Wielki Brat patrzy. Biuro „B” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
Działające w latach 1956-1990 Biuro „B” MSW to jedna z ważniejszych komórek operacyjnych aparatu bezpieczeństwa PRL. Głównym zadaniem Biura „B” było prowadzenie tajnej obserwacji obywateli, instytucji i środowisk opozycyjnych.
Czy kierunek niemiecki był w międzywojennym wywiadzie polskim niedoceniany? Na czym polegała akcja „Wózek”? Jak wyglądała współpraca wywiadowcza z Japonią? Dlaczego Niemcy po wybuchu wojny przejęli w Warszawie dokumenty dotyczące współpracowników naszego wywiadu? Jak wyglądała polska wspólnota wywiadowcza?
Wywiad sowiecki prowadził intensywną działalność na terenie Stanów Zjednoczonych nie tylko w okresie zimnej wojny, lecz także przed II wojną światową, w jej trakcie oraz po jej zakończeniu. Kluczowym zapleczem tej aktywności byli działacze Komunistycznej Partii USA, a także przedstawiciele środowisk intelektualnych, dziennikarskich i politycznych o orientacji lewicowo-liberalnej.
Z perspektywy kilkudziesięciu lat stopniowo uzupełniamy treścią białe plamy w historii polskiego wywiadu działającego poza krajem w czasie II wojny światowej. Służby wywiadowcze pracowały w wyjątkowych, często dramatycznych warunkach – świat wywiadu i kontrwywiadu nie lubi rozgłosu, ceni dyskrecję i chroni swoje tajemnice.
Amerykański oferent wywiadu wojskowego PRL w Kanadzie
W połowie lat 80. do ambasady PRL w Kanadzie zgłosił się amerykański obywatel pod pretekstem poszukiwania informacji na temat swoich przodków w Polsce. W rzeczywistości celem przybysza było zaoferowanie komunistycznemu wywiadowi zakupu tajnych dokumentów z branży zbrojeniowej – m.in. planów słynnego systemu Patriot.
Jakich technik operacyjnych używali kiedyś agenci? Pracowali pod zmienioną tożsamością wyposażeni w głośne, przestarzałe dyktafony, które przy dłuższych rozmowach wymagały ręcznej zmiany strony kasety.
Czy I.F. Stone pracował jako szpieg dla ZSRS? Czy wywiadowi sowieckiemu udało się zwerbować Roberta Oppenheimera? Czy wielu Amerykanów wspierało sowieckie służby wywiadowcze?
Jakie okoliczności sprawiły, że Romuald Spasowski wystąpił o azyl polityczny? Czy rzeczywiście został amerykańskim agentem? Jak wyglądało jego życie po ucieczce z PRL i w jaki sposób przyjął go prezydent Ronald Reagan?
Mało znana do dziś historia sowieckiego wywiadu w USA przed II wojną światową została ujawniona dzięki dokumentom skopiowanym w 1994 roku przez oficera KGB Aleksandra Wasiliewa, który uciekł z Rosji do Wielkiej Brytanii. To właśnie dzięki tym materiałom możemy szczegółowo odtworzyć działalność sowieckich agentów, ich metody pracy oraz siatkę zwerbowanych osób.
Państwo stworzone przez Lenina i umocnione przez Stalina szybko przekształciło się w jeden z najbardziej opresyjnych systemów w Europie, a Czeka Feliksa Dzierżyńskiego – wraz z następnymi organami bezpieczeństwa – wprowadziła niezwykle rozbudowany reżim kontrwywiadowczy.
Sowieckie KGB i GRU infiltrowały Służbę Bezpieczeństwa PRL przede wszystkim poprzez stałą obecność „doradców” oraz system ścisłej kontroli operacyjnej, który uzależniał działania SB od wskazówek Moskwy.
Rozpoznanie jednostek LWP przez amerykańskich dyplomatów. Przypadek Fredericka G. Myera z lutego 1985 r.
W okresie zimnej wojny Ludowe Wojsko Polskie znajdowało się w centrum zainteresowania wywiadów państw NATO. Powodów tego stanu rzeczy było kilka, choć do najważniejszych należała wielkość polskich sił zbrojnych, będących drugą pod względem liczebności armią Układu Warszawskiego, w dodatku z rozbudowanym komponentem wojsk pancernych i zmechanizowanych.
Czy służby III RP były odpowiednio zabezpieczone przed infiltracją? Jakie informacje mogły trafić w ręce rosyjskiego wywiadu wojskowego? I wreszcie – czy tzw. „opcja zerowa” po 1989 roku była w ogóle możliwa?
Oczami wroga
Dokumenty wytworzone przez KGB pokazują, jak wybór Jana Pawła II zmienił układ sił na świecie i dał nadzieję milionom chrześcijan żyjących w krajach komunistycznych.
Od momentu uzyskania przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 roku relacje polsko-sowieckie były bardzo napięte. Bolszewicy prowadzili aktywne działania wywiadowcze przez cały okres istnienia II RP. Działalność polskich siatek wywiadowczych na terenie Rosji sowieckiej prawie niemożliwa.
W strukturach wywiadu PRL działał elitarny Wydział Informacyjny – odpowiedzialny za gromadzenie, analizę i opracowywanie materiałów wywiadowczych. To właśnie na podstawie jego raportów najwyższe władze państwowe i partyjne podejmowały kluczowe decyzje polityczne i strategiczne.
W jaki sposób Moskwa sterowała doborem kadr kierujących PPR/PZPR? Jaka była rola POP-ów (pełniących obowiązki Polaka), instruktorów i doradców sowieckich? Jak zmieniały się mechanizmy kontroli nad Polską "ludową"? Jak zadziałały "bezpieczniki" w Październiku 1956 r.? Jakie znaczenie miały bezpośrednie kontakty części partyjniaków z "towarzyszami radzieckimi"?
