Dzięki badaniom IPN coraz więcej wiemy o kulisach operacji „Lawina” – jednej z największych zbrodni dokonanych przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa na polskich żołnierzach po II wojnie światowej. To opowieść o zdradzie, prowokacji i brutalnym mordzie, którego ofiarą padli partyzanci wierni niepodległej Polsce.
„O obronę wiary katolickiej, o Polskę narodową…”. Losy por. Jana Przewoźnika „Rysia”
W lipcu 1946 r. kontakt z „Bartkiem” nawiązał ppor. Henryk Wendrowski – agent UBP podający się za łącznika komendy VII Okręgu Śląsk NSZ. Przyjmując tożsamość kpt. „Lawiny”, dostarczył sfingowany rozkaz przerzutu zgrupowania na zachód, w okolice Jeleniej Góry. W rzeczywistości operacja miała na celu wymordowanie żołnierzy podziemia.
W jakim celu powstały obozy partyzanckie Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych na terenie rezerwatu jodłowego Jata koło Łukowa? Dlaczego powstały one na Podlasiu? Kto w nich stacjonował?
Historia podziemia obozu narodowego na północnym Mazowszu i Kurpiach była zjawiskiem wyjątkowym w skali ogólnopolskiej. Tutaj twórcami i dowódcami NSZ-NZW byli dawni żołnierze AK, którzy w wyniku różnych sytuacji konfliktowych zdecydowali się na służbę w tych organizacjach.
Z szeregów AK do NSZ. Historia rodziny Chlondów z Kielecczyzny
Członkowie rodziny Chlondów, zamieszkujący miejscowość Tuczępy na Kielecczyźnie, w latach II wojny światowej zaangażowali się w działalność bojową. Należeli do AK i NSZ, a jeden z nich służył w II Korpusie Polskim. Po 1945 r. stawili czoła władzy komunistycznej.
Czy Narodowe Siły Zbrojne i Narodowe Zjednoczenie Wojskowe były naprawdę takie, jak głosiła powojenna propaganda? Jak wyglądała współpraca środowisk narodowych z byłymi żołnierzami AK na północnym Mazowszu? Czy stereotypy, które przez lata kształtowały obraz podziemia niepodległościowego, mają oparcie w faktach?
Narodowe Siły Zbrojne na Lubelszczyźnie w czasie okupacji niemieckiej
Zajęcie Lubelszczyzny we wrześniu i październiku 1939 r. przez Niemców (a także początkowo przez Sowietów) sprawiło, że Polacy jeszcze w październiku podjęli próby stworzenia konspiracji. W ten sposób powstały bardzo liczne organizacje konspiracyjne, w tym podziemne struktury Stronnictwa Narodowego oraz jego wojskowej organizacji – Narodowej Organizacji Wojskowej.
Powojenne losy żołnierzy NSZ i AK z Kielecczyzny na przykładzie grupy „Wampira” – Wacława Proszowskiego
Po wkroczeniu Sowietów na Kielecczyznę w styczniu 1945 r. znaczna liczba żołnierzy AK i NSZ postanowiła pozostać w konspiracji. Jednym z pierwszych, który zorganizował antykomunistyczną siatkę konspiracyjną był ppor. Wacław Proszowski „Wampir”.
Egzekucja żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych w Dreźnie
12 stycznia 1944 r. w kompleksie więziennym w Dreźnie przy placu Monachijskim odbyła się ostatnia w tym miejscu duża egzekucja żołnierzy polskiej konspiracji niepodległościowej.
W służbie Polsce. Lucyna Janikowa
Lucyna Janikowa ps. „Bogna”, żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych i Armii Krajowej na północnym Mazowszu, zasłużony wieloletni pedagog, pisarka, społeczniczka. Odeszła 2 stycznia 2022 r.
Operacja „Lawina” to zbrodnia bez precedensu popełniona przez aparat komunistycznej bezpieki na żołnierzach polskiego podziemia niepodległościowego. We wrześniu 1946 r. komuniści zamordowali blisko setkę żołnierzy oddziału NSZ kpt. Henryka Flamego „Bartka”.
