Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Aparat bezpieczeństwa

Obława Augustowska – zbrodnia bez przedawnienia
Artykuł

Obława Augustowska – zbrodnia bez przedawnienia

Wynikiem sowieckiej operacji wojskowej z lipca 1945 r., określanej dziś jako Obława Augustowska, była największa zbrodnia popełniona na Polakach po II wojnie światowej. Co najmniej 600 Polaków zostało zamordowanych w nieznanym miejscu a sprawcy pozostali bezkarni.

Sieroty po Kiszczaku
Artykuł

Sieroty po Kiszczaku

W 1990 r. zakończyły prace komisje weryfikujące funkcjonariuszy SB. Pozytywnie ocenieni zostali przyjęci w szeregi UOP oraz Policji.

Zdawało się im, że go unicestwili…
Wywiad

Zdawało się im, że go unicestwili…

"Dzień był pochmurny. Ulica, przy której stał budynek sądu – zamknięta dla ruchu. Wszędzie milicyjne wozy. Na wewnętrznym dziedzińcu sądu – pojazd z armatką wodną. Nad tym wszystkim krążył helikopter. I ta pustka dookoła…" O procesie toruńskim z ks. Antonim Ponińskim rozmawia Katarzyna Maniewska.

Sprawa Hermanna Fielda
Artykuł

Sprawa Hermanna Fielda

W sierpniowy wieczór 1949 r. funkcjonariusze MBP uprowadzili z warszawskiego lotniska Okęcie amerykańskiego obywatela i wsadzili go na pięć i pół roku do piwnicy tajnego więzienia. Amerykańska ambasada i rząd otrzymały oficjalne noty od rządu Polski Ludowej, że poszukiwany nie przebywa nad Wisłą.

Wielka ucieczka z więzienia PRL. Kulisy wydarzeń z 2 grudnia 1955 roku
Artykuł

Wielka ucieczka z więzienia PRL. Kulisy wydarzeń z 2 grudnia 1955 roku

Późnym wieczorem 2 grudnia 1955 r. kilkunastu więźniów usiłowało zbiec z zakładu karnego w Sieradzu. I choć próba ta nie powiodła się, przeszła ona do historii jako największa w dziejach więziennictwa PRL nieudana ucieczka podjęta bez pomocy z zewnątrz.

Marzec’68 na esbeckich taśmach
Artykuł

Marzec’68 na esbeckich taśmach

Przed południem 9 marca 1968 roku tłum zbiera się w rejonie Politechniki i w pobliżu Uniwersytetu na Krakowskim Przedmieściu. Demonstranci i gapie zajmują całą szerokość chodników. Studenci palą gazety. Tak manifestują przeciw kłamstwom prasy. W następnych dniach ten gest będzie się często powtarzał.

Przesłuchanie „Murata”
Artykuł

Przesłuchanie „Murata”

W nocy z 11 na 12 marca 1949 r. strażnicy aresztu WUBP w Łodzi stwierdzili, że Jan Małolepszy „Murat” – dowódca Konspiracyjnego Wojska Polskiego – leży martwy w celi. Oficjalnie poinformowano, że zmarł on na atak serca. Tymczasem zakatowali go funkcjonariusze UB podczas nieformalnych „przesłuchań”.

Sędzia, który zabił braci Marchelów
Artykuł

Sędzia, który zabił braci Marchelów

Spośród wielu przewidzianych prawem środków represji najczęściej sięgał po rozwiązania ostateczne. Swą ponurą sławę zyskał, orzekając ponad dwieście, w większości wykonanych wyroków śmierci. Tylko na Białostocczyźnie jego decyzje stały się podstawą rozstrzelania lub powieszenia co najmniej 174 osób.

Proces „siedemnastu” w Radomsku – 7 maja 1946 r.
Artykuł

Proces „siedemnastu” w Radomsku – 7 maja 1946 r.

W nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. do Radomska wkroczyły oddziały Konspiracyjnego Wojska Polskiego (KWP). Prawie 170 żołnierzy pod dowództwem por. Jana Rogulki „Grota” zaatakowało więzienie, w którym przetrzymywano kilkudziesięciu akowców, siedzibę powiatowego UB, komendę milicji (MO) i koszary.

Sanitariuszka wyklęta
Artykuł

Sanitariuszka wyklęta

Dwukrotna kara śmierci, 15 lat więzienia, utrata praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa – taki wyrok wydał Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku wydany na niespełna osiemnastoletnią Danutę Siedzikównę „Inkę”, sanitariuszkę Armii Krajowej.

Audio/Video

Katownia przy Strzeleckiej 8

Inspektor i jego żołnierze. Organizacja Pawła Cierpioła „Makopola” w powiecie rybnickim i pszczyńskim w latach 1945–1946.
Artykuł

Inspektor i jego żołnierze. Organizacja Pawła Cierpioła „Makopola” w powiecie rybnickim i pszczyńskim w latach 1945–1946.

Organizacja Pawła Cierpioła „Makopola” prowadziła niepodległościową działalność propagandową i zbrojną w południowej części Górnego Śląska w latach 1945–1947. Była kontynuatorką inspektoratu rybnickiego Armii Krajowej i Delegatury Sił Zbrojnych.

Jeden z 316 – Hieronim Dekutowski „Zapora” (1918-1949)
Artykuł

Jeden z 316 – Hieronim Dekutowski „Zapora” (1918-1949)

Żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Cichociemny, oficer Armii Krajowej i Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, ofiara komunistycznej zbrodni.

Audio/Video

Czy wywiad cywilny PRL został przejęty przez amerykańskie służby specjalne?

Harcerze z wielkopolskiej Krobi – czas więzienia 1950-1956
Artykuł

Harcerze z wielkopolskiej Krobi – czas więzienia 1950-1956

Harcerze z Krobi marzyli o niepodległej Polsce. W 1947 r. zawiązali grupę konspiracyjną „AK «Zawisza»”. Pisali i kolportowali ulotki i plakaty krytykujące władze komunistyczne, zamalowali na czarno szyld Komitetu Gminnego PPR w Krobi i przechowywali broń.

Andrzej Bujok „Jędrek” – jedyny, który przeżył
Artykuł

Andrzej Bujok „Jędrek” – jedyny, który przeżył

Starannie przygotowana prowokacja komunistycznej bezpieki doprowadziła do zamordowania całego oddziału Narodowych Sił Zbrojnych. Andrzej Bujok ps. „Jędrek” był jedynym z partyzantów „Bartka”, który cudem ocalał z operacji eksterminacyjnej UB. Można o nim powiedzieć „szczęściarz”, ale czy na pewno?

„Zastraszali tymczasowością polskości na tutejszych ziemiach …”
Artykuł

„Zastraszali tymczasowością polskości na tutejszych ziemiach …”

Choć w latach sześćdziesiątych formalnie „problemu niemieckiego w Polsce nie było”, to Służba Bezpieczeństwa prowadziła intensywne działania, kompletnie przeczące temu stwierdzeniu.

Akademicki Ruch Oporu w Szczecinie na celowniku Służby Bezpieczeństwa
Artykuł

Akademicki Ruch Oporu w Szczecinie na celowniku Służby Bezpieczeństwa

Akademicki Ruch Oporu w Szczecinie był niewielką studencką grupą opozycyjną, powołaną na przełomie lutego i marca 1982 r. Szczecińska Służba Bezpieczeństwa do jej rozbicia zastosowała nadzwyczaj szeroki wachlarz środków.

Wywiad PRL w Rzymie
Artykuł

Wywiad PRL w Rzymie

Rezydentura Departamentu I MSW w Rzymie była uważana za jedno z czołowych przedstawicielstw wywiadu PRL za granicą. Głównym obiektem zainteresowania tej placówki była Stolica Apostolska. Zapotrzebowanie władz w Warszawie na informacje z Watykanu wyraźnie wzrosło w czasie pontyfikatu Jana Pawła II.

Rozkaz – zniszczyć!
Artykuł

Rozkaz – zniszczyć!

Masowa likwidacja akt Służby Bezpieczeństwa rozpoczęła się w drugiej połowie 1989 r. i trwała nieustannie do 31 stycznia 1990 r. Zniszczono w tym okresie znaczną część dokumentów dotyczących rozpracowywania Kościoła i opozycji.

