„Nie zapomnę o tobie” (Iz 49,15). Spisy ofiar ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów w Gurowie
W wyniku zbrodni z 11 lipca 1943 r. Gurów przestał istnieć. Szczątki jego mieszkańców do dziś leżą na terenach dawnych gospodarstw, być może znajdują się też w dołach śmierci. Obecnie dysponujemy kilkoma spisami ofiar tego ludobójstwa, sporządzonymi na podstawie relacji ocalałych mieszkańców.
Jakie były przyczyny zbrodni wołyńskiej? Dlaczego Polacy mieszkający na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej padli w latach 1939-1947 ofiarą okrutnego ludobójstwa z rąk członków ukraińskich ugrupowań nacjonalistycznych OUN-UPA? Jak zachowywała się miejscowa ludność ukraińska? Kim byli tzw. siekiernicy, a kim Sprawiedliwi Ukraińcy? Dlaczego krwawa niedziela 11 lipca 1943 r. uznawana jest za symbol rzezi wołyńskiej?
Rzeź wołyńska - wytracić Polaków, wyrugować polskość. Rozmowa z Grzegorzem Motyką
„Nie o zemstę, lecz o pamięć wołają ofiary” – głosi napis na pomniku ofiar ukraińskich nacjonalistów na krakowskim cmentarzu Rakowickim. 11 lipca 1943 roku oddziały OUN-UPA zaatakowały Polaków w 99 miejscowościach przedwojennego województwa wołyńskiego na Kresach.
Sejm RP ustanowił 11 lipca Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. O zbrodni, którą wspominamy tego dnia opowiada gość Rafała Dudkiewicza – dr Joanna Karbarz-Wilińska – historyk z Biura Badań Historycznych IPN w Gdańsku.
Krwawa Niedziela, która miała miejsce 11 lipca 1943 roku, to jeden z najbardziej tragicznych dni w historii stosunków polsko-ukraińskich. Tego dnia oddziały UPA przeprowadziły skoordynowany atak na około 100 polskich wsi na Wołyniu. Celem było całkowite usunięcie ludności polskiej z tych terenów.
Ofiary i liczby. Dokumenty zbrodni wołyńskiej o okolicznościach śmierci Polaków
80 lat po „krwawej niedzieli” na Wołyniu światło dzienne ujrzało tzw. archiwum Szumskiej – bezcenny zapis relacji ocalałych Polaków na temat ludobójstwa ukraińskiego, które miało miejsce w latach 40. na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej.
W rocznicę Zbrodni Wołyńskiej
4 czerwca 2025 r. ustanowiono 11 lipca Narodowym Dniem Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. Wcześniej, od 2016 r., obchodzony był wprowadzony uchwałą Sejmu RP Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej.
„Po weselu ja poszłam do męża domu. Dom był zupełnie na uboczu, i to właśnie tam napadli nas Ukraińcy” – mówi Jadwiga Tunicka, która była świadkiem mordów dokonanych na ludności polskiej przez nacjonalistów ukraińskich.
„My z siostrzyczkami na podłodze u babci położyliśmy się i porozbierałyśmy się do koszulek, a nie wolno było. Trzeba było w butach spać w razie ucieczki” – mówi Józefa Muchorowska, która jako dziecko przeżyła rzeź dokonaną przez nacjonalistów ukraińskich.
„Jedzie furmanka i patrzę, z tyłu wystają nogi z furmanki. Ja się patrzę, buty ojca” – mówi Ryszard Kłosiński, który jako dziecko przeżył rzeź dokonaną przez nacjonalistów ukraińskich.
„Byliśmy przygotowani, że prędzej czy później do nas przyjdą i ze będą rżnąć, jak to się mówiło. Każdy z nas chciał być od kuli trafiony, szybko, sprawnie. Bo tu wszyscyśmy mieli takie odczucia, najbardziej baliśmy się kłucia widłami” – mówi Jan Rudnicki, który jako dziecko przeżył rzeź dokonaną przez nacjonalistów ukraińskich.