Most Jedności – Most Wolności! Wielka wymiana szpiegów z czerwca 1985 r.
22 maja 1985 r. mecenas Wolfgang Vogel wraz z żoną Helgą odwiedził Mariana Zacharskiego w więzieniu stanowym w Memphis. Powodem krótkiej wizyty była potrzeba podpisania oświadczenia dla Departamentu Stanu USA. Zawierało ono zgodę Polaka na wyjazd do Berlina Zachodniego, następnie zaś do NRD i Polski. Podobne oświadczenia Vogel odebrał od trójki innych szpiegów bloku wschodniego, zatrzymanych w USA – Penyu Kostadinova, prof. Alfreda Zehe i Alice Michelson. Dla Mariana Zacharskiego oznaczało to koniec czteroletniego pobytu w więzieniu i wielu starań mających na celu jego powrót do kraju.
11 czerwca 1985 r. doszło do wymiany 25 agentów, w tym 5 Polaków, m. In. Bogdana Walewskiego, działających na rzecz USA na 4 szpiegów sowieckich, m in Mariana Zacharskiego. Akcję przeprowadzono na moście Gliniecke pod Poczdamem po kilkuletnich negocjacjach.
Przez dziewięć lat – od 1972 do 1981 roku – Kukliński przekazywał Amerykanom tysiące stron ściśle tajnych dokumentów Układu Warszawskiego, nie zostając zdekonspirowanym. Jak to możliwe? Jak wymanewrował najważniejszych ludzi komunistycznego reżimu w Polsce?
Działalność wywiadowcza i kontrwywiadowcza Polskiego Państwa Podziemnego podczas II wojny światowej prowadzona była nieprzerwanie, aż do jej zakończenia. Polskie służby dostarczały wielu cennych informacji Naczelnemu Wodzowi oraz rządowi na uchodźstwie w Londynie.
Papież Pius XII został oczerniony jako rzekomy kolaborant nazistowskiego reżimu oraz jako Głowa Kościoła, która miała nie reagować na tragedię Holokaustu. Jednak dopiero po ucieczce wysokiego rangą rumuńskiego oficera, generała Iona Pacepy, do USA i jego współpracy z CIA, ujawniono kulisy tej kampanii.
Grupa „Wisła”. Kontrwywiad PRL i katastrofa w Czarnobylu
W nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 r. doszło do awarii w elektrowni jądrowej w Czarnobylu w północno-wschodniej części ówcześnie sowieckiej Ukrainy.
Większość oficerów wywiadu PRL pracowała pod przykryciem jako dyplomaci w ambasadach PRL, zwanych w żargonie wywiadowczym rezydenturami. Taka placówka, wraz z paszportem dyplomatycznym, była codziennością oficera wywiadu.
Roosevelt. W sieci sowieckich szpiegów
W roku 1945 zdecydowana większość Amerykanów wciąż widziała sens wojennej przyjaźni ze Związkiem Sowieckim. Ale wiara w dobrą wolę Josifa Stalina zaczęła się zmniejszać. Narastające poczucie złych konsekwencji wojennej polityki wobec Sowietów plus rodzące się przekonanie o infiltracji demokratycznej administracji Franklina Delano Roosevelta przez ludzi bliskich Moskwie owocowały traumą i zamętem.
Praktyka i metody działania attachatów wojskowych funkcjonujących przy placówkach dyplomatycznych PRL w latach 1945-1989 są szczątkowo zbadanym zagadnieniem. Kto i jaką rolę w nich odgrywał? Jakie były najsłynniejsze operacje wywiadowcze wywiadu wojskowego?
Lizboński łącznik. Rzecz o nawiązaniu polsko-amerykańskiej współpracy wywiadowczej
Przemiany demokratyczne z 1989 r. doprowadziły w krajach Europy Środkowo-Wschodniej do likwidacji komunistycznych policji politycznych. Zostały one zastąpione nowymi służbami specjalnymi, chociaż w większości wypadków nie oznaczało to wcale diametralnej wymiany kadrowej.
Czym charakteryzował się tajemniczy wywiad powołany w 1977 roku, który miał zwalczać wsparcie dla opozycji w Polsce? Jaką rolę odegrał Departament I MSW po wprowadzeniu stanu wojennego, zwłaszcza jego tajny wydział?
Kim był Marian Chodacki i jaką rolę odegrał w polskim wywiadzie wojskowym? Dlaczego Marian Chodacki został wymazany z kart historii przez PRL? Jakie były najważniejsze osiągnięcia Mariana Chodackiego w rozpracowywaniu niemieckiego wywiadu przed II wojną światową?
„Miłość” w służbie SB
Skandale obyczajowe, a także rodzące się uczucia i namiętności często wykorzystywane były w pracy operacyjnej SB. Funkcjonariuszki wywiadu i liczne „tajne współpracownice” służb niejednokrotnie dostarczały bezpiece kluczowych informacji dotyczących opozycjonistów i struktur, w których działali.
Notatka Aleksandra Szelepina z 3 marca 1959 r. i jej tajemnice
3 marca 1959 r. powstał jeden z najważniejszych dokumentów w historii zbrodni katyńskiej, sporządzony odręcznie na zwykłej kartce papieru, niemal dokładnie 19 lat po podjęciu ludobójczej decyzji.
Szpiegowanie Amerykanów. Działalność wywiadowcza pierwszego attaché wojskowego komunistycznej Polski w Korei Północnej płk. Włodzimierza Sasima
Powszechnie przyjętą regułą jest, że najróżniejsze państwa plasują oficerów wywiadu wojskowego w strukturach swoich zagranicznych przedstawicielstw wojskowych. Nie inaczej było w przypadku Attachatu Wojskowego komunistycznej Polski w Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej (KRL-D), którego początki przypadają na okres wojny koreańskiej (1950-1953).