„Vis” i czternaście kul. Śmierć starszego strzelca Jana Żbikowskiego
29 sierpnia 1948 r., w walce z funkcjonariuszami UB i żołnierzami Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, poległ starszy strzelec Jan Żbikowski ps. „Kmicic”, „Mucha” – żołnierz oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego dowodzonego przez starszego sierżanta Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój”.
Narodowe Siły Zbrojne w Wielkopolsce
20 września 1942 r. powstały Narodowe Siły Zbrojne. Zwierzchnim organem politycznym organizacji była Tymczasowa Narodowa Rada Polityczna, której wydziałem wojskowym kierował August Michałowski „Roman”. W skład nowej organizacji wojskowej weszli również żołnierze z Wielkopolski.
Ostatni bój „Roja”
Mieczysław Dziemieszkiewicz ps. „Rój”, żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego poległ w walce w trakcie obławy zorganizowanej przez żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego oraz funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Milicji Obywatelskiej.
Jak powstały Narodowe Siły Zbrojne? Czym były i jaka była ich rola w walce o wolną Polskę? Dlaczego nie doszło do pełnego scalenia NSZ i AK?
Henryk Atemborski „Pancerny” (1928–2021)
Henryk Atemborski, żołnierz Brygady Świętokrzyskiej Narodowych Sił Zbrojnych, zmarł w nocy z 29 na 30 grudnia 2021 r. Pięć lat wcześniej miałem okazję odwiedzić Pana Henryka w jego maleńkim mieszkanku w Nowej Sarzynie.
Roman Dziemieszkiewicz „Adam”, „Pogoda”
Zgodnie z najbardziej znaną wersją śmierci tego żołnierza podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, 30 października 1945 r. został zastrzelony przez żołnierzy sowieckich na dworcu lub w okolicach dworca kolejowego w Ciechanowie, gdy stanął w obronie napastowanej przez tych żołnierzy dziewczyny bądź (według innego przekazu) po próbie uniemożliwienia grabieży przez czerwonoarmistów butów.
O publikacji o dokumentach z zasobu archiwalnego IPN: Według jakiego klucza były selekcjonowane i wybierane? Co mówią o rzeczywistości wywiadowczej NSZ? Jak funkcjonował wywiad i kontrwywiad narodowców - jakie były jego mocne i słabe strony?
„Orlik” – zrobiony w amnestię
Żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Uczestniczył w wielu akcjach antykomunistycznego podziemia na północnym Mazowszu, m.in. w uwolnieniu żołnierzy AK i NSZ z aresztu UB w Krasnosielcu. Po skazaniu na śmierć przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie, został zamordowany w komunistycznym więzieniu przy Rakowieckiej. Jego ukryte na „Łączce” szczątki, po 61 latach, odnalazł dopiero IPN.
Mieczysław Dziemieszkiewicz ps. Rój (1925-1951)
W nocy z 13 na 14 kwietnia 1951 r., w wyniku obławy funkcjonariuszy UB i MO, przy udziale żołnierzy KBW, poległ w walce st. sierż. Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój”, żołnierz NSZ i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, dowódca jednego z najdłużej walczących z komunistami oddziałów NZW.
Armia Polska: konspiracja antykomunistyczna w Wielkopolsce w 1945 r.
Obława w Targowiskach. Śmierć Edmunda Sawczyna, zastępcy Żubryda
W Targowiskach na Podkarpaciu 20 września 1946 r., w obławie zorganizowanej przez Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Krośnie, poległ ppor. Edmund Sawczyn „Mundek”, „Puma” – dowódca II kompanii Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ i zastępca jego dowódcy, kpt. Antoniego Żubryda „Zucha”.
Warszawskie struktury konspiracji narodowej w latach 1939-1944
Polacy w zachodnich strefach okupacyjnych Niemiec...: Brygada Świętokrzyska i inne polskie formacje wojskowe (panel III)
Śląska odyseja żołnierzy z ryngrafami
Pół kilometra do granicy – podawana, z ust do ust, od czoła kolumny wiadomość sprawiła, że zmarznięci żołnierze zamilkli. Wszystkim udzielił się nastrój nostalgii i tęsknoty za rodzinnym domem.