„Jadzia z tego wozu zleciała i poszła do mamy, ale mama nie żyła. Tarmosiła ją, ale mama nie odzywała się. Ona z początku położyła się z mamą, spała nocami. Potem jak mam cuchnąć zaczęła, no to ona odeszła od mamy” – mówi Stefania Opis, która jako dziecko przeżyła rzeź dokonaną przez nacjonalistów ukraińskich.
„Pop wyszedł przed ołtarz i głosił kazanie. Mówił o pszenicy i o kąkolu, że pszenica to dorodny naród ukraiński, a kąkol to są Polacy. Kiedy ten pop zaczął mówić o tym kąkolu i o pszenicy, że ten kąkol to trzeba wyrwać z korzeniami” – mówi Stanisław Srokowski, który jako dziecko przeżył rzeź dokonaną przez nacjonalistów ukraińskich.
Ludobójstwo UPA w Lipnikach
Lipniki zostały założone w pierwszej połowie XIX w. w gminie Bereźne (pow. kostopolski, woj. wołyńskie). Stąd nazywano je niekiedy Lipnikami Berezneńskimi bądź Berezińskimi. Były one polską kolonią, a pierwsi osadnicy przybyli tu prawdopodobnie z rejonu Sarn i Żytomierza. Przed wojną Lipniki liczyły 55 gospodarstw. Zabudowę kryto strzechą, a wieś tonęła w kwiatach i sadach.
„Listy sierot z Wołynia, Podola i Małopolski wysyłane z sierocińca w Pieskowej skale czekały ponad siedemdziesiąt lat, aby ktoś je otworzył i przeczytał. Może także oddał?” Posłuchaj fragmentu książki „Kres. Historie dzieci ocalonych z pogromów”.
Ofiary banderowskiego ataku na Szumsk w marcu 1943 r.
Szumsk był miasteczkiem leżącym w powiecie krzemienieckim w województwie wołyńskim. Od granicy z ZSRS dzieliło go niecałe 10 km. Do 1939 r. miejscowość zamieszkiwana była głównie przez ludność żydowską, stanowiącą ok. 70% populacji miasteczka. Resztę mieszkańców stanowili Ukraińcy, Polacy, a także Czesi, choć odsetek tych ostatnich był niewielki.
Dlaczego kilka miesięcy po krwawej niedzieli 13 lipca 1943 roku, 28 lutego 1944 doszło do ludobójstwa w Hucie Pieniackiej? Czy mogą żyć jeszcze sprawcy tej zbrodni i co wykazało prokuratorskie śledztwo IPN? Czy ofiary doczekają się na miejscu nieistniejącej wsi upamiętnienia?
Władze Ukrainy zadeklarowały możliwość prowadzenia prac ekshumacyjnych na Wołyniu. Czy nastąpi przełom w relacjach polsko-ukraińskich? Czy mamy szansę na podjęcie prac poszukiwawczych? Czy po tak wielu latach dojdzie do godnego pochówku ofiar rzezi wołyńskiej?
„Przystanek Historia” w Radiu Warszawa: Rozmowa z drem Leonem Popkiem, badaczem Zbrodni Wołyńskiej. Od 1992 roku zaangażowanym w prace poszukiwawcze i ekshumacyjne na Wołyniu.
Ksiądz Ludwik Wrodarczyk
Ludwik Wrodarczyk urodził się w dniu 25 sierpnia 1907 r. jako drugi z trzynaściorga potomnych Karola i Justyny Wrodarczyków w miejscowości Radzionkowo na Górnym Śląsku. W 1921 r., po ukończeniu szkoły powszechnej, wstąpił do Małego Seminarium w Krotoszynie prowadzonego przez oblatów.
„Przystanek Historia” w Radiu Warszawa: Zastępca prezesa IPN i dyrektor Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN prof. Krzysztof Szwagrzyk o projekcie „Powracamy po swoich”
Policjanci – dezerterzy – upowcy
9 lutego 1943 r. sotnia UPA Hryhorija Perehijniaka „Dowbeszki-Korobki” wymordowała Polaków mieszkających w kolonii Parośla I w powiecie sarneńskim. Od ciosów siekierami zginęło wówczas ponad 150 osób.
