I połowie XX wieku.

Rozkwit prasy przeznaczonej dla kobiet na wsi szedł w parze z prężnym rozwojem ruchu ludowego na ziemiach polskich na przełomie XIX i XX wieku. Pisma spełniały ważną rolę w czasie zaborów, wolnej Polski, a także podczas zmagań wojennych, były przedrukowywane nawet u brytyjskich wydawców.

Triumf wojny
Artykuł

Triumf wojny

Przerażenie. Strach. Groza. Jedno z tych uczuć – a może wszystkie – maluje się na twarzy kobiety uwiecznionej na zdjęciu. Obiektyw aparatu uwięził w kadrze wykrzywione rysy, jakby kobieta skamieniała. Zdjęcie wykonano 12 września 1939 roku w Końskich.

Witkacy – świadek początku i końca niepodległości
Artykuł

Witkacy – świadek początku i końca niepodległości

Witkacy, czyli Stanisław Ignacy Witkiewicz, pisarz, malarz i filozof, brał udział w I wojnie światowej w Rosji, był świadkiem rewolucji komunistycznej, pod wpływem której szybko wrócił do Polski.

Ukraińska (?) lista polskich profesorów
Artykuł

Ukraińska (?) lista polskich profesorów

W lipcu 1941 na Wzgórzach Wuleckich we Lwowie Niemcy rozstrzelali ponad 40 osób – profesorów lwowskich, a także ich bliskich, gości i domowników. Kto sporządził listę osób przeznaczonych do tej egzekucji? Niektóre tropy prowadzą do środowiska lwowskich nacjonalistów ukraińskich.

Święto Niepodległości za drutami
Artykuł

Święto Niepodległości za drutami

O Święcie Niepodległości Polacy pamiętali także w skrajnie ciężkich warunkach niewoli jenieckiej w Związku Sowieckim. W 1939 roku 11 Listopada obchodzono m.in. w obozie w Starobielsku.

Szwajcar, czyli szpion
Biogram / Biografia

Szwajcar, czyli szpion

Był czwartek, 26 czerwca 1941 roku – piąty dzień wojny III Rzeszy ze Związkiem Radzieckim. Oddziały Wehrmachtu posuwały się szybko na wschód, ale sowiecka bezpieka nadal pracowała. W mieszkaniu Eugeniusza Bodo przy ulicy Kogonowskiej we Lwowie zjawiło się tego dnia dwóch enkawudzistów.

Terapia śmiechowa. Serial Barei i jego tajemnice
Wywiad

Terapia śmiechowa. Serial Barei i jego tajemnice

Cenzorka nie wychwyciła aluzji o Katyniu, nie skojarzyła opowieści Majewskiego z drugoobiegową relacją uciekiniera stamtąd – mówi Janusz Płoński, współscenarzysta serialu „Alternatywy 4”, w rozmowie z Karoliną Wichowską

Audio/Video

90 sekund historii: 31 stycznia 1985 r. zmarł Józef Mackiewicz

Audio/Video

90 sekund historii: 4 stycznia 2011 r. zmarł Jerzy Stanisław Sito

Audio/Video

90 sekund historii: 1 stycznia - Choinki noworoczne w PRL

Audio/Video

90s historii: 20 lutego 2003 r. zmarł Jan Józef Szczepański

Audio/Video

90s historii: 18 lutego 1966 roku zmarł Stanisław Mackiewicz „Cat”

Audio/Video

90s historii: 24 marca 1945 r. w Krakowie ukazał się pierwszy numer Tygodnika Powszechnego

Audio/Video

90s historii: 15 marca 1978r. zmarł Aleksander Kamiński

Audio/Video

90s. historii: 14 marca 1964r. Antoni Słonimski złożył w kancelarii premiera "List 34"

Audio/Video

90s. historii: 13 marca 1954 r. powstał Studencki Teatr Satyryków (STS)

Audio/Video

90s. historii: 21 kwietnia 1983 r. przyznano Nagrody Kulturalne "Solidarności"