Nie tylko „Bartek”. Powojenna konspiracja narodowa na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim
W związku z dużym zainteresowaniem historią Zgrupowania Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ) Henryka Flamego „Bartka”, operującego w rejonie Beskidów, historia podziemia narodowego na Górnym Śląsku jest ostatnio redukowana do działań partyzanckich na południu regionu.
Operacja „Lawina”
W historii powojennego podziemia antykomunistycznego Zgrupowanie Narodowych Sił Zbrojnych Henryka Flamego „Bartka”, działające w latach 1945–1947 na Śląsku Cieszyńskim i Żywiecczyźnie, zajmuje miejsce szczególne. Był to bowiem największy liczebnie konglomerat oddziałów (patroli) NSZ w pojałtańskiej Polsce. Jego historię zakończyła ubecka akcja.
Wanda Węgierska - zgilotynowana przez Niemców bohaterka wywiadu Związku Jaszczurczego i ZWZ-AK
Brygada Świętokrzyska w KL Holleischen
5 maja 1945 r. Oddziały Brygady Świętokrzyskiej NSZ wyzwoliły niemiecki obóz koncentracyjny dla kobiet w Holiszowie (Czechy).
Trzy lata w ziemiance. Krótka historia ukrywania się braci Ignacego i Pawła Albinów w Puszczy Noteckiej
W 1941 r. Ignacy i Paweł Albinowie z wcielonej do Rzeszy niemieckiej Wielkopolski trafili do GG i zamieszkali w pow. Jędrzejów. Działały tam grupy zbrojne NSZ. Bracia przyłączyli się do nich.
Wierzchowiny 1945 - krwawy odwet NSZ na skomunizowanej wsi ukraińskiej (a również o...)
Wywiad i kontrwywiad Narodowych Sił Zbrojnych
„Moskit” kontra Żubryd
Antoni Żubryd „Zuch” – syn Michała i Anny z domu Wołoszyn – urodził się 4 września 1918 r. w Sanoku. Przed wybuchem wojny był podoficerem zawodowym w 40. pułku piechoty. We wrześniu 1939 r. walczył m.in. w obronie Warszawy. Dostał się do niemieckiej niewoli, z której uciekł lub został zwolniony.
Andrzej Bujok „Jędrek” – jedyny, który przeżył
Starannie przygotowana prowokacja komunistycznej bezpieki doprowadziła do zamordowania całego oddziału Narodowych Sił Zbrojnych. Andrzej Bujok ps. „Jędrek” był jedynym z partyzantów „Bartka”, który cudem ocalał z operacji eksterminacyjnej UB. Można o nim powiedzieć „szczęściarz”, ale czy na pewno?
Wracamy po Was! Historia oddziału "Bartka"
Spory o Brygadę Świętokrzyską NSZ – wczoraj i dziś
Jak Brygada Świętokrzyska NSZ ocaliła więźniarki niemieckiego obozu w Holiszowie
Jest 5 maja 1945. Żołnierze Brygady Świętokrzyskiej, jedynej formacji krajowego podziemia, która przedarła się przez linię frontu niemiecko-sowieckiego, leżą na skraju lasu w zachodnich Czechach, na ziemi okupowanej przez III Rzeszę, czekając na rozkaz ataku na niemiecki obóz koncentracyjny Holiszów.
Komuniści mordują Lecha Neymana
90s historii: 12 maja 1948 r. wykonano wyrok śmierci na Stanisławie Kasznicy
Wyklęci Niezłomni 1944-1963
Po latach trwania systemu politycznego zniewolenia Polski i zmowy milczenia o niezłomnych bohaterach nienazwanego jeszcze powstania nadszedł czas Żołnierzy Niezłomnych.
Polskie Oddziały Wartownicze przy armii amerykańskiej w latach 1945 – 1989
Podjęte przez zespół autorski zadanie należy uznać za bardzo ważne, cenne, a zarazem niezwykle trudne. Znikoma jest wszak zarówno zachowana spuścizna źródłowa, jak i literatura przedmiotu […].
Brygada Świętokrzyska (odc. 46)
Fot. Wikimedia Commons Lowdown/CC BY-SA 3.0