Na pomoc Polakom w krwawą niedzielę w Baligrodzie. Historia ks. Mirosława Romana Oleszko (Olenko)
Zbrodnia w Baligrodzie była aktem ludobójstwa dokonanym przez nacjonalistów ukraińskich na polskiej ludności. 6 sierpnia 1944 r. Baligrodzie w Bieszczadach zamordowano 40 osób. Ofiar byłoby więcej, lecz wielu Polaków zostało uratowanych przez Ukraińców.
Józef Jurysta. Żołnierz Polskiego Państwa Podziemnego i ofiara zbrodni wołyńskiej
Józef Jurysta poświęcił swoje młode życie dla Polski. Jako żołnierz Polskiego Państwa Podziemnego, został zamordowany w bestialski sposób przez bojówkę Służbę Bezpieczeństwa OUN. Jednak przez swoją bohaterską postawę uratował życie kolegów z konspiracji.
Czy znasz termin „ludobójstwo”? Czy wiesz co wydarzyło się na Wołyniu? Kto był inicjatorem tych wydarzeń? Jak wpływają one na współczesne stosunki Polski i Ukrainy?
Sługa Boży ojciec Ludwik Wrodarczyk OMI. Pierwsza błogosławiona ofiara rzezi wołyńskiej?
Ojciec Ludwik Włodarczyk był postacią nietuzinkową. Po 1941 r., gdy Niemcy zdobyli znaczne tereny ZSRS, do jego parafii zaczęły przybywać rzesze katolików, którzy przez długie lata pozbawieni byli opieki duszpasterskiej. Jego działalność zakończyła tragiczna śmierć.
Wiśniowiec. Ostatnia masowa zbrodnia OUN-UPA na Wołyniu
Jedna z ostatnich zbrodni na tym obszarze miała miejsce w Wiśniowcu, w lutym 1944 r. Główną areną zbrodniczych działań stał się klasztor Karmelitów Bosych pod wezwaniem św. Michała Archanioła. To tutaj doszło do masowych mordów zgromadzonej w nim licznie ludności, szukającej schronienia po atakach banderowców na ludność cywilną.
Kwietniowe Święta Wielkanocne 1943 r. na Wołyniu
Wołyńskie Ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach południowo-wschodnich terenów II Rzeczypospolitej kojarzymy z datą 11 lipca. Warto jednak pamiętać, że ich mieszkańcy narażeni byli na utratę życia – często z rąk ukraińskich sąsiadów – na wiele miesięcy zanim osiągnęło ono apogeum latem 1943 r.
"Wołyń – Podkarpacie: Związki (nie)oczywiste" – retransmisja video z debaty, która odbyła się podczas Podkarpackiego Kongresu Pamięci Narodowej 5 października 2023 r.
Nikt już nie bawił się, ani nie śpiewał
Kiedy Janina Dobrzecka-Kiwor wspominała dzieciństwo, spędzone w położonym nad Horyniem wsi Diuksyn, odmalowywała obraz rodem z rustykalnej sielanki. Niestety, świat ten załamał się wraz z początkiem II wojny światowej – a na jego gruzach miała rozegrać się krwawa tragedia, która większość jej rodziny i znajomych kosztowała życie.
Jaka była geneza Zbrodni Wołyńskiej? Dlaczego sąsiedzi mordowali sąsiadów? Czy wszyscy Ukraińcy popierali UPA? Co stało się w czasie „krwawej niedzieli”? Jak Polacy zapamiętali ten czas?
Jaka była geneza Zbrodni Wołyńskiej. Jak wyglądały stosunki polsko-ukraińskie w IIRP? Czy wszyscy Ukraińcy, obywatele II Rzeczypospolitej akceptowali polską państwowość?
Czy twierdzenia o przemilczeniu Zbrodni Wołyńskiej są nadal aktualne? Co już o niej wiemy, a czego jeszcze nie? Czy w 1943 roku można było zapobiec ludobójstwu Polaków na Wołyniu?
„80 lat temu na Wołyniu” – dodatek specjalny Instytutu Pamięci Narodowej do tytułów Polska Press z 10 lipca 2023
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach Rzeczypospolitej Polskiej obchodzony jest w rocznicę tzw. krwawej niedzieli (11 lipca 1943 r.)