Zdrajca w CIA. Polski wątek w sprawie Aldricha Hazena Amesa
W lutym 1994 r. FBI aresztowało pod zarzutem szpiegostwa wieloletniego pracownika CIA Aldricha Hazena Amesa. Doszło do tego po kilkuletnim śledztwie w sprawie osób, które mogły być sowieckimi agentami w wywiadzie Stanów Zjednoczonych.
Wygnani na zachodnią półkulę
Bohaterstwo polskich żołnierzy, którzy bili się o wolną Polskę w trudnych dniach II wojny światowej, zawodziło ich niejednokrotnie daleko od domu. Jednak starcie z wrogami Polski toczyło się nie tylko na polach bitew – oficerowie polskiego wywiadu toczyli walkę o polskie interesy również w miejscach nietkniętych nigdy koszmarem walk.
Poznański Czerwiec 1956 w dokumentach CIA
Spektakularny społeczny protest, który 28 czerwca 1956 r. wybuchł w Poznaniu nie miał precedensu w powojennych dziejach Polski. Na jego wyjątkowy obraz składały się: skala, oddolny charakter, antysystemowa wymowa oraz jednoznaczna reakcja komunistycznych władz pociągająca za sobą liczne ofiary.
Kim był Jerzy Lewicki? Do jakich organizacji należał? Na czym polegała jego działalność wywiadowcza? Czy walczył w powstaniu warszawskim? Gdzie odbywał karę?
Książki i filmy losach szpiegów i agentów cieszą się dużą popularnością. Jednak na ile przedstawiony w nich obraz uznać można za prawdziwy? Czy Polki angażowały się w działania wywiadu oraz w konspirację? Co tak naprawdę wiemy o Krystynie Skarbek?
Michał Goleniewski. Zbiegły szpieg
Był jednym z najbardziej znanych oficerów wywiadu PRL, którzy uciekli na Zachód. Spośród wszystkich funkcjonariuszy UB/SB, którzy podjęli taką decyzję bardziej znany stał się tylko Józef Światło.
FBI jest jedną z najstarszych amerykańskich instytucji, która zajmuje się ściganiem szpiegów, rozpracowywaniem potencjalnych zagrożeń dla państwa i jego sojuszników, nie była też wolna od swoich afer, zdrad i wpadek.
Misja wywiadowcza kapitana Jerzego Lewszeckiego na terenie kraju
Proces „Grupy Lewszeckiego–Skowrona” odbił się szerokim echem w ówczesnej prasie emigracyjnej i krajowej. W tej ostatniej wykorzystano go do celów propagandowych jako kolejną po „Bergu” aferę związaną z amerykańskim wywiadem. Pozbawiona większych efektów misja wywiadowcza kosztowała ostatecznie kpt. Lewszeckiego życie.
Andrzej Kopczyński. Od szpiega do azylanta
Był jednym z około sześćdziesięciu słuchaczy pierwszego rocznika nowej szkoły wywiadu – Ośrodka Kształcenia Kadr Wywiadowczych (OKKW) w Starych Kiejkutach. Jego dezercja stanowiła prawdziwy wstrząs dla Departamentu I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Od „Dwójki” do komunistycznego szpiega. Adam Józef Bitoński
Tylko dwóch szpiegów wywiadu PRL doczekało się pełnometrażowych filmów na swój temat. Jednym z nich był Marian Zacharski, a drugim działający ponad 20 lat wcześniej Adam Józef Bitoński.
W PRL-u oficerowie tzw. „Dwójki” stale monitorowali pracowników dyplomatycznych amerykańskiej ambasady, śledzili ich, zakładali podsłuchy, monitorowali ich auta, kontakty, psuli szyki pracy operacyjnej, namierzali potencjalne źródła informacji.
„Capricorn” – japoński agent wywiadu PRL
Po wprowadzeniu stanu wojennego przez reżim gen. Wojciecha Jaruzelskiego PRL została objęta sankcjami gospodarczymi. Spowodowało to wzrost znaczenia wywiadu naukowo-technicznego, który starał się operacyjnie pozyskać zachodnie technologie objęte embargiem. Niektóre przedsięwzięcia kończyły się sukcesem. Jednym z nich była sprawa japońskiego agenta „Capricorna”.
Strzał w plecy
W biały dzień funkcjonariusz enerdowskiej bezpieki zastrzelił Polaka, który pragnął dostać się do wolnego świata. Instytut Pamięci Narodowej chce postawić sprawcę przed sądem.
Dlaczego Chodacki uważny jest za jednego z najznamienitszych oficerów i analityków wywiadu? Jaką rolę odegrał w zwerbowaniu i wytypowaniu najbardziej znanego polskiego szpiega okresu międzywojnia Jak wyglądała jego misja w Komisariacie Generalnym RP w Gdańsku?
Sieć F-2. Polska organizacja wywiadowcza w okupowanej Francji
Na terenie Francji działały dwie tajne polskie organizacje: sieć F-2 (F – skrót od famille) oraz Polska Organizacja Walki o Niepodległość „Monika”.F-2 została utworzona już w 1940 r. przez byłych oficerów Oddziału II Sztabu Głównego WP.
Skąd i w jaki sposób werbowano ludzi do współpracy z PRL-owskim wywiadem? Jakie kryteria musieli spełniać? Jaki rodzaj współpracy im oferowano? Na jakich polach i w jakich środowiskach działali?
Podstęp, manipulacja, prowokacja
Opór wobec komunistycznej władzy przybierał różne formy, nie zawsze zgodne z oczekiwaniami stalinowskiej wizji świata. Wiele z efemerycznych organizacji, opisanych w aktach aparatu terroru, wydaje się raczej wytworem sprofilowanej pod propagandowe potrzeby prowokacji UB, a nie realnym opisem działalności podziemia.
