Poseł, przemysłowiec, społecznik, kurator Ossolineum. Ostatni ordynat przeworski Andrzej ks. Lubomirski (1862–1953)
Jeszcze przed 1918 r. w swoich przemyśleniach zawarł ideę, że najlepszą drogą do odzyskania przez Polskę niepodległości jest dynamiczny rozwój przemysłu w oparciu o polski kapitał. Od 1882 do 1944 r., przez sześćdziesiąt dwa lata, pełnił też funkcję kuratora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie.
Unikatowe listy Władysława Walkowskiego przesłane z obozu jenieckiego NKWD w Kozielsku, pamiętniki wdowy Ireny Walkowskiej, która przeżyła gehennę sowieckiej i niemieckiej okupacji w ziemiańskiej posiadłości pod Nowogródkiem, a po wojnie, do lat 50-tych ubiegłego wieku wysyłała paczki nieżyjącemu mężowi na fałszywy adres wskazany przez władze sowieckie.
Ziemiański projekt edukacyjny. Warsztaty dla nauczycieli i edukatorów, zatytułowane „Pejzaż wiejski z bijącym sercem (dworem) w centrum. Jak opowiadać historię lokalną w oparciu o dzieje rodzin ziemiańskich i ich gniazd rodzinnych?”
Józef Feliks Ostaszewski (1904-1989). Ziemianin, oficer, inżynier
Józef Feliks Ostaszewski herbu Ostoja był synem Stanisława Ostaszewskiego oraz Anieli z Sękowskich herbu Prawdzic, właścicieli majątku w Klimkówce nieopodal Rymanowa.
Szczęśliwe ocalenie zamku łańcuckiego w 1944 r.
Muzeum na zamku w Łańcucie może pochwalić się znaczną ilością swojego dawnego wyposażenia, co jest w znacznej mierze konsekwencją tego, że – w przeciwieństwie do wielu innych zabytkowych kompleksów – uniknął on katastrofy w końcowej fazie wojny. Jak doszło do tego, że nie został zniszczony w 1944 r. w wyniku przejścia frontu i reformy rolnej?
Misja upamiętnienia ziemiaństwa
Rok 2015 był jubileuszowym dla Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego, które obchodziło 25. rocznicę powstania. Ale był również bardzo ważnym momentem aktywności zawodowej dr Agnieszki Łuczak, od lat piszącej o historii ziemiaństwa polskiego w XX w.
Ziemianin w sowieckim Lwowie Adam Głażewski (1872–1960)
Ziemianie byli grupą społeczną najbardziej znienawidzoną przez komunistów. Przedstawiano ich w propagandzie jako obszarników, krwiopijców, ciemiężycieli chłopów. Stąd na terenach, które znalazły się pod panowaniem najpierw bolszewickim, a potem sowieckim, ta grupa ludzi była szczególnie prześladowana.
Karol Tarnowski. Ziemianin w burzliwych czasach
15 lutego 1981 roku zmarł Karol Hilary Tarnowski, ostatni prezes Zachodniomałopolskiego Związku Ziemian i inicjator powstania w okupowanym kraju zrzeszenia „Tarcza”-„Uprawa”-„Opieka”-„S-1”, podporządkowanego AK.
Edward Kleszczyński „Dzik” (1892-1984)
Beliniak, uczestnik wojny z bolszewikami, a ćwierć wieku później oficer AK. Był przedstawicielem tego pokolenia, dla którego służba w ZWZ-AK stała się kontynuacją działalności niepodległościowej z lat 1914-1921.
„Kresowe rezydencje”. Jakie perły architektoniczne znajdują się na dawnych ziemiach wschodnich II RP. Jakie dawne zamki, pałace i dwory pozostały za wschodnią granicą Polski. Więcej o historii rezydencji położonych na terenach przedwojennych Kresów wschodnich. Gościem Anny Zarzyckiej z Biura Edukacji Narodowej w Szczecinie jest dr Grzegorz Rąkowski – autor książek.
Hipolit Aleksandrowicz – ziemianin pomagający Żydom na ziemi dobrzyńskiej
Niewiele znamy przypadków pomocy Żydom przez przedstawicieli ziemiaństwa. Tym ciekawsza staje się historia hr. Hipolita Aleksandrowicza, posiadacza dóbr w ziemi dobrzyńskiej, który w trakcie niemieckiej okupacji wykorzystywał swą pozycję i majątek, by pomagać zarówno okolicznym Polakom, jak i Żydom.
Jakie były postawy ziemian wobec II wojny światowej? Czym była akcja pod kryptonimem „Tarcza”- „Uprawa”-„Opieka”-„S1”? Czy jest możliwa walka bez zaplecza gospodarczego?
Karol Tarnowski z Chorzelowa, ziemianin, rolnik i działacz społeczny, jeden z organizatorów konspiracyjnej organizacji ziemiańskiej Uprawa/Tarcza/Opieka
Alfred Chłapowski, ziemianin, dyplomata, minister rolnictwa i ambasador II RP we Francji. Jaki był jego wkład w budowę polskiej dyplomacji? Jaki los spotkał go w czasie II wojny światowej?