Jaki wpływ na losy mieszkańców Małopolski Wsch. i Wołynia miało zajęcie tych ziem przez Niemców po 22 czerwca 1941? Dlaczego Zbrodnia Wołyńska nosi miano ludobójstwa? Jak z perspektywy 80 lat historycy postrzegają tragedię na Wołyniu?
Wołyń. Robić co możliwe
Żaden ewidencyjny zapis nie zastąpi godnego pochówku i tradycyjnego grobu, lecz nie wolno nam rezygnować z prób zebrania informacji o pomordowanych rodakach, którzy stracili życie tylko dlatego, że byli Polakami, a takich grobów do dziś nie mają. Temu ma służyć Baza Ofiar Zbrodni Wołyńskiej.
Czy Zbrodnia Wołyńska była zbrodnią ludobójstwa w świetle prawa międzynarodowego? Próba oceny wydarzeń na Wołyniu z lat 1943‒1944 z perspektywy definicji obowiązujących we współczesnym międzynarodowym prawie karnym.
„Biuletyn IPN” nr 7-8/2023 – Wołyń. 80. rocznica
Mija osiemdziesiąt lat od rzezi wołyńskiej. Ta zbrodnia wciąż pozostaje niezabliźnioną raną. W rocznicę przedstawiamy relacje ocalonych o okrutnych napadach UPA na polskie wioski, o mordowaniu bezbronnej ludności.
Jak wyglądała współpraca między polskimi i ukraińskimi historykami dotycząca spraw spornych i trudnych? Kto faktycznie odpowiada za miejsca pamięci na Ukrainie? Co dalej z ekshumacjami Polaków zamordowanych przez OUN-UPA na Ukrainie?
Odcinek „Historii zza kulis” poświęcony Zbrodni Wołyńskiej z 1943 r. Gość programu dr Damian Markowski przybliża okoliczności tragedii sprzed osiemdziesięciu lat. Ciekawym wątkiem poruszanym w trakcie rozmowy jest m.in. kwestia stanu wiedzy i możliwych działań Polskiego Państwa Podziemnego na terenach objętych rzezią.
Co znaczy „symetria win”? Kto i kiedy używał tego określenia? Czym była „Druga wojna polsko-ukraińska 1942–1944”? Czy wszyscy historycy ocenią minione wydarzenia w ten sam sposób?
Kim jest Józefa Bryg? Jak udało się jej przeżyć rzeź Palikrowów? Jak mówić o ludobójstwie dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej? Jakie wspomnienia mają ci, którzy cudem uniknęli śmierci?
Tam, gdzie wyrósł sosnowy las. Zbrodnia w Parośli
9 lutego 1943 r. sotnia UPA dokonała masakry polskich mieszkańców miejscowości Parośla na Wołyniu. To była pierwsza na tak wielką skalę zbrodnia na Polakach, której dopuścili się ukraińscy nacjonaliści. Uznawana jest za symboliczny początek rzezi wołyńskiej, mającej apogeum w lipcu 1943 r.
Jak rozwijał się nacjonalizm ukraiński? Jaki wpływ miała na niego niemiecka okupacja Kresów wschodnich II RP? Jakie były główne postulaty jego ideologów? Czy można było uniknąć ludobójstwa na Polakach, którego kulminacja dokonywała się od 1943 r.?
W nocy z 3/4 maja 1944 r. sotnia UPA Iwana Szpontaka „Zalizniaka” zamordowała 45 mieszkańców Cieszanowa i spaliła 90% zabudowań tego miasteczka. Mordowano głównie Polaków. Pamięć o tej zbrodni jest do dziś kultywowana przez społeczność Cieszanowa
Władysław Filar opowiada o tym, jak po ostrzeżeniu sąsiada, wraz z rodziną uciekł przed ukraińskimi nacjonalistami
Ucieczka przed śmiercią – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [5/6]
Ocalona z rzezi – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [4/6]
W przeddzień tragedii – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [3/6]
Oczami dziecka – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [2/6]
W nocy działo się zło – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [1/6]
Jaka była geneza Zbrodni Wołyńskiej? Dlaczego sąsiedzi mordowali sąsiadów i to tak okrutnie? Czy wszyscy Ukraińcy popierali UPA? Co stało się podczas „krwawej niedzieli”? Czy możemy mówić o ludobójstwie?