Rafał Olbert, pracownik wrocławskiego Archiwum IPN, opowiada kim był Andrzej Markiewicz pseudonim Emil, jeden z kluczowych i najlepiej opłacanych agentów Biura Studiów Służby Bezpieczeństwa.
Służba Bezpieczeństwa była „tarczą i mieczem” partii komunistycznej. Chroniła ją przed działaniami opozycji i służyła do zwalczania polskich dążeń niepodległościowych, czy choćby nawet tych związanych z liberalizacją systemu.
Lata 70. XX w. były czasem, kiedy wywiad PRL rozwinął swoją działalność, zwłaszcza w Niemczech. Ważnym elementem tej aktywności było zdobywanie funduszy. Starano się m.in. kraść spadki Polaków zmarłych za granicą i niemających spadkobierców.
Wolność jest na wyciągnięcie ręki. Trzecia pielgrzymka Jana Pawła II do Polski w ocenie KGB
Nie byłoby wolnej Polski bez trzech pielgrzymek papieża Jana Pawła II. Pierwsza zbudowała wspólnotę i obudziła nadzieję, druga nas umocniła i wymusiła zniesienie stanu wojennego, trzecia – w czerwcu 1987 r. – otwarła drogę do przełomu w roku 1989. Fakt ten dostrzegł także wywiad sowieckiego KGB.
Na czym polegała innowacyjność polskiego wywiadu w okresie II RP w kwestii rozpracowania Enigmy? W jaki sposób Marian Rejewski odnalazł słaby punkt w algorytmie szyfrowania? W jaki sposób polski wywiad podzielił się tajemnicą z Francuzami i Brytyjczykami?
Działalność wywiadowcza kapitana Jerzego Lewszeckiego, przedwojennego oficera, więźnia oflagów, członka Polskich Sił Zbrojnych, który w 1953 r. przybył do kraju jako współpracownik wywiadu amerykańskiego
Ryszard Kukliński. Człowiek, który umknął Moskwie
23 maja 1984 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie wydał zaoczny wyrok śmierci na płk. Ryszarda Kuklińskiego, który ponad dwa lata wcześniej, zagrożony dekonspiracją, opuścił Polskę. Niepowodzenie prób jego zabicia lub porwania ze Stanów Zjednoczonych i zorganizowania pokazowego procesu skłoniły komunistyczne władze do osądzenia go oraz skazania pod jego nieobecność.
Nowy porządek. Umowa o współpracy pomiędzy Departamentem I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych a CIA
Po wyborach w czerwcu 1989 r. i utworzeniu rządu Tadeusza Mazowieckiego założenia polityki wewnętrznej i zagranicznej kraju uległy zmianie. Po rozluźnieniu więzi ze Związkiem Sowieckim rozpoczęły się kontakty z wywiadem Stanów Zjednoczonych.
Jak i kiedy oraz kto podjął decyzje o zmianach w MSW? Jak przebiegała weryfikacja kadr MSW? W wyniku jakich okoliczności narodził się Urząd Ochrony Państwa?
Wpadka w Bejrucie. Polska broń dla ASALA
W latach zimnej wojny broń produkowana w PRL była eksportowana do wielu krajów tzw. Trzeciego Świata. Płaciły one za nią w dewizach, więc sprzedaż była bardziej opłacalna niż kontrakty z państwami RWPG, które realizowane były w rublach transferowych. Wśród najważniejszych państw kupujących polską broń była Libia, Irak, Syria, Indie oraz Organizacja Wyzwolenia Palestyny. Warto zauważyć, że poza Indiami wymienione podmioty zaangażowane były we wspieranie międzynarodowego terroryzmu.
Zamach na Placu Świętego Piotra
Było pogodne popołudnie, środa 13 maja 1981 r. Odkryty papamobile drugi raz okrążał Plac św. Piotra. Zatrzymał się, a Jan Paweł II nie potrafił odmówić sobie serdeczności wobec zgromadzonych.
Kim był major Andrzej „Garda” Czaykowski? Z czyjego polecenia stał się ważnym łącznikiem przy Komendzie Głównej Armii Krajowej? Dlaczego jego siatka konspiracyjna bazowała na środowisku wolnomularskim i związanymi z masonerią ludźmi?
Kim byli amerykańscy żołnierze polskiego pochodzenia wzięci do niewoli komunistycznej? Czy komuniści próbowali zwerbować jeńców na swoją stronę? Jaką rolę odegrał polski wywiad wojskowy w tej sprawie?
Imperialistyczny szpieg?
Sojusz zawarty w czasie II wojny światowej między Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią i Związkiem Sowieckim był wyrazem politycznego pragmatyzmu. Kiedy ustała jego przyczyna – upadła III Rzesza Niemiecka – stosunki wzajemne szybko zaczęły się pogarszać.
Początek pięknej przyjaźni
W 1989 roku - kiedy zaczęła się w Polsce transformacja - CIA nawiązała współpracę z polskim wywiadem. Przyjęte wtedy ustalenia na lata zdefiniowały kształt naszych służb specjalnych oraz geopolitycznych sojuszy.
Wasilij Dożdalew. Piechur zimnej wojny
Trwające przez kilka dekad starcie bloku wschodniego i wolnego świata ostatecznie nigdy nie zamieniło się w bezpośrednią, pełnoskalową konfrontację zbrojną, a szczególna rola przypadła w tym konflikcie oficerom wywiadu. Do nich właśnie należał Wasilij Dożdalew, w długiej karierze między innymi rezydent wywiadu sowieckiego w Londynie i szef przedstawicielstwa KGB przy MSW PRL.