Z toporkiem na Dzierżyńskiego
Artykuł

Z toporkiem na Dzierżyńskiego

Pomnik Dzierżyńskiego w Warszawie był kilkukrotnie obiektem ataków. Najbardziej znany był ten ze stanu wojennego, ale nie mniej brawurowa próba miała miejsce ponad dekadę wcześniej. Nomen omen w rocznicę „rewolucji październikowej”.

Dzielni harcerze z Krobi – AK „Zawisza”
Artykuł

Dzielni harcerze z Krobi – AK „Zawisza”

Harcerze z Krobi reaktywowali drużynę w 1945 r. nawiązując do patriotycznych tradycji II RP. Wiedli normalne życie skautowe: zbiórki, gawędy, ogniska, obozy letnie, udział w uroczystościach. Wkrótce władze zabroniły im nawet tego.

Sonderfahndungsbuch Polen. Specjalna Księga Gończa dla Polski
Artykuł

Sonderfahndungsbuch Polen. Specjalna Księga Gończa dla Polski

Wygląda niepozornie. Niewielki format, taka sama objętość, jako wydawca podany Urząd Kryminalny Policji Rzeszy. W środku – pożółkłe już, gęsto zadrukowane stroniczki. Na nich zaś nazwiska, nazwiska, nazwiska… Za niemal każdym z nich kryje się okupacyjny dramat.

„Wyzwolenie” gorsze niż potop
Wykład

„Wyzwolenie” gorsze niż potop

Rozważania na temat tego, czy rok 1945 przyniósł Polsce wyzwolenie, należy zacząć od określenia, o której Polsce mówimy. Jeśli o tej w granicach z 1939 roku, to dla ludności mieszkającej na Kresach nie ma mowy o jakimkolwiek wyzwoleniu.

Samobójstwo czy zbrodnia UB? Zagadka śmierci Jana Rodowicza „Anody”
Artykuł

Samobójstwo czy zbrodnia UB? Zagadka śmierci Jana Rodowicza „Anody”

Według oficjalnej wersji komunistów niespełna 26-letni Jan Rodowicz zabił się 7 stycznia 1949 roku, wyskakując w chwili nieuwagi śledczego z okna MBP. Czy śmierć ta była upozorowanym samobójstwem, a „Anoda” został zakatowany w pokoju przesłuchań? Co wydarzyło się wtedy w Warszawie na Koszykowej?

Władze PRL wobec arcybiskupa poznańskiego Antoniego Baraniaka w latach 1957–1977
Artykuł

Władze PRL wobec arcybiskupa poznańskiego Antoniego Baraniaka w latach 1957–1977

W trakcie pełnienia posługi arcybiskupa poznańskiego, ks. Antoni Baraniak doświadczył zarówno oficjalnych nacisków i szykan ze strony władz jak również inwigilacji i licznych prób dezorganizacji jego pracy duszpasterskiej przez Służbę Bezpieczeństwa.

Józef Skrzydlewski – powstaniec wielkopolski, oficer Wojska Polskiego, ofiara represji stalinowskich
Biogram / Biografia

Józef Skrzydlewski – powstaniec wielkopolski, oficer Wojska Polskiego, ofiara represji stalinowskich

Podpułkownik dyplomowany Józef Skrzydlewski był najwyższym rangą i funkcją oficerem przedwojennego wywiadu polskiego, którego po wojnie zamęczyli komuniści. Zmarł w mokotowskim więzieniu. Wszystko potoczyłoby się inaczej, gdyby po wojnie nie wrócił do Polski.

Wileński i Nowogródzki Okręg AK w walce z władzą sowiecką 1944-1945
Artykuł

Wileński i Nowogródzki Okręg AK w walce z władzą sowiecką 1944-1945

7 lipca 1944 r. oddziały Armii Krajowej Okręgu Wileńskiego i Nowogródzkiego rozpoczęły operację „Ostra Brama” – akcję mającą na celu opanowanie Wilna. Po 6 dniach ciężkich zmagań, po włączeniu się do walki Armii Czerwonej, Wilno zostało zajęte.

Rok więzienia za żłóbek. Historia niezwykłej szopki bożonarodzeniowej w kościele Jezuitów w Kaliszu
Artykuł

Rok więzienia za żłóbek. Historia niezwykłej szopki bożonarodzeniowej w kościele Jezuitów w Kaliszu

Wywrócony żłóbek, obok w zwojach drutu kolczastego figurka Dzieciątka Jezus przepasana czarnym kirem. Z lewej strony przewróconego żłóbka – biała płyta ze śladami gąsienic transportera. Tak w 1981 roku wyglądała szopka bożonarodzeniowa w kościele Jezuitów w Kaliszu.

Audio/Video

Jarocin cz. 2 (odc. 48)

Audio/Video

Czesław Kiszczak cz. 2 (odc. 33)

Audio/Video

Czesław Kiszczak cz. 1 (odc. 32)

Osaczony. Krąg zagrożeń wokół księdza Jerzego
Artykuł

Osaczony. Krąg zagrożeń wokół księdza Jerzego

19 października 1984 roku, został porwany ks. Jerzy Popiełuszko, duszpasterz ludzi pracy, organizator mszy za ojczyznę, jeden z kapelanów Solidarności. Przez ostatnie dwa lata pracy w kościele św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu musiał się zmagać z osaczającą go Służbą Bezpieczeństwa.

Życiorysy zamknięte w aktach – przykład Abrama Akawca
Artykuł

Życiorysy zamknięte w aktach – przykład Abrama Akawca

Funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa prowadzili akta wielu obywateli powojennej Polski. Tak się jednak składa, że oni sami także mieli życiorysy bogato opisane w teczkach i sami wpadali w ich sidła. Dobrze to ilustruje przypadek Andrzeja (Abrama) Akawca.

Katyńskie piętno. Byłaby wielką montażystką – gdyby nie PRL
Artykuł

Katyńskie piętno. Byłaby wielką montażystką – gdyby nie PRL

„Sprawa Katynia zaciążyła na całym moim życiu” – mówiła montażystka filmowa Zofia Dwornik. Ofiarami zbrodni z 1940 r. padli jej ojciec i stryj. Ona sama za głoszenie prawdy o sowieckich represjach trafiła do więzienia. Pracowała z najlepszymi polskimi reżyserami.

Zamknąć Hutę Siechnice
Artykuł

Zamknąć Hutę Siechnice

W drugiej połowie lat 80. XX wieku, przede wszystkim za sprawą Ruchu „Wolność i Pokój” środowiska opozycyjne w PRL zaczęły zwracać uwagę na problemy związane z ochroną środowiska. Dezaprobata wobec działań niszczących środowisko była zarazem sprzeciwem wobec systemu.

Czołgi na ulicach Gdańska
Źródło historyczne

Czołgi na ulicach Gdańska

O czym rozmawiali milicjanci i żołnierze biorący udział w pacyfikacji Gdańska 16 grudnia 1981 r.? IPN Gdańsk publikuje nagrania zarejestrowane z nasłuchu działaczy „Solidarności”. Słychać na nich m.in. salwy czołgów wyprowadzonych na ulice miasta.

Miałam syna Emila. Wywiad rzeka z Krystyną Barchańską-Wardęcką
Publikacje

Miałam syna Emila. Wywiad rzeka z Krystyną Barchańską-Wardęcką

Przejmująca i szczera rozmowa z matką o synu Emilu. Emil Barchański jest najmłodszą ofiarą stanu wojennego. Gdy został zamordowany w czerwcu 1982 roku, był uczniem warszawskiego liceum, nie skończył jeszcze siedemnastu lat.

Wojskowe Obozy Internowania 1982-1984 r.
Artykuł

Wojskowe Obozy Internowania 1982-1984 r.

Przeprowadzone przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku śledztwo o sygnaturze S85.2008.Zk obaliło domniemanie legalności działań wobec osób umieszczonych w Wojskowych Obozach Internowania dalej zwanych WOI.