Nowy Rok w Baryszu. Zbrodnia OUN z 1 stycznia 1944 r.
Barysz jest miejscowością położoną na Podolu, nad rzeczką o tej samej nazwie, kilkanaście kilometrów na północ od malowniczo meandrującego Dniestru. W okresie międzywojennym Barysz posiadał prawa miejskie, administracyjnie przynależąc do powiatu buczackiego województwa tarnopolskiego.
Por. Henryk Cybulski. Obrońca Przebraża
Kilka dni z życia Józefa Szczepaniaka i Michała Iszczuka
Napad OUN-UPA na Zagaje (przedwojenny powiat horochowski) nastąpił wczesnym popołudniem 12 lipca 1943 roku. Około stuosobowym oddziałem, który wkroczył do wioski i dokonał w niej mordu, dowodził Mikołaj Nowosad ps. Hrim, rodem ze wsi Skabarowszczyzna.
Porrajmos. Zagłada Cyganów na Wołyniu podczas okupacji niemieckiej (1941-1944)
Zagłada Cyganów określana w jednym z dialektów romskich jako Porrajmos („zniszczenie”) lub Samudaripen („masowy mord”), według różnych danych pochłonęła przynajmniej 500 tys. ofiar w całej Europie. Wiedza na ten temat jest jednak nadal niewystarczająca i mało znana.
Stanisław Srokowski Płacz (polonijny projekt edukacyjny IPN „Wołyń 1943. Pamiętamy”)
Zagłada Ostrówek i Woli Ostrowieckiej
Mieszkańcy Ostrówek i Woli Ostrowieckiej byli od zawsze Polakami i katolikami. Według tradycji, na Wołyń zostali sprowadzeni z Mazowsza przez króla Władysława Jagiełłę. Rozmawiali po polsku gwarą mazurską i byli nazywani Mazurami.
Rzeź Wołyńska – ludobójstwo zapomniane?
11 lipca 1943 roku ukraińscy nacjonaliści zaatakowali Polaków w 99 miejscowościach przedwojennego województwa wołyńskiego na Kresach – wtedy zajętych już przez niemiecką III Rzeszę. Dla upamiętnienia tego dnia, nazywanego Krwawą Niedzielą, co roku obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów.
Lipiec 1943 roku na Wołyniu
Rzeź dokonana na Polakach przez nacjonalistów ukraińskich w lipcu 1943 r. w województwie wołyńskim to fragment trwającej kilka lat tzw. zbrodni wołyńskiej. Ten jeden wybrany do opisu miesiąc stanowił jej apogeum.
Rzeź Wołyńska w relacji Siostry Cecylii CSSF – Teresy Krystyny Winnickiej
Letnia lipcowa noc była cicha. Wszyscy już twardo spali. W chałupie słychać było miarowe, spokojne oddechy.
„Bery kosu, bery niż i na Lacha...” – relacje ocalałych z rzezi wołyńskiej
„Trudna pamięć” – tak metaforycznie określane są świadectwa ludobójstwa Polaków zamieszkujących Wołyń i Małopolskę Wschodnią. Relacje świadków uzmysławiają głęboki sens tej metafory, zarówno w warstwie słownej, jak i – przede wszystkim – wizualnej, ze względu na okazywane przed kamerą emocje.
Zygmunt Jan Rumel Dwie matki (polonijny projekt edukacyjny IPN „Wołyń 1943. Pamiętamy”)
Nad Wołyniem (polonijny projekt edukacyjny IPN „Wołyń 1943. Pamiętamy”)
Sprawiedliwi Ukraińcy. Na ratunek polskim sąsiadom skazanym na zagładę przez OUN-UPA
Pozostaje zagadką, dlaczego mimo nacjonalistycznej indoktrynacji i terroru stosowanego przez OUN-UPA, także wobec swoich, niemała grupa Ukraińców nie zawahała się poświęcić własnego życia, by ratować skazanych Polaków. Zamiast dążenia do niepodległości po trupach wybrali nakaz miłości bliźniego.
Golgota Wołynia
Nie sposób przejść obojętnie wobec ludobójstwa ukraińskich nacjonalistów – jednego z najokrutniejszych mordów na polskiej ludności cywilnej w czasie II wojny światowej, niewyobrażalnego cierpienia ludzi mordowanych w nieludzki sposób oraz okaleczonych świadków. Ofiarom tej zbrodni jesteśmy winni naszą pamięć i modlitwę.