Audio/Video

90s historii: 10 kwietnia 2004 r. zmarł Jacek Kaczmarski

Audio/Video

90s. historii: 9 kwietnia 1968 r. zmarła Zofia Kossak-Szczucka

Audio/Video

90s. historii: 9 maja 2006 roku zmarł Jerzy Ficowski

Audio/Video

90s. historii: 22 czerwca 1989 r. zmarła Halina Mikołajska

Audio/Video

90s. historii: 21 czerwca 1949 r. - Proklamowano socrealizm w architekturze

Audio/Video

90s. historii: 18 czerwca 1969 r. zginął Jerzy Zawieyski

Audio/Video

Jarocin cz. 1 (odc. 47)

Pies nie świnia
Artykuł

Pies nie świnia

Pies idealnie się nadawał do tworzenia pozytywnego obrazu Milicji Obywatelskiej w społeczeństwie, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży. Organizowano więc pokazy sprawności psów, w TVP prezentowano Zakład Tresury Psów Służbowych w Sułkowicach, urządzano pogadanki w szkołach oraz wycieczki do Sułkowic.

Alternatywy 4. Historie prawdziwe
Artykuł

Alternatywy 4. Historie prawdziwe

Powstały w początkach lat 80. XX w. serial „Alternatywy 4” jest fabularną opowieścią komediową o perypetiach kilkunastu lokatorów bloku na warszawskim Ursynowie. Została ona jednak utkana z niezliczonej ilości drobnych, ale autentycznych ludzkich historii. Były one udziałem milionów Polaków.

„Matka Królów” w randze „półkownika”
Wywiad

„Matka Królów” w randze „półkownika”

„Potrzebne było przeżycie Ursusa, Radomia, karnawału Solidarności i stanu wojennego, żeby pewne sprawy lepiej czuć” – o perypetiach z cenzurą, kręceniu filmu w stanie wojennym i współpracy z Przemysławem Gintrowskim opowiada Janusz Zaorski w rozmowie z Maciejem Foksem i Karoliną Wichowską.

Bard, który nie chciał być bardem. Jacek Kaczmarski (1957-2004)
Artykuł

Bard, który nie chciał być bardem. Jacek Kaczmarski (1957-2004)

Dzisiaj już nie ma takich artystów, których by znała cała Polska. Jacek Kaczmarski był jednym z ostatnich. Jego pieśni słuchali i śpiewali studenci, robotnicy, intelektualiści. W wielkich salach i małych mieszkaniach. Często rozumiejąc na opak jego intencje. 10 kwietnia jest rocznicą jego śmierci.

Jak eSBeckie nagranie stało się rodzinną pamiątką. Historia z 1967 roku
Artykuł

Jak eSBeckie nagranie stało się rodzinną pamiątką. Historia z 1967 roku

Rzadko się zdarza, aby materiał operacyjny SB mógł się okazać miłą pamiątką rodzinną. W jednym przypadku tak się stało. W archiwum IPN zachowało się nagranie filmowe opatrzone kryptonimem „Cokół”, będące dokumentacją zawarcia pewnego związku małżeńskiego w kościele św. Marcina w Warszawie.

Wykłady, które przyciągały antykomunistów. Opozycyjne akcenty Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej we Wrocławiu w 1979 roku
Artykuł

Wykłady, które przyciągały antykomunistów. Opozycyjne akcenty Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej we Wrocławiu w 1979 roku

W drugiej połowie lat 70. jedną z ważniejszych form działalności opozycyjnej stała się organizacja wykładów niezależnych od władz i od cenzury, podczas których poruszano pomijane i zafałszowane tematy. Nazwiska wykładowców, np. Bartoszewskiego czy Kisielewskiego, przyciągały tłumy.