Wstęp do poetyki donosu
Artykuł

Wstęp do poetyki donosu

Wiedza o naszej historii i literaturze wciąż jest ułomna – i pozostanie taką, dopóki nie wydamy antologii donosu polskiego. Biorąc zaś pod uwagę, jacy pisarze byli zaangażowani w jej tworzenie i jak długo trwała ich „twórczość”, można założyć, że będzie to ewenement w skali świata.

Kontrwywiad wojskowy PRL wobec wizyty Jana Pawła II w kraju w 1979 r.
Artykuł

Kontrwywiad wojskowy PRL wobec wizyty Jana Pawła II w kraju w 1979 r.

W związku z pierwszą wizytą Jana Pawła II do Polski, która odbyła się w dniach 2 do 10 czerwca 1979 r. jedną z podstawowych kwestii na jaką zwracała uwagę Wojskowa Służba Wewnętrzna, czyli kontrwywiad wojskowy było zabezpieczenie wojska i jego składu osobowego.

Audio/Video

Małżeństwo Jolanta i Andrzej Gontarczykowie vel Lange - komunistyczni szpiedzy lat 80. XX wieku - studium przypadku

Audio/Video

Aparat bezpieczeństwa na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1956 – Panel 1

Audio/Video

Film operacyjny SB dot. zatrzymania i deportacji z kraju Kornela Morawieckiego

Audio/Video

„Ukadrowienie agentury SB i WSW – studium przypadków”

Audio/Video

Komunistyczny wywiad wojskowy kontra Solidarność Walcząca

Audio/Video

Dysfunkcje w Służbie Bezpieczeństwa w latach siedemdziesiątych

Operacja „Wisła” – inne spojrzenie
Artykuł

Operacja „Wisła” – inne spojrzenie

Dominuje u nas pogląd, że przesiedlenie Ukraińców i Łemków w 1947 r. to zasługująca na jednoznaczne potępienie zbrodnia komunistyczna.* Jednak część historyków główne zło upatruje w ideologii i działalności nacjonalistów z OUN i UPA, a akcję tę uznaje za działanie w stanie wyższej konieczności.

Audio/Video

Epistolografia w Polsce Ludowej (1945–1989). Sesja I

Arcybiskup Antoni Baraniak (1904–1977)
Artykuł

Arcybiskup Antoni Baraniak (1904–1977)

Nie nosił munduru, tylko sutannę, ale z pewnością zasługuje na miano żołnierza niezłomnego Kościoła

Kardynał Franciszek Macharski (1927-2016)
Artykuł

Kardynał Franciszek Macharski (1927-2016)

W schyłkowym okresie PRL kard. Franciszek Macharski był jednym z najważniejszych hierarchów polskiego Kościoła. Odgrywał pierwszoplanową rolę jako bliski współpracownik Jana Pawła II, wiceprzewodniczący KEP i współprzewodniczący reaktywowanej we wrześniu 1980 r. kościelno-rządowej Komisji Wspólnej.

„Bezpieka wyleci dziś w powietrze”
Artykuł

„Bezpieka wyleci dziś w powietrze”

22.11.1945 r. o 21.30 dowódca warty powiatowego UB w Kępnie Mądraszek odebrał telegram z gminnego posterunku UB w Perzowie z wiadomością, że w miejscowości Turkowa „banda leśna” zastrzeliła jednego z informatorów. Przy zabitym znaleziono kartkę informującą, że „bezpieka wyleci dziś w powietrze”.

Polacy głosują PPR decyduje
Artykuł

Polacy głosują PPR decyduje

Wolne wybory z powszechnym, tajnym głosowaniem – takie zobowiązanie w sprawie przyszłości Polski przyjęli w Jałcie przywódcy ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii. Kandydatów miały wystawić „wszystkie partie demokratyczne i antynazistowskie”. Rzeczywistość okazała się zupełnie inna.

Nie pozostał żaden ślad
Artykuł

Nie pozostał żaden ślad

Wypłakane oczy, wieloletnie poszukiwania, rozsyłanie listów, dobijanie się do urzędów i biur, czepianie się nadziei… I nic. Latem 1945 roku zaginął słuch o prawie sześciuset mieszkańcach Suwalszczyzny. Nie ma wątpliwości, że wszyscy zostali zgładzeni, ale wciąż nie znamy odpowiedzi na wiele pytań.

„Stefan” – jeden z „Wyklętych”
Artykuł

„Stefan” – jeden z „Wyklętych”

Spośród wszystkich konspiratorów tworzących zbiorowość Żołnierzy Wyklętych najtragiczniejszą – mimo wielokrotnie dawanego świadectwa bohaterskiej postawy – byli żołnierze konspiracji kresowej. Jedną z postaci z tego kręgu był Stefan Pabiś „Stefan”, żołnierz ZWZ-AK-WiN z powiatu wołkowyskiego.

Emil Barchański: ostatnia ofiara Dzierżyńskiego?
Artykuł

Emil Barchański: ostatnia ofiara Dzierżyńskiego?

10 lutego 1982 roku doszło do jednej z najbardziej spektakularnych akcji „małego sabotażu” w całym stanie wojennym. Przeprowadzili ją nie doświadczeni opozycjoniści, lecz nastolatkowie. Podpalili pomnik Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie.

Audio/Video

„Aparat bezpieczeństwa w perspektywie antropologii władzy...” - podsumowanie

Siedmiu z „Łączki”
Artykuł

Siedmiu z „Łączki”

We wtorek 16 września 1947 roku funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego ujęli na Dolnym Śląsku majora Hieronima Dekutowskiego „Zaporę”, cichociemnego, legendarnego dowódcę zgrupowania partyzanckiego AK, DSZ i WiN na Lubelszczyźnie oraz siedmiu towarzyszących mu oficerów.

Pod okiem „Henryka”. STASI
Artykuł

Pod okiem „Henryka”. STASI

Powiedzieć, że byli przyjaciółmi, to przesada. Ale znajomymi – owszem. Donald Tusk – młody historyk, opozycyjny dziennikarz, od 1983 roku redaktor podziemnego „Przeglądu Politycznego”. Detlef Ruser – starszy o dwie dekady naukowiec z komunistycznej NRD, przez polskich przyjaciół zwany Heniem.

Operacja „Papież”
Wywiad

Operacja „Papież”

Po zamachu na Jana Pawła II służby komunistyczne fałszowały dokumenty i wysyłały pogróżki do włoskich śledczych, by skierować sprawę na ślepy tor – mówił w 2016 roku prokurator Michał Skwara, współautor książki „Agca nie był sam”, w rozmowie z Jakubem Gołębiewskim.

Komunistyczna bezpieka wobec bydgoskiej „Solidarności” w latach 1980–1981
Artykuł

Komunistyczna bezpieka wobec bydgoskiej „Solidarności” w latach 1980–1981

Narodziny i późniejsza działalność NSZZ „Solidarność” czyniły wyłom w dzierżonym przez komunistów monopolu na sprawowanie władzy Z tego też względu reprezentanci PZPR próbowali przeciwdziałać rosnącym wpływom opozycji, wykorzystując do tego głównie Służbę Bezpieczeństwa.

Ostatni. Józef Franczak „Laluś” (1918–1963)
Artykuł

Ostatni. Józef Franczak „Laluś” (1918–1963)

W ciche, poniedziałkowe popołudnie 21 października 1963 roku rolnicy ze wsi Majdan Kozic Górnych jak zwykle pracowali w polu. Nad okolicą unosił się dym z palonych naci ziemniaczanych. Nagle ciszę rozdarły serie z karabinów maszynowych: rozpoczynała się ostatnia walka Józefa Franczaka „Lalusia”.

Ksiądz Stefan Niedzielak: ostatnia ofiara Katynia?
Artykuł

Ksiądz Stefan Niedzielak: ostatnia ofiara Katynia?

W piątek 20 stycznia 1989 roku późnym wieczorem ks. Stefan Niedzielak – siedemdziesięcioczteroletni proboszcz na warszawskich Powązkach – został brutalnie zamordowany w swoim mieszkaniu. Nieznani do dzisiaj sprawcy najpierw bestialsko go pobili, a potem dosłownie złamali mu kark.