Powinność, nie zdrada
Sowiecka propaganda mówiła o nim: „zdrajca”, sowiecki sąd wojskowy PRL skazał go na karę śmierci, współcześnie niektórzy, w marketingowym stylu, sprzedają nam go jako „atomowego szpiega”, prof. Zbigniew Brzeziński, który jako jeden z pierwszych poznał walkę Dawida z Goliatem mówił o nim „Pierwszy polski oficer w NATO”. 7 listopada 1981 r. CIA ewakuowało z PRL pułkownika Ryszarda Kuklińskiego.
Wywiad i kontrwywiad jako element realizacji interesów niepodległego państwa polskiego. Wywiad II RP na kierunkach: zachodnim i wschodnim
SB kontra CIA. Służba Bezpieczeństwa wobec szpiegowskiej działalności Bogdana Walewskiego
Bogdan Zenon Walewski to jeden z najwyżej ulokowanych szpiegów USA, których zdemaskowano w PRL. Ten tłumacz, dyplomata i pracownik MSZ – postrzegany jako inteligentny i pracowity członek nomenklatury – pod maską sumiennego urzędnika skrzętnie ukrywał drugie oblicze agenta CIA i współpracownika SB.
Kto kontrwywiadowczo chronił władzę komunistów nad Polską? Jaka była skala operacji obcych wywiadów na ziemiach polskich w pierwszych latach po II wojnie? Czym była szpiegomania? Jakie trudności napotyka historyk badający te kwestie? Czym charakteryzują się źródła do tematu i czy są łatwo dostępne?
Lotnisko Luftwaffe Udetfeld (Pyrzowice) w meldunkach wywiadu ZWZ-AK
Zręby wywiadu polskiego państwa podziemnego powstawać zaczęły na terenie przedwojennego województwa śląskiego i w Zagłębiu Dąbrowskim (przedwojenne woj. kieleckie) już od pierwszych miesięcy okupacji niemieckiej. Ram organizacyjnych dostarczył początkowo Związek Orła Białego i inne, mniejsze struktury tworzącej się spontanicznie konspiracji.
Aby kupić… Leoparda
Wojna za naszą wschodnią granicą radykalnie przyspieszyła polskie zbrojenia. Obok doniesień o zakupie nowych czołgów produkcji amerykańskiej i południowokoreańskiej, pojawiły się informacje o negocjacjach dotyczących pozyskania niemieckich Leopardów. Mało kto wie, że te gąsienicowe wozy bojowe kilkukrotnie próbowano kupić także w PRL – oczywiście kierując się zupełnie innymi przesłankami.
Co skrywają dokumenty dotyczące działalności Departamentu II MSW, czyli PRL-owskiego kontrwywiadu? Czym w szczególny sposób był zainteresowany Departament II?
Historie porwań i zabójstw o charakterze politycznym jakie miały miejsce w XX wieku. Akty terroru, porachunki, wymuszenia, gry polityczne. Kto je zlecał i dlaczego? Kim byli mocodawcy skrytobójstw?
Szpiedzy czy dyplomaci? Kontrwywiad PRL wobec zachodnich ambasad w Warszawie
Tropienie wywiadowczej działalności zachodnich placówek dyplomatycznych zaliczało się do podstawowych zadań PRL-owskich służb specjalnych. Szczególne zainteresowanie komunistycznego kontrwywiadu budziły bez wątpienia placówki amerykańska, brytyjska, zachodnioniemiecka i francuska.
Maria Koterbska. Podejrzany „Brylant”
Biografia Marii Koterbskiej, to losy artystki, której kariera rozwinęła się i osiągnęła szczyt w okresie PRL. W tle estradowej aktywności wykonawczyni słynnych „Parasolek”, można odnaleźć wątki przemytnicze oraz – co za tym idzie – zainteresowanie komunistycznych służb specjalnych, które rozważały nawet w pewnym momencie skłonienie piosenkarki do współpracy.
Polski wywiad vs. sowiecki wywiad wojskowy GRU
Wpływ komunistycznej agentury na współczesne życie Polski
Broszury popularnonaukowe IPN Szczecin
Oficerowie wywiadu polskiego w międzywojennym Szczecinie 1918–1939
Przez niemal cały okres dwudziestolecia międzywojennego Szczecin był siedzibą agentów lub oficerów polskiego wywiadu wojskowego, których zadaniem było dostarczanie wiadomości o mieście i prowincji pomorskiej. Niektórych Niemcy aresztowali, inni musieli uciekać, aby uniknąć zatrzymania. Pozostałym udało się stworzyć efektywnie działające siatki informatorów.
Ścigany przez komunistyczny kontrwywiad (odc. 42 cyklu)
Niewdzięczni terroryści z OWP
Kraje tzw. demokracji ludowej, na czele ze Związkiem Sowieckim wspierały mniej lub bardziej otwarcie terrorystów arabskich. Nie zawsze jednak interesy państw socjalistycznych i ugrupowań terrorystycznych były ze sobą zbieżne.
Wywiad Sił Zbrojnych w Kraju
Wywiad ZWZ/AK dostarczał niezwykle cennych informacji brytyjskiej służbie wywiadowczej i przyczynił się do zwycięstwa aliantów w II wojnie światowej. Jego działalnością kierował Oddział II (Informacyjno-Wywiadowczy) Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej, przekształconego w lutym 1942 r. w Armię Krajową.
Wyniki pracy wywiadu naukowo-technicznego MSW PRL 1971–1989
Wyścig technologiczny i postęp cywilizacyjny społeczeństw zachodnich zmusił również władze PRL do stosowania mechanizmu wywiadu naukowo-technicznego. Wzorce dla organizacji tego typu struktur oraz metody pracy czerpała Warszawa z Moskwy.
Joachim Gauck. Nie tylko twórca Urzędu
Nazwisko Gaucka stało się synonimem rozliczeń z komunizmem, a stworzony przez niego urząd, zwany potocznie Urządem Gaucka – wzorem dla podobnych instytucji w Europie Środkowej.
Jak decydenci z Kremla pozbywali się swoich przeciwników politycznych? Czym były sowieckie „laboratoria śmierci”?