Audio/Video

Aparat bezpieczeństwa PRL wobec pisarzy (odc. 38)

Audio/Video

Halina Florkowska-Francič - Pod znakiem Kolumny Barskiej. Muzeum Rapperswilskie na drodze do Niepodległej (1914–1927)

Audio/Video

Grzegorz Polak – Na straży tożsamości narodowej. Z kart historii Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

Audio/Video

Kazimierz Piotr Zaleski - Towarzystwo Historyczno-Literackie w Paryżu

Audio/Video

Maria Delaperrière - Mickiewiczowski imperatyw wolności

Buczacz – polsko-żydowskie dziedzictwo (1)
Artykuł

Buczacz – polsko-żydowskie dziedzictwo (1)

Galicyjskie miasteczko Buczacz, leżące przed II wojną światową na południowo-wschodnich obszarze II Rzeczypospolitej, jak w soczewce skupia w sobie problematykę zagadnienia Zagłady Żydów oraz relacji polsko-żydowskich, a więc tematy budzące szczególne emocje.

Audio/Video

Po Marcu. Konsekwencje Marca’68 dla kultury, nauki i mediów w Polsce Ludowej - panel dyskusyjny

Audio/Video

IPNtv - Promocja książki Karoliny Bittner "Partia z piosenką, piosenka z partią. PZPR wobec muzyki rozrywkowej."

Audio/Video

Gloria Victis, czyli o etosie powstań w historii i kulturze polskiej

"Intelektualiści polscy milczą zupełnie". Grudzień 1970 – styczeń 1971 w Szczecinie
Publikacje

"Intelektualiści polscy milczą zupełnie". Grudzień 1970 – styczeń 1971 w Szczecinie

W PRL pod koniec lat sześćdziesiątych narastał kryzys społeczny, polityczny i ekonomiczny. Władze sięgnęły po nieudolne reformy gospodarcze, chcąc ratować niekorzystną sytuację w kraju ...

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 15 - „Literaci"

Z dziejów Biblioteki „Kultury” 1946–1966
Publikacje

Z dziejów Biblioteki „Kultury” 1946–1966

Pośród licznych instytucji, stowarzyszeń i środowisk powojennego uchodźstwa polskiego paryski Instytut Literacki wyróżniał się siłą oraz zasięgiem oddziaływania na życie kulturalne i polityczne rodaków zarówno na obczyźnie, jak i w kraju. Powstał z inicjatywy Jerzego Giedroycia wiosną 1946 r. w Rzymie przy 2. Korpusie Polskim pod nazwą Casa Editrice „Lettere”.

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 25 - Maissons Laffitte (paryska Kultura)

Jerzy Giedroyc (1906–2000)
Patroni naszych ulic

Jerzy Giedroyc (1906–2000)

Redaktor. Tak mówiono i pisano o Jerzym Giedroyciu najczęściej. Był znany jako twórca i redaktor wydawanego od 1947 r. miesięcznika „Kultura” oraz założyciel Instytutu Literackiego. Podparyskie Maisons-Laffitte, gdzie mieściła się siedziba zarówno redakcji, jak i Instytutu, stało się symbolem polskiej kultury na emigracji po II wojnie światowej.

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 81 - Proces Taterników

Wokół zjazdu szczecińskiego 1949
Publikacje

Wokół zjazdu szczecińskiego 1949

We wstępie do książki "Presja i ekspresja. Zjazd szczeciński i socrealizm" jej redaktorzy zapisali: „[…] jeśli nawet przyjąć, że o socrealizmie powiedziano już niemal wszystko co najważniejsze, to z pewnością ciągle stosunkowo niewiele wiadomo o samym IV Zjeździe Związku Zawodowego Literatów Polskich, zorganizowanym w Szczecinie 20–22 stycznia 1949 r., na którym realizmu socjalistycznego wprawdzie nie zadekretowano, ale który przyjmuje się umownie jako cezurę inicjalną okresu literackiego. Za paradoks można uznać fakt, że dotychczas nie podejmowano badań genezy zjawiska w samym Szczecinie, a więc – przynajmniej formalnie: u jego źródła”. Publikacja ta była owocem konferencji, która odbyła się pod hasłem "Zjazd szczeciński i socrealizm – geneza, kontynuacje i konteksty".