Pierwsza „zorza” wolności
Artykuł

Pierwsza „zorza” wolności

Podsumowujący przebiegająca w dniach 16–23 czerwca 1983 r., a więc jeszcze w czasie stanu wojennego, drugą pielgrzymkę papieża Jana Pawła II do ojczyzny, płk Zenon Płatek, dyrektor Departamentu IV MSW, zajmującego się rozpracowywaniem Kościoła katolickiego w Polsce wykazał się urzędowym optymizmem…

Bomby w Zagórzu. Część II: Zamach na Gomułkę
Artykuł

Bomby w Zagórzu. Część II: Zamach na Gomułkę

Śledztwo katowickiej Służby Bezpieczeństwa w sprawie nieudanego zamachu na sowieckiego genseka Nikitę Chruszczowa przez dwa lata nie przynosiło żadnych rezultatów. W lipcu 1959 roku przy drodze, którą godzinę później miał przejechać przebywający z wizytą w PRL-u szef KPZS, eksplodowała bomba.

Bomby w Zagórzu. Część I: Ostrzeżenie dla Chruszczowa
Artykuł

Bomby w Zagórzu. Część I: Ostrzeżenie dla Chruszczowa

5 lipca 1959. w koronie drzewa w Zagórzu wybuchła bomba. Godzinę później miał tamtędy przejeżdżać sekretarz generalny sowieckiej kompartii Nikita Chruszczow. Peerelowskie media przemilczały to zdarzenie, a śledztwo w sprawie próby zamachu na przywódcę ZSRS okazało się serią porażek katowickiej SB.

Audio/Video

90 sekund historii: 19 stycznia 1947 r. sfałszowano wybory do Sejmu Ustawodawczego

Audio/Video

90 sekund historii: 5 stycznia 1982 r. zdelegalizowano Niezależne Zrzeszenie Studentów

Audio/Video

90 sekund historii: 4 stycznia 1947 r. rozpoczął się proces przywódców WiN

Audio/Video

90s. historii: 23 lutego 1982r. rozpoczął się pierwszy proces przywódców KPN

Audio/Video

90s historii: 21 lutego 1946r. utworzono ORMO

Audio/Video

90s. historii: 21 marca 1979 r. do mieszkania Jacka Kuronia wtargnęła socjalistyczna bojówka

Audio/Video

90s. historii: 19 marca 1981 r. miał miejsce "kryzys bydgoski"

Audio/Video

90s. historii: 1 marca 1951r. wykonano wyrok śmierci na członkach IV Zarządu WiN

Audio/Video

90s historii: 6 kwietnia 1945 r. powstały Centralne Obozy Pracy

Audio/Video

90s. historii: 23 maja 1989 r. odrzucono wniosek o rejestrację NZS

Audio/Video

90s historii: 16 maja 1983 r rozpoczęto weryfikację kadry naukowej w szkołach wyższych

Audio/Video

90s. historii: 11 maja 1982 r. w Poznaniu pobito Piotra Majchrzaka

Audio/Video

Lustracja, agenci (odc. 41)

Audio/Video

Porwania samolotów w PRL (odc. 44)

Audio/Video

Jarocin cz. 1 (odc. 47)

Audio/Video

Służba Bezpieczeństwa vs. Tajny Zarząd NZS Uniwersytetu Warszawskiego

Audio/Video

Gdzie się ukrywa Rudolf Skowroński? Sylwetka poszukiwanego listem gończym biznesmena i agenta wywiadu

Głosowanie w cieniu represji. Trudne referendum 1946 roku
Artykuł

Głosowanie w cieniu represji. Trudne referendum 1946 roku

Pierwsze powojenne głosowanie powszechne, w którym wzięli udział Polacy, nie miało, wbrew ustaleniom tzw. Wielkiej Trójki, nic wspólnego z demokracją, a tym bardziej nie było „wolne i nieskrępowane”. Autentyczne referendum ukazałoby sprzeciw społeczeństwa wobec narzuconej władzy sowieckiej.

Mściwe oblicze „Ojca Narodu”, czyli mało znana twarz Edwarda Gierka
Wywiad

Mściwe oblicze „Ojca Narodu”, czyli mało znana twarz Edwarda Gierka

W Radomiu spośród 654 zatrzymanych tzw. sądowym trybem postępowania objęto 255 osób, czyli ok. 40 proc. ogółu, a jeśli uwzględnić także 212 ukaranych przez kolegium ds. wykroczeń, to okaże się, że przez tryby peerelowskiego „wymiaru sprawiedliwości” przewinęło się wówczas 80 proc. spośród nich.

Akcja „Poronin”. Jak członkowie tajnej organizacji „Ruch” postanowili wysadzić pomnik i podpalić muzeum Lenina
Artykuł

Akcja „Poronin”. Jak członkowie tajnej organizacji „Ruch” postanowili wysadzić pomnik i podpalić muzeum Lenina

Kiedy państwa komunistyczne obchodziły setną rocznicę urodzin Włodzimierza Lenina, członkowie tajnej organizacji „Ruch” postanowili wysadzić pomnik i podpalić muzeum twórcy „ojczyzny proletariatu”.

Jak eSBeckie nagranie stało się rodzinną pamiątką. Historia z 1967 roku
Artykuł

Jak eSBeckie nagranie stało się rodzinną pamiątką. Historia z 1967 roku

Rzadko się zdarza, aby materiał operacyjny SB mógł się okazać miłą pamiątką rodzinną. W jednym przypadku tak się stało. W archiwum IPN zachowało się nagranie filmowe opatrzone kryptonimem „Cokół”, będące dokumentacją zawarcia pewnego związku małżeńskiego w kościele św. Marcina w Warszawie.

Esbecki „Piernik” i sowieckie albumy. Współpraca profesora Bednarskiego z komunistycznym wywiadem
Artykuł

Esbecki „Piernik” i sowieckie albumy. Współpraca profesora Bednarskiego z komunistycznym wywiadem

Właśnie skończyłem czytać arcyciekawą, blisko ośmiusetstronicową publikację prezentującą sylwetki władców Polski, zatytułowaną "Kto rządził Polską? Nowy poczet władców – od początków do XXI wieku". Pomyślałby ktoś… kolejny poczet, a jednak niezupełnie.

Scripta manent - zawsze zostaje ślad
Artykuł

Scripta manent - zawsze zostaje ślad

Był rok 1982, czyli najgorszy okres stanu wojennego, kiedy komunistyczna Służba Bezpieczeństwa zwerbowała agenta – księdza, który przyjął pseudonim „Kamil”. Nie był to odosobniony przypadek pozyskania do współpracy przez peerelowskie służby specjalne duchownego. „Kamil” był jednak wyjątkowy.

Śmierć „Żelaznego”
Artykuł

Śmierć „Żelaznego”

Wciąż nie udało się ustalić miejsca, w którym komuniści ukryli zwłoki Zdzisława Badochy „Żelaznego”. Wiadomo jednak, że śmierć jednego z najzdolniejszych dowódców polowych V Brygady Wileńskiej AK była wynikiem przypadkowej akcji milicji.

Edmund Bałuka. Prawdziwy socjalista w socjalizmie realnym
Biogram / Biografia

Edmund Bałuka. Prawdziwy socjalista w socjalizmie realnym

Postać zmarłego Edmunda Bałuki – antysowieckiego działacza niepodległościowego i robotniczego – powinna być pamiętana. Jego biografia jest przykładem nie tylko wielkiej determinacji w walce o wolność, ale także metod, jakimi SB operacyjnie „wygaszała” niebezpiecznych liderów społecznego buntu.