Pamięć o Wołyniu i Małopolsce Wschodniej
Mój ulubiony poeta pozostawił nam, kolejnym pokoleniom, pewnego rodzaju przesłanie. Jest to niemal prośba serdeczna i błagalna o zachowanie w pamięci drogich nam Ojcowizn. W tym miejscu rodzi się zasadnicze pytanie: w imię czego i dlaczego mamy zachować tę pamięć? W mojej ocenie, przy obecnych relacjach polsko-ukraińskich, jest to, niestety, pamięć coraz trudniejsza.
Stepan Bandera – przywódca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów
Działalność OUN ukierunkował na indywidualny terror przeciwko przedstawicielom polskiej władzy i Ukraińcom uznawanym za kolaborantów. Na zachodniej Ukrainie Bandera uznawany jest za bohatera ruchu narodowowyzwoleńczego.
„Tworzymy dla siebie wygodne pozycje, których nie można osiągnąć przy zielonych stołach”. Rzecz o Romanie Szuchewyczu
Ponosi odpowiedzialność za zbrodnię ludobójstwa popełnionego na Polakach na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. A jednak dla wielu na Ukrainie pozostaje dziś narodowym bohaterem.
Dmytro Klaczkiwski „Kłym Sawur” – główny sprawca ludobójstwa wołyńskiego
Do dziś trwają spory historyków wokół przyczyn zbrodni wołyńskiej dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów w 1943 roku. Nie zachowały się pisemne rozkazy, jednakże wszystkie dowody i poszlaki wskazują, że bezpośrednią odpowiedzialność za rozpętanie fali mordów na polskiej ludności cywilnej ponosi ówczesny dowódca UPA na Wołyniu – Dmytro Klaczkiwski ps. „Kłym Sawur”.
Węgrzy wobec eksterminacji ludności polskiej przez nacjonalistów ukraińskich
W latach 1943–1945 na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej z rąk bojówek Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) zginęło ponad 100 tys. Polaków. Oddziały armii węgierskiej stacjonowały wówczas zarówno na Wołyniu, jak i w Małopolsce Wschodniej.
Ukraińskie ludobójstwo na Polakach na Wołyniu. Polska samoobrona
Zbrodnia Wołyńska we wspomnieniach s. Cecylii - z cyklu Archiwum IPN Świadkowie historii
O Bazie Ofiar Zbrodni Wołyńskiej i Mapie Zbrodni
Rana Wołynia
Rzeź wołyńska stanowiła początek końca wspólnej egzystencji Polaków i Ukraińców na południowo-wschodnich terenach II Rzeczypospolitej. Krwawą i bezwzględną kulminację, zakończoną śmiercią dziesiątków tysięcy ludzi i trwałym wymazaniem polskiej społeczności z mapy Wołynia.
O Zbrodni Wołyńskiej – Pamięć i Prawda
Głos dzieci Wołynia
„Mama […] Ona wciąż się boi. Szukałaby pretekstu, aby się z wami nie spotkać. Dlatego nic jej nie powiedziałam” – mówi autorom książki Kres. Wołyń – historie dzieci ocalonych z pogromu, Anna z Pustkowa Żurawskiego.
Póki pamiętamy... O bazie Ofiar Zbrodni Wołyńskiej
Konferencja prasowa IPN dotycząca Bazy Ofiar Zbrodni Wołyńskiej
Przesiedleni znad Sanu – zamordowani nad Horyniem. Losy Polaków deportowanych przez Sowietów z obwodu drohobyckiego w ramach „oczyszczania” pasa przygranicznego (1940–1944)
"Wołyń pod okupacją niemiecką" - dyskusja panelowa
Nie używajmy eufemizmów. Rzecz o trudnych stosunkach polsko-ukraińskich
Błędne jest przekonanie polityków, że nie podnosząc publicznie, nie ujawniając tej zbrodni, minimalizując ją, zapewnimy dobre stosunki z Ukrainą i tym samym bezpieczeństwo państwa polskiego – mówi Ewa Siemaszko, badaczka rzezi na Wołyniu, w rozmowie z Magdaleną Semczyszyn i Andrzejem Brzozowskim.