Karolina Lanckorońska (1898–2002)
Patroni naszych ulic

Karolina Lanckorońska (1898–2002)

Karolina Lanckorońska to jedna z tych osób, które nie wahały się położyć wszystkiego na jednej szali i poświęcić życia dla ojczyzny. Nie przelewała za nią krwi, ale całym swym życiem dawała świadectwo, co to znaczy patriotyzm. Potrafiła poświęcić wszystko, a równocześnie w swej skromności uważała to za rzecz zupełnie naturalną i nie wartą wspominania. „Czy oddanie wszystkich sił temu, co się najbardziej kocha jest zasługą? – mówiła. – Myślę, że nie. Moją ziemską boginią jest nauka polska, przyszło mi jej służyć w sposób różnorodny, zależny od zmiennych losów ojczyzny”.

Kazimierz Bartel (1882–1941)
Patroni naszych ulic

Kazimierz Bartel (1882–1941)

Życie Kazimierza Bartla to znakomita ilustracja powiedzenia: „Okoliczności są niczym, charakter wszystkim”. To właśnie dzięki silnej osobowości, popartej przez ogromną pracowitość i liczne talenty, Bartel przebył zdumiewającą drogę od ślusarza do profesora wyższej uczelni i wybitnego polityka odrodzonej Rzeczypospolitej.

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 9. - „Jarocin"

Kryptonim „Pegaz”. Służba Bezpieczeństwa wobec Towarzystwa Kursów Naukowych 1978–1980
Publikacje

Kryptonim „Pegaz”. Służba Bezpieczeństwa wobec Towarzystwa Kursów Naukowych 1978–1980

Tajne nauczanie, tworzenie kółek samokształceniowych i niezależnych grup dyskusyjnych, to trwały dorobek wielu pokoleń polskiej inteligencji, podejmującej już od czasów zaborów walkę o zachowanie tradycji i kultury narodowej.

Polska prasa polityczno–informacyjna na Mazowszu Północnym w latach 1918–1939
Publikacje

Polska prasa polityczno–informacyjna na Mazowszu Północnym w latach 1918–1939

Tematem niniejszej pracy jest polska prasa polityczno-informacyjna wydawana na Mazowszu Północnym w latach 1918–1939. Prasa – ważny czynnik kultury nowożytnej – pełni wiele funkcji: informacyjną, propagandową, agitacyjną, popularyzatorską, integracyjną i dezintegracyjną, kulturotwórczą i rozrywkową. W okresie międzywojennym stanowiła podstawowy środek masowego przekazu.

Intelektualni sąsiedzi. Kontakty historyków polskich ze środowiskiem „Annales” 1945–1989
Publikacje

Intelektualni sąsiedzi. Kontakty historyków polskich ze środowiskiem „Annales” 1945–1989

Książka ta jest skróconą wersją doktoratu pt. "Związki polskich humanistów - badaczy z humanistyką francuską w latach 1945–1989", obronionego w 2007 r. Zainteresowanie problematyką kontaktów polskich historyków z annalistami wynikło z faktu, że współpraca obu środowisk miała wyjątkowe znaczenie w relacjach humanistów obu krajów.

nr 12/2007
Biuletyn IPN

nr 12/2007

Głównym tematem „Biuletynu IPN” nr 12 (83) grudzień 2007 jest dziennikarstwo w peerelu. Nie jest to jednak próba pełnego opisu świata mediów, czy raczej machiny propagandowej komunistycznego państwa. Kilkakrotnie już w „Biuletynie IPN” podejmowaliśmy problem peerelowskiej cenzury, tym razem sygnalizujemy wszechwładzę partyjnego koncernu RSW, dobór i kształcenie kadr, które miały czuwać nad zniewoleniem umysłów oraz esbecką kontrolę sprawowaną nad redakcjami, m.in. przez tajnych współpracowników. Na przykładzie Polskiego Radia ukazujemy karcenie za przejawy wolności. Nie przypadkiem też zamieściliśmy w tym numerze wspomnienie niemieckiej propagandy okupacyjnej.