Katyńska geneza LWP
Artykuł

Katyńska geneza LWP

Nie są to trupy anonimowe. Tu leży armia. Można by zaryzykować określenie kwiat armii, oficerowie bojowi, niektórzy z trzech uprzednio przewalczonych wojen. To jednak, co najbardziej nęka wyobraźnię, to indywidualność morderstwa, zwielokrotniona w tej potwornej masie. Bo to nie jest masowe zagazowanie, ani ścięcie seriami karabinów maszynowych, gdzie w ciągu minuty czy sekund przestają żyć setki. Tu przeciwnie, każdy umierał długie minuty, każdy zastrzelony był indywidualnie, każdy czekał swojej kolejki, każdy wleczony był nad brzeg grobu; tysiąc za tysiącem - Józef Mackiewicz, „Widziałem na własne oczy” (1943)

„Chcę aktywnie uczestniczyć w ugruntowaniu zdobyczy socjalizmu w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej”. Reemigranci z Europy Zachodniej i przesiedleni z Kresów w powojennym aparacie bezpieczeństwa
Artykuł

„Chcę aktywnie uczestniczyć w ugruntowaniu zdobyczy socjalizmu w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej”. Reemigranci z Europy Zachodniej i przesiedleni z Kresów w powojennym aparacie bezpieczeństwa

Akta personalne funkcjonariuszy bezpieki wciąż budzą spore zainteresowanie badaczy. W materiałach tych można znaleźć – obok informacji o funkcjonowaniu systemu zniewolenia – historie życia ludzi, którzy ten system zdecydowali się budować i wspierać.

Prof. Andrzej S. Ehrenkreutz (1921-2008) i jego Studium Spraw Polskich
Artykuł

Prof. Andrzej S. Ehrenkreutz (1921-2008) i jego Studium Spraw Polskich

Jego działalność w Stanach Zjednoczonych była nadzieją dla opozycji w PRL, a solą w oku komunistów. SB nie mogła przeboleć, że w USA działa niezależny polski ośrodek intelektualny, sprawnie krytykujący władze w Warszawie. Prof. Ehrenkreutz pozostał niezależny do końca swoich dni.

Audio/Video

Kim Pan jest Panie Severski?

Audio/Video

Zabójstwa polityczne w PRL cz. 2 (odc. 40)

Audio/Video

Aparat bezpieczeństwa PRL wobec pisarzy (odc. 38)

Tajemnica śmierci „Anody”
Artykuł

Tajemnica śmierci „Anody”

Okoliczności śmierci Jana Rodowicza ps. „Anoda”, zasłużonego weterana „Szarych Szeregów” i Zgrupowania Armii Krajowej „Radosław”, do której doszło 7 stycznia 1949 r., wciąż budzą kontrowersje.

Audio/Video

Zabójstwa polityczne w PRL cz. 1 (odc. 39)

Mord cywilnej ludności w Terce, 8 lipca 1946 r.
Artykuł

Mord cywilnej ludności w Terce, 8 lipca 1946 r.

8 lipca 1946 r. w miejscowości Terka doszło do mordu na ludności cywilnej. Żołnierze Wojska Ochrony Pogranicza w wyjątkowo brutalny sposób zamordowali wówczas 31 mieszkańców wsi.

Ojciec Jan Siemiński. Jak niepokorny redemptorysta przetrwał dekadę szykan gliwickiej bezpieki
Artykuł

Ojciec Jan Siemiński. Jak niepokorny redemptorysta przetrwał dekadę szykan gliwickiej bezpieki

Gdy na początku 1981 r. ojciec Jan Siemiński po trzech latach spędzonych w Warszawie, w Zarządzie Prowincji zakonu Redemptorystów powrócił do Gliwic, by objąć zwierzchnictwo nad parafią przy kościele Podwyższenia Krzyża Świętego, musiał stawić czoła licznym problemom.

Audio/Video

Wywiad PRL wobec Watykanu cz. 1 (odc. 28)

Audio/Video

Niezależne obchody odzyskania niepodległości w PRL (odc. 27)

Audio/Video

IPNtv - Panel dyskusyjny „Wokół lustracji w Polsce” - Warszawa, 12 kwietnia 2018

Audio/Video

Wywiad PRL wobec emigracji (odc. 26)

Audio/Video

Pielgrzymki Jana Pawła II do Polski (odc. 24)

Audio/Video

Zabójstwo ks. Stefana Niedzielaka (odc. 22)

Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. 2: Kronika wydarzeń, cz. 2
Publikacje

Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. 2: Kronika wydarzeń, cz. 2

Tom drugi edycji „Marzec 1968 w dokumentach MSW” jest kroniką wydarzeń, mających miejsce w Warszawie od końca stycznia do początku lipca 1968 r., zestawioną z informacji, meldunków i notatek opracowanych w Komendzie MO m.st. Warszawy i w MSW.

Audio/Video

Obchody rocznicowe MO i SB (odc. 19)

Audio/Video

ORMO (odc. 13)

Audio/Video

Zwalczanie Kościoła przez SB (odc. 14)

Audio/Video

Margines w PRL: pornografia i prostytucja (odc. 10)

Zbrodnie stanu wojennego – aspekty prawne
Publikacje

Zbrodnie stanu wojennego – aspekty prawne

W ubiegłym roku minęło 35 lat od wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. Rocznica ta dała asumpt do refleksji naukowej nad tym wydarzeniem, które wielu Polaków wciąż uważa za rodzaj „mniejszego zła”, nie dostrzegając ogromu cierpień i niegodziwości, jakie przyniosło.

Audio/Video

Inwigilacja dziennikarzy zachodnich (odc. 11)

Audio/Video

Działania bezpieki wobec legalnej „Solidarności” (odc. 4)

Audio/Video

Propaganda antysolidarnościowa (odc. 2)

Audio/Video

"Filmowcy" z SB (odc. 1)

ROPCiO 1977-2017. Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela
Publikacje

ROPCiO 1977-2017. Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela

Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), a właściwie Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela w Polsce, bo tak brzmiała jego pełna nazwa, powstał 25 marca 1977 r., a więc kilka miesięcy po powołaniu do życia Komitetu Obrony Robotników (KOR). Była to kolejna próba tworzenia w Polsce jawnie działającej opozycji politycznej.

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 51 - Wydarzenia Bydgoskie 1981

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 71 - Zabójstwo ks. Jerzego Popiełuszki

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 45 - Bracia Kowalczykowie

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 15 - „Literaci"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 25 - Maissons Laffitte (paryska Kultura)

Jeden z „wyklętych”. Feliks Selmanowicz „Zagończyk” 1904 – 1946
Publikacje

Jeden z „wyklętych”. Feliks Selmanowicz „Zagończyk” 1904 – 1946

Publikacja przestawia Feliksa Selmanowicza (ps. „Zagończyk”), zasłużonego żołnierza czasu wojny i okresu powojennego, dowódcę patrolu dywersyjnego 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej.

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 91 - Wizyta Charlesa de Gaulle’a

Wojskowy Sąd Rejonowy i Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Szczecinie w latach 1946–1955
Publikacje

Wojskowy Sąd Rejonowy i Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Szczecinie w latach 1946–1955

Jakie miały zadania? Czy ich ponura sława, jako jednych z głównych instytucji systemu stalinowskiego, ma oparcie w faktach? Czy moment ich powstania (początek 1946 r.) wiąże się z aktualną sytuacją polityczną w kraju? Ważna jest także próba odpowiedzi na pytanie o stopień niezależności WSR. Czy sędziowie i prokuratorzy posiadali margines swobody czy też byli jedynie narzędziami używanymi do wykonywania zadań stawianych przez władzę?”

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 83 - Księża na celowniku bezpieki cz.2

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 82 - Księża na celowniku bezpieki cz.1

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 81 - Proces Taterników

Tajemnica śmierci Jana Rodowicza „Anody”
Publikacje

Tajemnica śmierci Jana Rodowicza „Anody”

Śmierć Jana Rodowicza, uczestnika Powstania Warszawskiego, jednego z bohaterów „Kamieni na szaniec", wciąż wzbudza kontrowersje.

Wypadki gryfickie 1951
Publikacje

Wypadki gryfickie 1951

Celem niniejszej monografii jest opisanie przestępstw mających miejsce podczas planowego skupu zboża w powiecie gryfickim w pierwszej połowie 1951 r. (tzw. wypadków gryfickich). W tekście omówiono ponadto politykę rolną komunistów w Polsce (poczynając od Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r.), jak również pokłosie wypadków gryfickich – m.in. reakcje członków aparatu partyjnego i chłopów po ich ujawnieniu, co dokumentował materiał źródłowy z drugiej połowy 1951 r., a także z roku 1952.