„Ludobójstwo na Wołyniu”
W przeddzień 76 rocznicy krwawej niedzieli na Wołyniu w „Naszym Dzienniku” ukazał się dodatek historyczny Instytutu Pamięci Narodowej poświęcony ludobójstwu na Wołyniu.
Wołyński konflikt pamięci
Lato 1943 roku to apogeum rzezi wołyńskiej. Jak doszło do tego, że w czasie II wojny światowej ukraińscy nacjonaliści wymordowali na Wołyniu, a później w Galicji Wschodniej tysiące Polaków?
Tam słychać ciszę. Wołyń.
IPNtv - Sympozjum „Wołyń 1943. Pamięć i niepamięć” – Warszawa, 24 sierpnia 2017
IPN TV: Jak uczyć o Wołyniu? 70 lat po Zbrodni - wyjazd edukacyjny dla nauczycieli (2013)
IPN TV "Zbrodnia Wołyńska - historia, pamięć, edukacja. W przededniu 70. rocznicy" - Warszawa, 27-28 czerwca 2013
1943 zbrodnia Wołyńska. Prawda i pamięć
Zbrodnia Wołyńska – antypolska czystka etniczna przeprowadzona przez nacjonalistów ukraińskich, mająca charakter ludobójstwa. Objęła nie tylko Wołyń, ale również województwa lwowskie, tarnopolskie i stanisławowskie – czyli Galicję Wschodnią, a nawet część województw graniczących z Wołyniem: Lubelszczyzny (od zachodu) i Polesia (od północy). Czas trwania Zbrodni Wołyńskiej to lata 1943–1945. Sprawcy Zbrodni Wołyńskiej – Organizacja Nacjonalistów Ukraińskich frakcja Stepana Bandery (OUN-B) oraz jej zbrojne ramię Ukraińska Armia Powstańcza (UPA) we własnych dokumentach planową eksterminację ludności polskiej określali mianem „akcji antypolskiej”.
Zbrodnia Wołyńska - ludobójstwo przekraczające miarę ludobójstwa
IPN TV - Konfrontacje Antoniego Dudka z Grzegorzem Motyką (11.12.2013)
„Kto tego nie widział, nigdy w to nie uwierzy...”. Zbrodnia Wołyńska – historia i pamięć
Tom zawiera wstęp historyczny o stosunkach polsko-ukraińskich w latach 1918–1945, scenariusze zajęć o „akcji antypolskiej” OUN-UPA, o ludobójstwie na Kresach Południowo-Wschodnich w relacjach świadków, o „sprawiedliwych” Ukraińcach ratujących Polaków oraz porównaniu zbrodni ludobójstwa w Kambodży, Rwandzie i na Wołyniu oraz Holokaustu.
Zbrodnie przeszłości. Opracowania i materiały prokuratorów IPN, t. 2: Ludobójstwo
... Pośród kilku tysięcy zakończonych już postępowań, jak też prowadzonych obecnie około 1300 spraw, znajduje się grupa śledztw, których przedmiotem są tragiczne zdarzenia z przeszłości, zakwalifi kowane przez prokuratorów jako zbrodnie ludobójstwa. W zdecydowanej większości śledztwa te dotyczą zbrodni popełnionych w granicach Państwa Polskiego z dnia 17 września 1939 r. przez nacjonalistów ukraińskich na obywatelach polskich narodowości polskiej oraz zbrodni popełnionych na szkodę obywateli polskich narodowości ukraińskiej. Spraw tego rodzaju pozostaje „w biegu” ponad 50.
Kresowa księga sprawiedliwych 1939–1945
Książka jest rejestrem aktów pomocy humanitarnej, jakiej ze strony niektórych Ukraińców doznała polska ludność Kresów Wschodnich poddana eksterminacji przez ukraińskich nacjonalistów w latach czterdziestych XX wieku. Ramy chronologiczne stanowią lata 1939–1945, czyli okres od klęski wrześniowej i okupacji sowieckiej po przymusową ekspatriację ludności polskiej na Ziemie Zachodnie i do Polski centralnej.