Kazimierz Leski – narodziny asa wywiadu
Kiedy w czerwcu 1912 r. w Warszawie na świat przyszedł Kazimierz Natanson-Leski, miasto to było uznawane za „trzecią stolicę” wielkiego Imperium Rosyjskiego, a każdy z jego szanujących się mieszkańców miał w domu złocisty samowar.
„Specjalista”, czyli bezpieka w oparach absurdu
W rzeczywistości PRL nawet cień podejrzenia mógł skutkować wieloletnią inwigilacją. Boleśnie przekonał się o tym Kazimierz Bednarski.
Agencja Wywiadu: służba niepodległej RP czy kontynuacja Służby Bezpieczeństwa?
Czym wsławił się gen. Antoni Longin Baranowski? Dlaczego płk Ignacy Bukowski związał się z komunistycznym wywiadem? Kim był w Chinach płk Florian Siwicki?
Zimna wojna: analityka specsłużb obozu sowieckiego - akcje dezinformacyjne wywiadów zachodnich
Wybór Jana Pawła II i kontratak imperium
Wybór kard. Karola Wojtyły na Stolicę Piotrową był dla sowieckich służb specjalnych zaskoczeniem, ale szybko zrozumiały one istotę zagrożenia, jaką dla systemu stanowił pontyfikat papieża Polaka.
Nowe tropy w sprawie zamachu na Jana Pawła II
Czterdzieści lat po zamachu na życie polskiego papieża wciąż nie znamy odpowiedzi na wiele pytań dotyczących okoliczności przygotowań tego aktu terroru, a przede wszystkim zleceniodawców zbrodni, która miała zmienić bieg historii.
Donos i podsłuch. Narzędzia działań bezpieki
Agenci, podsłuchy, punkty obserwacyjne – aparat bezpieczeństwa gromadził wiedzę dzięki tzw. osobowym i rzeczowym źródłom informacji. Umiejętne wykorzystanie donosów, raportów z obserwacji i stenogramów podsłuchów pozwalało na krzyżową ich weryfikację oraz na skuteczniejsze działania przeciw środowiskom opozycyjnym.
Wedrzeć się do konsulatu USA
W grudniu 1986 r. funkcjonariusze kontrwywiadu PRL włamali się do konsulatu amerykańskiego w Krakowie. Złamali szyfry do sejfu, a całą operację udokumentowali fotograficznie.
Służby specjalne a decyzje polityczne
Afera Marszałkowa - czyja zemsta: WSI czy rosyjskich służb specjalnych?
Bronisław Eljaszewicz. Oficer wywiadu II RP w okowach SB
W Archiwum IPN znajduje się wiele akt służb bezpieczeństwa PRL dotyczących byłych oficerów wywiadu polskiego z okresu II Rzeczypospolitej. Jednym z nich był Bronisław Eljaszewicz, rozpracowywany przez SB w latach 1957-1973.
Jak powstał Zarząd Wywiadu UOP?
Więcej niż Enigma. Historia Antoniego Pallutha
Służby specjalne w systemie władzy
Wschodnioniemiecka Stasi wobec MSW. Przyjaźń z rozsądku?
Opinia publiczna – zarówno przed, jak i po 1989 roku – względnie rzadko dowiadywała się o działalności tajnych służb. Do wyjątków w tej kwestii należą przesilenia polityczne albo akcje w rodzaju ujawniania stosownych źródeł przez osoby wywodzące się ze wspomnianego środowiska.
Czy „Solidarność” była produktem KGB, a władza zawsze kłamie, czyli o co chodziło Golicynowi i inne teorie spiskowe
Marian Rejewski - wielcy polscy wynalazcy
Międzynarodowa Komisja Nadzoru i Kontroli w Wietnamie i udział w niej PRL (1954–1973)
Operacja „Kapella”, czyli litewskie KGB przeciw Janowi Pawłowi II
Stasi wobec PRL w 1989 roku
Wschodnioniemieckie Stasi było uważane za jedną z najlepszych tajnych służb na świecie. Tymczasem nie tylko nie zapobiegło rewolucji 1989 r., ale nie zdołało też uratować NRD – państwa, które miało za zadanie utrzymywać przy życiu.
Szczecin w optyce CIA i dyplomacji amerykańskiej
Atak i obrona: rzecz o kondycji polskiego kontrwywiadu
Incydent na „Batorym”
W długiej historii kontaktów Polonii amerykańskiej ze starym krajem ogromną rolę odgrywały polskie statki pasażerskie kursujące na linii północnoatlantyckiej. Wśród nich największą popularnością cieszył się m/s „Batory”.
Wojna 1920: operacja ukrainna Wojska Polskiego, obrona Zamościa i radiowywiad Polaków
Wywiad antykomunistyczny Armii Krajowej: „Korweta" - referat 999 Oddziału II KG AK
Plany Armii Krajowej na Węgrzech na tle relacji polsko-węgierskich
Przegrana wojna obronna w 1939 r. spowodowała ewakuację na Węgry wielu żołnierzy i urzędników II Rzeczypospolitej. Władze emigracyjne i podziemne w kraju przewidywały dla nich ważną rolę w działaniach, które zmierzały do odzyskania przez Polskę niepodległości.
Cicha wojna o polskość Kresów - polski kontrwywiad wschodnich województw II RP
Akcje Special Operations Executive na terenie okupowanej Polski – zrzuty sprzętu i ludzi
Intensyfikacja walki podziemnej w kraju skłoniła polskie władze na uchodźctwie już w marcu 1940 r. do poszukiwania skutecznych metod dostarczania sprzętu i ludzi na teren okupowanej Polski. Do października 1940 r. rozpoznano i przygotowano 642 lokalizacje nadające się na miejsca odbioru zrzutów.