Audio/Video

Szafa Kiszczaka (odc. 45)

Audio/Video

Obchody 1 i 3 maja w PRL (odc. 44)

„Politycznie obcy!”. Żołnierze Wojska Polskiego w zainteresowaniu komunistycznego aparatu represji i propagandy w latach 1944–1956
Publikacje

„Politycznie obcy!”. Żołnierze Wojska Polskiego w zainteresowaniu komunistycznego aparatu represji i propagandy w latach 1944–1956

Niniejsza książka została poświęcona losom żołnierzy Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, a także tych oficerów i szeregowych ludowego Wojska Polskiego, którzy postrzegali świat inaczej niż nowi włodarze kraju. Po 1944 r. stali się oni obiektem niewybrednej propagandy oraz zakrojonych na dużą skalę działań operacyjnych i śledczych sowieckiego oraz rodzimego aparatu represji.

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 78 - „Utrwalacze" władzy ludowej

Audio/Video

Mexico'86 (odc. 43)

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 77 - Strajk w Nowej Hucie (maj 1988)

Audio/Video

Zbrodnia Katyńska (odc. 41)

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 74 - Działalność Wojskowych Służb Wewnętrznych

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 72 - Wojskowe sądy rejonowe

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 69 - Więziennictwo w PRL

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 23 - Pozyskanie TW „Stefana”, cz. 1

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 24 - Pozyskanie TW „Stefana”, cz. 2

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 68 - Porwania toruńskie

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki", odc. 65 - Obchody milenijne / odc. 66 - Pogrzeb Rudyka

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 59 - Olimpiady pod nadzorem

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki” odc. 6. - „Pogrzeb Marcina Antonowicza"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 8. - „ZOMO"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 56 - Wojska Ochrony Pogranicza cz.2

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 55 - Wojska Ochrony Pogranicza cz.1

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 48 - Czarne Juwenalia

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 50 - „Hans”/Laser

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 44 - Wizyty prezydentów amerykańskich

Polska pod reżimem komunistycznym. Sprawozdanie z sytuacji w kraju (1944–1949)

Polska pod reżimem komunistycznym. Sprawozdanie z sytuacji w kraju (1944–1949)

Ponowne wkroczenie Armii Czerwonej na ziemie polskie w styczniu 1944 r. stanowiło początek nowego rozdziału w dramatycznych losach Polski w okresie II wojny światowej. Miejsce wypartych Niemców zajął nowy okupant: Związek Sowiecki – tak rozwój sytuacji na froncie oceniało podziemie niepodległościowe w kraju, niezależnie od dzielących je różnic politycznych i programowych.

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 41 - Kryptonim "Konik"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 40 - Dolinka Katyńska

Obława Augustowska (Dodatek do miesięcznika IPN Pamięć.pl)
Dodatki do miesięcznika IPN Pamięć.pl

Obława Augustowska (Dodatek do miesięcznika IPN Pamięć.pl)

Obława Augustowska była największą powojenną sowiecką zbrodnią dokonaną na Polakach. W toku szeroko zakrojonej akcji pacyfikacyjnej aresztowano ponad 7 tys. osób, a los ok. 600 z nich pozostawał przez lata nieznany. Z czasem stało się jasne, że ludzie ci zostali zamordowani.

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 36 - Katastrofa samolotu w Goleniowie

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 34 - Proces szpiega - Jerzy Strawa

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 32 - Kryptonim „Kanonik”

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 27 - Mordercy muszą zostać ukarani cz. 2

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 26 - Mordercy muszą zostać ukarani cz. 1

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 22 - „O milicji nikt nie śpiewa"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 21 - „O nasz spokojny dom"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 10. - „Historia szkoły w Legionowie"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki" odc. 9. - „Jarocin"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki” odc. 7. - „Budowa bazy PESEL"

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki” odc. 4 - „Pielgrzymka”

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki” odc. 2 - „Oficer wywiadu”

Audio/Video

„Z filmoteki bezpieki” odc. 1 - „Sami o sobie”

Obóz Pracy w Świętochłowicach w 1945 roku. Dokumenty
Publikacje

Obóz Pracy w Świętochłowicach w 1945 roku. Dokumenty

Wyjaśnienie kwestii stosunków narodowościowych na Górnym Śląsku ma zasadnicze znaczenie dla zrozumienia sposobu funkcjonowania obozów pracy na tym terenie po zakończeniu II wojny światowej. Obóz w Świętochłowicach był jednym z wielu miejsc odosobnienia dla volksdeutschów, Niemców i osób uznanych za wrogo nastawione do wprowadzanego w Polsce ustroju komunistycznego.

Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1984, t. 2
Publikacje

Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1984, t. 2

Prezentowane w niniejszym tomie dokumenty zostały wytworzone w czasie śledztwa dotyczącego uprowadzenia i zabójstwa ks. Jerzego Popiełuszki – od 19 października do 10 grudnia 1984 r. Dwadzieścia dwa tomy akt kontrolnych śledztwa Prokuratury Wojewódzkiej w Toruniu obecnie znajdują się w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej.

Kryptonim „Wasale”. Służba Bezpieczeństwa wobec Studenckich Komitetów Solidarności 1977–1980
Publikacje

Kryptonim „Wasale”. Służba Bezpieczeństwa wobec Studenckich Komitetów Solidarności 1977–1980

Środowisko studenckie wielokrotnie wyrażało swój sprzeciw wobec komunistycznej dyktatury. Już w grudniu 1945 r. doszło w Łodzi do masowych protestów związanych z zabójstwem studentki tamtejszego uniwersytetu, Marii Tyrankiewicz. W maju kolejnego roku po masowych demonstracjach w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja fala strajków ogarnęła większość uczelni. W styczniu 1947 r., tuż przed wyborami do Sejmu, strajk objął oba lubelskie uniwersytety (KUL i UMCS), przez kilka dni trwały uliczne manifestacje uczniów i studentów.

Prowokacja „Zenona”. Geneza, przebieg i skutki operacji MBP o kryptonimie „C-1” przeciwko banderowskiej frakcji OUN i wywiadowi brytyjskiemu (1950-1954)
Publikacje

Prowokacja „Zenona”. Geneza, przebieg i skutki operacji MBP o kryptonimie „C-1” przeciwko banderowskiej frakcji OUN i wywiadowi brytyjskiemu (1950-1954)

„Rano dnia 16 kwietnia 1954 r. wraz z »Zenonem« mieliśmy się udać na jedno z kolejnych spotkań do »Dona«. Idąc wraz z »Zenonem« pieszo od zabudowań [Jana] Dumki w kierunku Wydmin na dworzec kolejowy (było jeszcze szaro), na szosie stał samochód ciężarowy, a przy nim kilku cywili, coś przy samochodzie naprawiali. Przechodząc obok samochodu, od razu zostałem przewrócony na ziemię i odebrano mi pistolet, który posiadałem przy sobie wraz z trucizną.

Audio/Video

IPN TV Na co patrzyli „czterej śpiący"?

Kryptonim „Pegaz”. Służba Bezpieczeństwa wobec Towarzystwa Kursów Naukowych 1978–1980
Publikacje

Kryptonim „Pegaz”. Służba Bezpieczeństwa wobec Towarzystwa Kursów Naukowych 1978–1980

Tajne nauczanie, tworzenie kółek samokształceniowych i niezależnych grup dyskusyjnych, to trwały dorobek wielu pokoleń polskiej inteligencji, podejmującej już od czasów zaborów walkę o zachowanie tradycji i kultury narodowej.

Zmierzch dyktatury. Polska lat 1986–1989 w świetle dokumentów, t. 1 (lipiec 1986 – maj 1989)
Publikacje

Zmierzch dyktatury. Polska lat 1986–1989 w świetle dokumentów, t. 1 (lipiec 1986 – maj 1989)

Fala strajków latem 1980 r., a następnie będące jej konsekwencją narodziny Solidarności zapoczątkowały nową, najgłębszą fazę kryzysu państwa komunistycznego w Polsce. Postępujące od 1976 r. załamanie gospodarcze doprowadziło w 1980 r. do destabilizacji systemu politycznego opartego na hegemonicznej pozycji PZPR.