Aktywność Aleksandra Dworskiego w II RP i w czasie II wojny światowej stanowi interesujący przykład wkładu ziemiaństwa w pracę na rzecz najbiedniejszych i najbardziej potrzebujących warstw społecznych
Niepodległy Białystok Tadeusza Kossaka
Nazwisko Kossak kojarzy się z wybitnym rodem malarzy i należącą do niego słynną powieściopisarką Zofią Kossak-Szatkowską (primo voto Szczucką). Dobrze stałoby się, gdyby wiązane było też z inną postacią z tego rodu – a mianowicie z majorem Tadeuszem Kossakiem. Ten brat bliźniak wybitnego artysty Wojciecha odegrał bowiem istotną rolę w odzyskaniu wyzwoleniu Białegostoku w lutym 1919 roku.
„Błękitna” szesnastka
W styczniu 1945 r. NKWD zaczęło polowanie na zasłużonych dla Rzeczypospolitej potomków magnackich rodów. Aresztowanych Radziwiłłów, Zamoyskich, Krasickich i Branickich Sowieci wywieźli z dziećmi do podmoskiewskiego Krasnogorska, gdzie więzili ich do jesieni 1947 r.
Wybitni ziemianie w okresie międzywojennym. Gospodarka, kultura, nauka, dyplomacja
Jaką rolę odegrali w wojnie polsko–bolszewickiej właściciele majątków ziemskich? Jaki był udział ich rodzin w tych wydarzeniach? I co działo się z ich majątkami? Czy od dziecka wpajana idea walki o niepodległość miała wpływ na liczebność Armii Ochotniczej gen. Hallera?
Ziemianie jako sąsiedzi – kulturotwórcza rola dworów polskich w latach 1918-1945
Na tropach Smętka, czyli śladami rodzin Donimirskich i Sikorskich
W setną rocznicę odzyskania niepodległości wypada przypomnieć o roli, jaką w historii Pomorza i Kaszub XIX i XX w. odegrało kilka polskich rodzin ziemiańskich.
Traktatem ryskim z swej ziemi wygnany… Edward Woyniłłowicz, polski szlachcic z Mińszczyzny
Jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Mińska jest rzymskokatolicki kościół pw. Świętych Szymona i Heleny. Zbudowany w latach 1905-1910 z nieotynkowanej, sprowadzonej spod Częstochowy czerwonej cegły, pokryty piękną, przywiezioną z Włocławka dachówką, przyciąga wzrok neoromańskim stylem.
Antyziemiańska zbrodnia sądowa 1951. W rocznicę procesu dyrekcji Państwowych Nieruchomości Ziemskich
Prof. Jan Zdzisław Włodek. Ojczyzna śmierci warta...
Początek okupacji niemieckiej w Krakowie jest nierozerwalnie związany z aresztowaniem w dniu 6 listopada 1939 r. 183 polskich naukowców z krakowskich uczelni. Jedną z ofiar niemieckiej akcji przeciwko uczonym był prof. Jan Zdzisław Włodek – ziemianin, naukowiec, ale także legionista, dyplomata, społecznik, fotograf.
Z dziejów nieistniejącej (już) elity: ziemianie na rzecz Niepodległej - Rzeczypospolitej
Karol Wędziagolski. Świadek dwóch rewolucji
Karol Wędziagolski, ziemianin z Litwy, jak wielu Polaków w czasach zaborów, wykształcenie zdobył w Rosji. Wziął udział w I wojnie światowej po stronie rosyjskiej i rozpoczął szybką karierę wojskową w armii carskiej.
Zasady w czasach pogwałcenia zasad. Radziwiłłowie w XX wieku
Ród Radziwiłłów herbu Trąby wywodzi się z Wielkiego Księstwa Litewskiego, gdzie od XV w. piastował wysokie urzędy. Jego przedstawiciele już od XVI stulecia kształcili się na europejskich uniwersytetach, regularnie podróżowali za granicę. Nie brakuje w tej rodzinie osób wielce zasłużonych dla Polski.
Skirmuntowie. Saga kresowa
W ziemiańskim rodzie Skirmuntów znajdziemy m.in. pioniera przemysłu, zdolnego kompozytora i wysoko postawionego dyplomatę.
Inż. Witold Maringe – „obszarnik, sabotażysta i szpieg”
W ostatnich dniach stycznia i pierwszych lutego 1951 r. komunistyczna prasa emocjonowała się rozprawą z „sabotażowo-szpiegowską grupą b. obszarników” działających w przedsiębiorstwie Państwowe Nieruchomości Ziemskie, odbywającą się przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie.
Grupa osób w dworze ziemiańskim we Władysławowie (drugi z prawej Edward Dunin-Markiewicz), 1923 r. Fot. z zasobu NAC