Amerykańskie depesze przechwycone przez kontrwywiad PRL
»Karnawał« po amerykańsku. Ambasada USA w Warszawie wobec wydarzeń w Polsce od sierpnia 1980 r. do grudnia 1981 r.
Polski kontrwywiad wojskowy na Polesiu w okresie dwudziestolecia międzywojennego
Pomimo wygranej wojny z bolszewicką Rosją, duża część Kresów Wschodnich należąca do Polski przed rozbiorami została utracona.
„Zdrada” Andrzeja Krzysztofa Wróblewskiego
W sierpniu 1968 r. Polacy, wbrew głoszonym do dzisiaj przez niektórych opiniom, nie poparli masowo inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Mało tego, to właśnie wówczas deklarowaną „bratnią przyjaźń” zastąpiła prawdziwa, przez nikogo niewymuszona solidarność polsko-czechosłowacka.
Raporty polskie Stasi 1981-1989. Tom 1. W przededniu stanu wojennego: czerwiec-grudzień 1981
Korea Północna pod koniec lat 80. XX wieku w raportach wywiadu wojskowego PRL
Od wielu lat, co kilka tygodni czasem miesięcy oczy całego świata zwracają się w stronę jednego z ostatnich bastionów współczesnego totalitaryzmu – Korei Północnej. Militarne aspiracje nieobliczalnego Kim Dzong Una spędzają sen z powiek przywódcom największych potęg współczesnego świata.
O aktach gestapo w Łodzi. Z Archiwum IPN
Sprawa Hermanna Fielda
W sierpniowy wieczór 1949 r. funkcjonariusze MBP uprowadzili z warszawskiego lotniska Okęcie amerykańskiego obywatela i wsadzili go na pięć i pół roku do piwnicy tajnego więzienia. Amerykańska ambasada i rząd otrzymały oficjalne noty od rządu Polski Ludowej, że poszukiwany nie przebywa nad Wisłą.
Wanda Węgierska - zgilotynowana przez Niemców bohaterka wywiadu Związku Jaszczurczego i ZWZ-AK
Arnošt Valenta
Rozpad Czecho-Słowacji w marcu 1939 roku zmusił wielu jego obywateli nie godzących się z zajęciem swojej ojczyzny przez III Rzeszę do podjęcia ryzykownej i często dramatycznej decyzji dotyczącej emigracji.
Terroryzm w Warszawie
Stolica Polski w okresie zimnej wojny była miejscem, które przyciągało wielu członków międzynarodowych organizacji terrorystycznych. Nad Wisłą czuli się bezpiecznie, nikt ich nie ścigał, a niekiedy nawet cieszyli się parasolem ochronnym aparatu bezpieczeństwa PRL.
Tajemnice gen. Włodzimierza Zagórskiego
Wywiad PRL w Rzymie
Rezydentura Departamentu I MSW w Rzymie była uważana za jedno z czołowych przedstawicielstw wywiadu PRL za granicą. Głównym obiektem zainteresowania tej placówki była Stolica Apostolska. Zapotrzebowanie władz w Warszawie na informacje z Watykanu wyraźnie wzrosło w czasie pontyfikatu Jana Pawła II.
Rozkaz – zniszczyć!
Masowa likwidacja akt Służby Bezpieczeństwa rozpoczęła się w drugiej połowie 1989 r. i trwała nieustannie do 31 stycznia 1990 r. Zniszczono w tym okresie znaczną część dokumentów dotyczących rozpracowywania Kościoła i opozycji.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych PRL
Niepodległościowe siatki wywiadowcze po II wojnie światowej
Wywiad II Rzeczypospolitej wobec wybuchu II wojny światowej (cz. II)
Małżeństwo Jolanta i Andrzej Gontarczykowie vel Lange - komunistyczni szpiedzy lat 80. XX wieku - studium przypadku
Promocja książki "Wywiad PRL a Watykan"
Pułkownik Ignacy Matuszewski powraca
Wywiad II Rzeczypospolitej wobec wybuchu II wojny światowej (cz. I)
Porwanie ludobójcy
11 maja 1960 r. Mosad porwał w Argentynie Adolfa Eichmanna. Jego proces w Izraelu odegrał niezwykle ważną rolę w demaskowaniu innych Niemców zaangażowanych w Zagładę Żydów oraz w zbrodnie na Polakach.
„Nie tylko Enigma…” – polski radiowywiad na Niemcy w latach 1918–1939”
„Transformacja ustrojowa: geneza, mechanizmy i skutki” - panel „Służby polskie”
Operacja „Papież”
Po zamachu na Jana Pawła II służby komunistyczne fałszowały dokumenty i wysyłały pogróżki do włoskich śledczych, by skierować sprawę na ślepy tor – mówił w 2016 roku prokurator Michał Skwara, współautor książki „Agca nie był sam”, w rozmowie z Jakubem Gołębiewskim.
Lustracja, agenci (odc. 41)
Gdzie się ukrywa Rudolf Skowroński? Sylwetka poszukiwanego listem gończym biznesmena i agenta wywiadu
Kim Pan jest Panie Severski?
Niewidzialna wojna. Wywiad i kontrwywiad w walce o niepodległość
Wywiad PRL wobec Watykanu cz. 1 (odc. 28)
O działalności wywiadowczej i kontrwywiadowczej Armii Krajowej
Wywiad PRL wobec emigracji (odc. 26)
Marian Zacharski - szpieg i twórca książek
IPNtv - Dyskusja wokół książki Witolda Bagieńskiego „Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945-1961" - 8 lutego 2018
O działalności Biura Szyfrów i złamaniu Enigmy
Sprawa krypt "Żelazo" (odc. 3)
Dyskusja o pułkowniku Kuklińskim
ROPCiO 1977-2017. Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela
Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), a właściwie Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela w Polsce, bo tak brzmiała jego pełna nazwa, powstał 25 marca 1977 r., a więc kilka miesięcy po powołaniu do życia Komitetu Obrony Robotników (KOR). Była to kolejna próba tworzenia w Polsce jawnie działającej opozycji politycznej.