Solidarność, "Zachód" i "Węże". Służba Bezpieczeństwa wobec emigracyjnych struktur Solidarności 1981–1989
Publikacje

Solidarność, "Zachód" i "Węże". Służba Bezpieczeństwa wobec emigracyjnych struktur Solidarności 1981–1989

Znaczna część działaczy Solidarności, których stan wojenny zaskoczył za granicą w różnych krajach, nie pozostała bierna ani nie pogodziła się z losem. Po 13 grudnia w wielu miejscach na świecie zaczęły powstawać – przy współpracy z lokalnymi związkami zawodowymi – komitety i stowarzyszenia, a także inicjatywy wydawnicze lub kulturalne mające na celu wspieranie solidarnościowego ruchu za granicą, jak też podziemnej opozycji w kraju.

Aparat bezpieczeństwa w Polsce w latach 1954–1956
Publikacje

Aparat bezpieczeństwa w Polsce w latach 1954–1956

Niniejszy tom jest piątym (trzecim wydanym przez IPN) zbiorem w serii przedstawiającej dokumenty centrali aparatu bezpieczeństwa publicznego, tym razem Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego.

"…a akta zniszczyć"
Katalogi wystaw

"…a akta zniszczyć"

Po zakończeniu II wojny światowej granice państw w Europie uległy zmianie. Bułgaria, Czechosłowacja, Polska, Rumunia, Węgry, a także część Niemiec znalazły się pod polityczną i wojskową dominacją ZSRS. Władze sowieckie wraz z miejscowymi komunistami wprowadzały stopniowo system polityczny oparty na wzorze moskiewskim. Pod całkowitym nadzorem NKWD tworzone były organy bezpieczeństwa oparte na modelu sowieckim. Stanowiły one podstawowe narzędzie władzy sprawowanej przez partie komunistyczne w poszczególnych krajach bloku wschodniego.

Zmierzch dyktatury. Polska lat 1986–1989 w świetle dokumentów, t. 2 (czerwiec–grudzień 1989)
Publikacje

Zmierzch dyktatury. Polska lat 1986–1989 w świetle dokumentów, t. 2 (czerwiec–grudzień 1989)

Wyniki pierwszej tury wyborów parlamentarnych 4 czerwca 1989 r. okazały się zaskoczeniem zarówno dla PZPR, jak i Solidarności. W obozie rządzącym opracowano wiele analiz przyczyn klęski wyborczej (dok. nr 103, 108), ale znacznie istotniejsze były napływające do MSW i KC PZPR informacje świadczące o tym, że proces ewolucyjnej zmiany ustroju, zaplanowany przy okrągłym stole na kilka lat, nabierze tempa (dok. nr 90–94, 96, 98–99). O ile przed wyborami wydawało się, że zarówno stanowisko prezydenta, jak i misja tworzenia nowego rządu będą zarezerwowane dla ludzi z PZPR, o tyle po 4 czerwca nie było to już takie pewne.

Ludzie elbląskiej bezpieki
Katalogi wystaw

Ludzie elbląskiej bezpieki

Historia aparatu bezpieczeństwa sięga kwietnia 1944 r. Około 200 przyszłych funkcjonariuszy „bezpieki” rozpoczęło wówczas kurs w szkole oficerskiej NKWD, działającej w Kujbyszewie. Już w lipcu większość z nich zasiliła kadrę kierowniczą Resortu Bezpieczeństwa Publicznego.

Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1982–1984, t. 1
Publikacje

Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1982–1984, t. 1

Publikacja zawiera 130 dokumentów archiwalnych. Są to protokoły przesłuchań świadków, protokoły przesłuchań podejrzanych, notatki informacyjne powstałe w czasie śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Wojewódzką w Warszawie przeciwko ks. Jerzemu Popiełuszce.

Kadra bezpieki. Obsada stanowisk kierowniczych aparatu bezpieczeństwa w województwach śląskim/katowickim, bielskim i częstochowskim
Publikacje

Kadra bezpieki. Obsada stanowisk kierowniczych aparatu bezpieczeństwa w województwach śląskim/katowickim, bielskim i częstochowskim

Komunistyczny aparat bezpieczeństwa, jako istotny element systemu zniewolenia społeczeństwa, był instytucją służebną wobec rządzącej niepodzielnie krajem partii komunistycznej PPR/PZPR. Stanowił jej tarczę, miecz, oczy i uszy.

nr 7/2009
Biuletyn IPN

nr 7/2009

Oni odmówili bezpiece – tak hasłowo został zatytułowany najnowszy numer „Biuletynu IPN”. Przedstawiono w nim sylwetki osób, które – niekiedy w sytuacji skrajnego zagrożenia – miały odwagę powiedzieć bezpiece „nie”. W rozmowie wprowadzającej w tematykę numeru zarysowano dzieje komunistycznej agentury w Polsce, a na ich tle ukazano cenę, jaką przyszło płacić tym, którzy stanowczo odmawiali współpracy z wrogiem.

Ludzie słupskiej bezpieki
Katalogi wystaw

Ludzie słupskiej bezpieki

Genezy komunistycznego aparatu bezpieczeństwa poszukiwać należy jeszcze w 1943 r., gdy pod Moskwą zorganizowano Polski Samodzielny Batalion Szturmowy, przekształcony z czasem w Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW).

Biuletyny Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego. Grudzień 1954 – listopad 1956
Publikacje

Biuletyny Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego. Grudzień 1954 – listopad 1956

Narastająca fala krytyki metod i działań bezpieki po ucieczce z Polski ppłk. J. Światły wymusiła konieczność przeprowadzenia reorganizacji aparatu bezpieczeństwa i doprowadziła do podziału MBP na dwie instytucje – MSW i KdsBP. Ten ostatni przejął wówczas zadania po zlikwidowanym Ministerstwie.

Działania Służby Bezpieczeństwa wobec organizacji „Ruch”
Publikacje

Działania Służby Bezpieczeństwa wobec organizacji „Ruch”

Konspiracja niepodległościowa okresu środkowej PRL (lata 1956–1980) należy do najsłabiej zbadanych fragmentów historii opozycji. Część badaczy całe zjawisko wydaje się bagatelizować.

Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956
Publikacje

Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956

Niniejsza praca ma na celu opisanie jednego z ciekawszych etapów polityki komunistycznego aparatu władzy wobec hierarchicznego Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce; obejmuje okres aresztowania i internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego ograniczony datami 25/26 września 1953 r.–28 października 1956 r.

Donosem i pałką. Z działań Służby Bezpieczeństwa na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1956 – 1980
Publikacje

Donosem i pałką. Z działań Służby Bezpieczeństwa na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1956 – 1980

15 lipca 2018 r. mija 59 lat od dnia, kiedy w Zagórzu, niewielkiej miejscowości w Zagłębiu Dąbrowskim (obecnie dzielnicy Sosnowca), doszło do detonacji ładunku wybuchowego.

Jan Paweł II w Szczecinie
Publikacje

Jan Paweł II w Szczecinie

W czerwcu 2007 r. minęło dwadzieścia lat od wizyty w Szczecinie Ojca Świętego Jana Pawła II. Jubileusz stał się okazją do wspomnień oraz przyczynkiem do tego, aby wydać materiały źródłowe nawiązujące do pamiętnych dla miasta wydarzeń.

SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii
Publikacje

SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii

Niniejsza książka nie jest biografią Lecha Wałęsy. Jest natomiast naukową próbą wyjaśnienia złożonej kwestii relacji i związków L. Wałęsy ze Służbą Bezpieczeństwa oraz związanych z tym konsekwencji. Stąd też wyłącznie przez pryzmat tak postawionego problemu badawczego śledziliśmy polityczne losy L. Wałęsy.

Sprawa współpracy Wojciecha Jaruzelskiego z Informacją Wojskową. Rekonesans archiwalny.

Sprawa współpracy Wojciecha Jaruzelskiego z Informacją Wojskową. Rekonesans archiwalny.