Józef Czapski. Z sowieckiej niewoli do Paryża
Biogram / Biografia

Józef Czapski. Z sowieckiej niewoli do Paryża

Znalazł się wśród garstki polskich oficerów, którzy niemal w ostatniej chwili uniknęli śmierci z rąk NKWD. To zdeterminowało całe jego życie.

Wolność to wielka rzecz. Muzeum Polskie w Rapperswilu
Artykuł

Wolność to wielka rzecz. Muzeum Polskie w Rapperswilu

Na szlaku Polaków ku wolności szczególną rolę odegrało Muzeum Polskie w Rapperswilu, którego historia oddaje walkę narodu o Niepodległą w XIX i XX w. Jego dzieje są związane z obecnością Polaków w Szwajcarii, która stała się dla nich domem szczególnie po Powstaniu Listopadowym i Styczniowym.

Michał Borwicz
Artykuł

Michał Borwicz

Michał Maksymilian Borwicz, pierwotnie Maksymilian Boruchowicz, urodził się 11 października 1911 w Krakowie. Sam o sobie mówił, że jest literatem. Pisał poezję, prozę, publicystykę. Robił to w języku polskim, jidysz i francuskim. Przede wszystkim jednak był świadkiem, kronikarzem i badaczem Zagłady.

Literaci polscy wobec Zagłady Żydów
Artykuł

Literaci polscy wobec Zagłady Żydów

Literatura Holocaustu ma tendencję do oceniania postawy inteligencji polskiej czasów II wojny światowej, a szczególnie literatów polskich, w kategoriach „niewygody moralnej świadków Zagłady” Żydów, przez pryzmat której odczytuje się ich zapiski wojenne.

Za winy niepopełnione. Eugeniusz Bodo (1899–1943)
Biogram / Biografia

Za winy niepopełnione. Eugeniusz Bodo (1899–1943)

Aktor, który jak żaden inny potrafił łączyć grę sceniczną, taniec i śpiew. Artysta wszechstronny, w latach trzydziestych był również reżyserem, scenarzystą i producentem. W międzywojennej Polsce osiągnął szczyty popularności i w 1939 r. podpisał kontrakt z jedną z amerykańskich wytwórni filmowych.

<i>Spotkania</i> do ponownego odczytania
Recenzja

Spotkania do ponownego odczytania

Drugi obieg wydawniczy w Polsce w latach 1976–1989 od dawna jest jednym z tematów częściej podejmowanych przez badaczy tego okresu. Na szczególną uwagę w tym kontekście zasługuje monumentalna, opracowana przez Macieja Sobieraja, publikacja Spotkania. Niezależne Pismo Młodych Katolików.

Ks. prof. Wincenty Granat. Rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, kandydat na ołtarze
Biogram / Biografia

Ks. prof. Wincenty Granat. Rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, kandydat na ołtarze

Przyszły rektor KUL urodził się 1 kwietnia 1900 roku w Ćmielowie k. Ostrowca Świętokrzyskiego, jako syn Jana i Antoniny z d. Jedlickiej. Miał dwie siostry i dwóch braci. W późniejszych latach wpisywał w ankietach personalnych pochodzenie robotnicze (1952) lub robotnicze i drobnomieszczańskie (1954).

Audio/Video

Rzecz o tym jak Polacy zakochali się w Oriencie (z cyklu „Jak Polacy budowali Orient”)

Książę Redaktor
Artykuł

Książę Redaktor

Jerzy Giedroyć – prawnik, urzędnik państwowy, wydawca, redaktor, żołnierz, polityk, mecenas, bibliofil, archiwista, epistolograf, menedżer, jeden z najwybitniejszych Polaków XX wieku.

Audio/Video

Myśl społeczno-polityczna "Solidarności". Cz. 3: lata 1986-1989

Audio/Video

Sierpień 80 (koncert w Radiu Gdańsk)

Więcej