„Z filmoteki bezpieki" odc. 87 - Proces Stanisława Dembowskiego
Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku
Pomysły publikowania prac zbiorowych podsumowujących bieżący stan i kierunki badań dowodzą zarówno dużej liczebności, jak i dojrzałości środowiska historyków zainteresowanych danym obszarem badawczym. Pod tym względem prace nad przeszłością wywiadu polskiego należy uznać za szczególnie intensywnie rozwijający się fragment historiografii. To cieszy, ale i skłania do refleksji nad przyczynami.
„Z filmoteki bezpieki" odc. 74 - Działalność Wojskowych Służb Wewnętrznych
„Z filmoteki bezpieki" odc. 67 - Działalność CIA w PRL
„Z filmoteki bezpieki" odc. 63 - Działalność Zenona Celegrata, szpiega USA w armii PRL
„Z filmoteki bezpieki" odc. 50 - „Hans”/Laser (filmy szkoleniowe SB)
„Z filmoteki bezpieki" odc. 34 - Proces szpiega - Jerzy Strawa
„Z filmoteki bezpieki" odc. 33 - Ślub kpt. Czechowicza
„Z filmoteki bezpieki" odc. 32 - Kryptonim „Kanonik” (Biuro B MSW - „obserwacja”)
„Z filmoteki bezpieki" odc. 31 - I am american diplomat
„Z filmoteki bezpieki" odc. 29 - Kryptonim „Tramp”, o szpiegu USA (cz. 2)
„Z filmoteki bezpieki" odc. 28 - Kryptonim „Tramp”, o szpiegu USA (cz. 1)
„Z filmoteki bezpieki" odc. 18 - „Powrót kpt. Kaczmarka"
„Z filmoteki bezpieki” odc. 5 - „Poznałem go w Los Angeles”
„Z filmoteki bezpieki” odc. 3 - „Beatrice”
O Ryszardzie Kuklińskim mówią byli oficerowie CIA David Forden i Aris Pappas
Prowokacja „Zenona”. Geneza, przebieg i skutki operacji MBP o kryptonimie „C-1” przeciwko banderowskiej frakcji OUN i wywiadowi brytyjskiemu (1950-1954)
„Rano dnia 16 kwietnia 1954 r. wraz z »Zenonem« mieliśmy się udać na jedno z kolejnych spotkań do »Dona«. Idąc wraz z »Zenonem« pieszo od zabudowań [Jana] Dumki w kierunku Wydmin na dworzec kolejowy (było jeszcze szaro), na szosie stał samochód ciężarowy, a przy nim kilku cywili, coś przy samochodzie naprawiali. Przechodząc obok samochodu, od razu zostałem przewrócony na ziemię i odebrano mi pistolet, który posiadałem przy sobie wraz z trucizną.
"…a akta zniszczyć"
Po zakończeniu II wojny światowej granice państw w Europie uległy zmianie. Bułgaria, Czechosłowacja, Polska, Rumunia, Węgry, a także część Niemiec znalazły się pod polityczną i wojskową dominacją ZSRS. Władze sowieckie wraz z miejscowymi komunistami wprowadzały stopniowo system polityczny oparty na wzorze moskiewskim. Pod całkowitym nadzorem NKWD tworzone były organy bezpieczeństwa oparte na modelu sowieckim. Stanowiły one podstawowe narzędzie władzy sprawowanej przez partie komunistyczne w poszczególnych krajach bloku wschodniego.
Wojska Pograniczne ZSRS na odcinku z Polską w świetle materiałów wywiadu II Rzeczpospolitej (1921–1939). Struktura i dyslokacja – Działalność wywiadowcza – Regulamin służby
W polskiej historiografii nie zaprezentowano dotychczas roli i miejsca Wojsk Pogranicznych ZSRS w strukturze sowieckiego aparatu bezpieczeństwa, nie omówiono organizacji wewnętrznej czy dyslokacji na poziomie niższym niż dowództwo Oddziału Wojsk Pogranicznych. Co więcej nie przedstawiono zasad funkcjonowania systemu ochrony granic Związku Sowieckiego, na który składały się działania natury administracyjnej, służba graniczna i wywiadowcza. Należy przy tym zauważyć, że tylko w wypadku tej ostatniej pojawiło się najwięcej informacji. Istnieje zatem wyraźna potrzeba dokonania chociaż wstępnej analizy funkcjonowania Wojsk Pogranicznych ZSRS, ich roli w destabilizacji granicy polsko-sowieckiej i sytuacji na Kresach Wschodnich.
Sprawa współpracy Wojciecha Jaruzelskiego z Informacją Wojskową. Rekonesans archiwalny.
W czerwcu 2006 roku stacja TVN ogłosiła odkrycie w zasobie archiwalnym IPN dokumentu wskazującego na agenturalne powiązania generała broni Wojciecha Jaruzelskiego z organami Informacji Wojskowej. W Instytucie Pamięci Narodowej podjęto wówczas decyzję o dogłębnym wyjaśnieniu tej sprawy. Poniższy tekst stanowi efekt dotychczasowych poszukiwań materiałów archiwalnych dotyczących owej współpracy.
Powstanie Warszawskie 1944 w dokumentach z archiwów służb specjalnych
Powstanie Warszawskie 1944 roku to moment szczególnie tragiczny w najnowszej historii Polski. Dramat, jaki rozegrał się w Warszawie pomiędzy 1 sierpnia a 5 października 1944 r. głęboko wyrył się w pamięci zbiorowej nie tylko warszawiaków, ale i całego narodu.
Kadr z filmu IPN „Niezwyciężeni. Czas próby”