W czerwcu 2006 roku stacja TVN ogłosiła odkrycie w zasobie archiwalnym IPN dokumentu wskazującego na agenturalne powiązania generała broni Wojciecha Jaruzelskiego z organami Informacji Wojskowej. W Instytucie Pamięci Narodowej podjęto wówczas decyzję o dogłębnym wyjaśnieniu tej sprawy. Poniższy tekst stanowi efekt dotychczasowych poszukiwań materiałów archiwalnych dotyczących owej współpracy.

Serca dla partii bijące. Ludzie gdańskiej bezpieki 1945–1990
Katalogi wystaw

Serca dla partii bijące. Ludzie gdańskiej bezpieki 1945–1990

Informowanie społeczeństwa o strukturach, obsadzie personalnej i metodach działania organów bezpieczeństwa komunistycznego państwa to jedno z istotniejszych ustawowych zadań IPN. Stąd dzięki działalności IPN funkcjonariusze aparatu represji przestają być anonimowi.

Twarze rzeszowskiej bezpieki
Katalogi wystaw

Twarze rzeszowskiej bezpieki

Organizację aparatu bezpieczeństwa na terenie województwa rzeszowskiego zapoczątkował Rozkaz Personalny Nr 4 z 16 sierpnia 1944 r. wydany przez Stanisława Radkiewicza, kierownika Resortu Bezpieczeństwa Publicznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN). Na mocy tego rozkazu, 18 sierpnia skierowano do Rzeszowa grupę 24 absolwentów szkoły NKWD w Kujbyszewie pod dowództwem ppor. Longina Kołarza, powierzając im zadanie zorganizowania struktur aparatu bezpieczeństwa publicznego.

Twarze lubelskiej bezpieki
Katalogi wystaw

Twarze lubelskiej bezpieki

Trudno wyobrazić sobie 45-letnie rządy komunistów w tzw. Polsce Ludowej bez resortu bezpieczeństwa. Był on najistotniejszym elementem ówczesnego systemu państwa, stanowiąc bardzo skuteczny instrument najpierw likwidacji powojennego podziemia niepodległościowego, a następnie długoletniego tłumienia przejawów społecznego niezadowolenia i politycznej opozycji.

nr 4/2007
Biuletyn IPN

nr 4/2007

Głównym tematem „Biuletynu IPN” nr 4 (75) 2007 są komunistyczne represje wobec Kościoła katolickiego w Polsce. Numer otwiera artykuł o tym, jak w pierwszych wiekach Kościoła traktowano wyrzeczenie się wiary pod presją prześladowań. W rozmowie przedstawiono likwidację odradzających się po wojnie stowarzyszeń katolickich; środowiska katolików, które w różny sposób próbowały działać w totalitarnym państwie; ruchy młodzieżowe i różne inicjatywy katolickie, które przełamały monopol komunistów w sferze organizowania życia społecznego; wspomniano także o werbowaniu współpracowników bezpieki. Artykuły ukazują różne oblicza zmagania Kościoła z komunizmem oraz – w rubryce „ABC komunizmu w Polsce” – niezrealizowany plan podporządkowania Kościoła państwu.

Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom I, 1944-1956
Publikacje

Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom I, 1944-1956

Działalność Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i jego terenowych ogniw od kilkunastu lat jest przedmiotem szczególnego zainteresowania osób zajmujących się historią najnowszą Polski. Poszukują oni odpowiedzi na pytania o początki aparatu bezpieczeństwa, stopień jego zależności od sowieckich służb specjalnych, kadry, metody oraz skutki działań. Jednym ze źródeł tego zainteresowania jest specyfika instytucji, która, jak żadna inna w minionym półwieczu, odcisnęła swe piętno na życiu milionów obywateli. Nie bez znaczenia jest także aura tajemnicy, otaczająca sposób funkcjonowania resortu.

Obława Augustowska – zbrodnia bez przedawnienia
Artykuł

Obława Augustowska – zbrodnia bez przedawnienia

Wynikiem sowieckiej operacji wojskowej z lipca 1945 r., określanej dziś jako Obława Augustowska, była największa zbrodnia popełniona na Polakach po II wojnie światowej. Co najmniej 600 Polaków zostało zamordowanych w nieznanym miejscu a sprawcy pozostali bezkarni.

Sieroty po Kiszczaku
Artykuł

Sieroty po Kiszczaku

W 1990 r. zakończyły prace komisje weryfikujące funkcjonariuszy SB. Pozytywnie ocenieni zostali przyjęci w szeregi UOP oraz Policji.

Zdawało się im, że go unicestwili…
Wywiad

Zdawało się im, że go unicestwili…

"Dzień był pochmurny. Ulica, przy której stał budynek sądu – zamknięta dla ruchu. Wszędzie milicyjne wozy. Na wewnętrznym dziedzińcu sądu – pojazd z armatką wodną. Nad tym wszystkim krążył helikopter. I ta pustka dookoła…" O procesie toruńskim z ks. Antonim Ponińskim rozmawia Katarzyna Maniewska.

Sprawa Hermanna Fielda
Artykuł

Sprawa Hermanna Fielda

W sierpniowy wieczór 1949 r. funkcjonariusze MBP uprowadzili z warszawskiego lotniska Okęcie amerykańskiego obywatela i wsadzili go na pięć i pół roku do piwnicy tajnego więzienia. Amerykańska ambasada i rząd otrzymały oficjalne noty od rządu Polski Ludowej, że poszukiwany nie przebywa nad Wisłą.

Wielka ucieczka z więzienia PRL. Kulisy wydarzeń z 2 grudnia 1955 roku
Artykuł

Wielka ucieczka z więzienia PRL. Kulisy wydarzeń z 2 grudnia 1955 roku

Późnym wieczorem 2 grudnia 1955 r. kilkunastu więźniów usiłowało zbiec z zakładu karnego w Sieradzu. I choć próba ta nie powiodła się, przeszła ona do historii jako największa w dziejach więziennictwa PRL nieudana ucieczka podjęta bez pomocy z zewnątrz.

Marzec’68 na esbeckich taśmach
Artykuł

Marzec’68 na esbeckich taśmach

Przed południem 9 marca 1968 roku tłum zbiera się w rejonie Politechniki i w pobliżu Uniwersytetu na Krakowskim Przedmieściu. Demonstranci i gapie zajmują całą szerokość chodników. Studenci palą gazety. Tak manifestują przeciw kłamstwom prasy. W następnych dniach ten gest będzie się często powtarzał.

Przesłuchanie „Murata”
Artykuł

Przesłuchanie „Murata”

W nocy z 11 na 12 marca 1949 r. strażnicy aresztu WUBP w Łodzi stwierdzili, że Jan Małolepszy „Murat” – dowódca Konspiracyjnego Wojska Polskiego – leży martwy w celi. Oficjalnie poinformowano, że zmarł on na atak serca. Tymczasem zakatowali go funkcjonariusze UB podczas nieformalnych „przesłuchań”.

Sędzia, który zabił braci Marchelów
Artykuł

Sędzia, który zabił braci Marchelów

Spośród wielu przewidzianych prawem środków represji najczęściej sięgał po rozwiązania ostateczne. Swą ponurą sławę zyskał, orzekając ponad dwieście, w większości wykonanych wyroków śmierci. Tylko na Białostocczyźnie jego decyzje stały się podstawą rozstrzelania lub powieszenia co najmniej 174 osób.

Proces „siedemnastu” w Radomsku – 7 maja 1946 r.
Artykuł

Proces „siedemnastu” w Radomsku – 7 maja 1946 r.

W nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. do Radomska wkroczyły oddziały Konspiracyjnego Wojska Polskiego (KWP). Prawie 170 żołnierzy pod dowództwem por. Jana Rogulki „Grota” zaatakowało więzienie, w którym przetrzymywano kilkudziesięciu akowców, siedzibę powiatowego UB, komendę milicji (MO) i koszary.

Sanitariuszka wyklęta
Artykuł

Sanitariuszka wyklęta

Dwukrotna kara śmierci, 15 lat więzienia, utrata praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa – taki wyrok wydał Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku wydany na niespełna osiemnastoletnią Danutę Siedzikównę „Inkę”, sanitariuszkę Armii Krajowej.

Audio/Video

Katownia przy Strzeleckiej 8

Więcej