Jaka była geneza Zbrodni Wołyńskiej? Dlaczego sąsiedzi mordowali sąsiadów? Czy wszyscy Ukraińcy popierali UPA? Co stało się w czasie „krwawej niedzieli”? Jak Polacy zapamiętali ten czas?
Jaka była geneza Zbrodni Wołyńskiej. Jak wyglądały stosunki polsko-ukraińskie w IIRP? Czy wszyscy Ukraińcy, obywatele II Rzeczypospolitej akceptowali polską państwowość?
Czy twierdzenia o przemilczeniu Zbrodni Wołyńskiej są nadal aktualne? Co już o niej wiemy, a czego jeszcze nie? Czy w 1943 roku można było zapobiec ludobójstwu Polaków na Wołyniu?
„80 lat temu na Wołyniu” – dodatek specjalny Instytutu Pamięci Narodowej do tytułów Polska Press z 10 lipca 2023
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach Rzeczypospolitej Polskiej obchodzony jest w rocznicę tzw. krwawej niedzieli (11 lipca 1943 r.)
Jaki wpływ na losy mieszkańców Małopolski Wsch. i Wołynia miało zajęcie tych ziem przez Niemców po 22 czerwca 1941? Dlaczego Zbrodnia Wołyńska nosi miano ludobójstwa? Jak z perspektywy 80 lat historycy postrzegają tragedię na Wołyniu?
Wołyń. Robić co możliwe
Żaden ewidencyjny zapis nie zastąpi godnego pochówku i tradycyjnego grobu, lecz nie wolno nam rezygnować z prób zebrania informacji o pomordowanych rodakach, którzy stracili życie tylko dlatego, że byli Polakami, a takich grobów do dziś nie mają. Temu ma służyć Baza Ofiar Zbrodni Wołyńskiej.
Czy Zbrodnia Wołyńska była zbrodnią ludobójstwa w świetle prawa międzynarodowego? Próba oceny wydarzeń na Wołyniu z lat 1943‒1944 z perspektywy definicji obowiązujących we współczesnym międzynarodowym prawie karnym.
Jak wyglądała współpraca między polskimi i ukraińskimi historykami dotycząca spraw spornych i trudnych? Kto faktycznie odpowiada za miejsca pamięci na Ukrainie? Co dalej z ekshumacjami Polaków zamordowanych przez OUN-UPA na Ukrainie?
Odcinek „Historii zza kulis” poświęcony Zbrodni Wołyńskiej z 1943 r. Gość programu dr Damian Markowski przybliża okoliczności tragedii sprzed osiemdziesięciu lat. Ciekawym wątkiem poruszanym w trakcie rozmowy jest m.in. kwestia stanu wiedzy i możliwych działań Polskiego Państwa Podziemnego na terenach objętych rzezią.
Co znaczy „symetria win”? Kto i kiedy używał tego określenia? Czym była „Druga wojna polsko-ukraińska 1942–1944”? Czy wszyscy historycy ocenią minione wydarzenia w ten sam sposób?
Kim jest Józefa Bryg? Jak udało się jej przeżyć rzeź Palikrowów? Jak mówić o ludobójstwie dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej? Jakie wspomnienia mają ci, którzy cudem uniknęli śmierci?
Jak rozwijał się nacjonalizm ukraiński? Jaki wpływ miała na niego niemiecka okupacja Kresów wschodnich II RP? Jakie były główne postulaty jego ideologów? Czy można było uniknąć ludobójstwa na Polakach, którego kulminacja dokonywała się od 1943 r.?
Nikt już nie bawił się, ani nie śpiewał
Kiedy Janina Dobrzecka-Kiwor wspominała dzieciństwo, spędzone w położonym nad Horyniem wsi Diuksyn, odmalowywała obraz rodem z rustykalnej sielanki. Niestety, świat ten załamał się wraz z początkiem II wojny światowej – a na jego gruzach miała rozegrać się krwawa tragedia, która większość jej rodziny i znajomych kosztowała życie.
W nocy z 3/4 maja 1944 r. sotnia UPA Iwana Szpontaka „Zalizniaka” zamordowała 45 mieszkańców Cieszanowa i spaliła 90% zabudowań tego miasteczka. Mordowano głównie Polaków. Pamięć o tej zbrodni jest do dziś kultywowana przez społeczność Cieszanowa
Władysław Filar opowiada o tym, jak po ostrzeżeniu sąsiada, wraz z rodziną uciekł przed ukraińskimi nacjonalistami
Ucieczka przed śmiercią – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [5/6]
Ocalona z rzezi – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [4/6]
W przeddzień tragedii – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [3/6]
Oczami dziecka – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [2/6]
W nocy działo się zło – Wołyń 1943: świadectwa Niezwyciężonych [1/6]
Jaka była geneza Zbrodni Wołyńskiej? Dlaczego sąsiedzi mordowali sąsiadów i to tak okrutnie? Czy wszyscy Ukraińcy popierali UPA? Co stało się podczas „krwawej niedzieli”? Czy możemy mówić o ludobójstwie?
Nowy Rok w Baryszu. Zbrodnia OUN z 1 stycznia 1944 r.
Barysz jest miejscowością położoną na Podolu, nad rzeczką o tej samej nazwie, kilkanaście kilometrów na północ od malowniczo meandrującego Dniestru. W okresie międzywojennym Barysz posiadał prawa miejskie, administracyjnie przynależąc do powiatu buczackiego województwa tarnopolskiego.
Por. Henryk Cybulski. Obrońca Przebraża
Kilka dni z życia Józefa Szczepaniaka i Michała Iszczuka
Napad OUN-UPA na Zagaje (przedwojenny powiat horochowski) nastąpił wczesnym popołudniem 12 lipca 1943 roku. Około stuosobowym oddziałem, który wkroczył do wioski i dokonał w niej mordu, dowodził Mikołaj Nowosad ps. Hrim, rodem ze wsi Skabarowszczyzna.
Porrajmos. Zagłada Cyganów na Wołyniu podczas okupacji niemieckiej (1941-1944)
Zagłada Cyganów określana w jednym z dialektów romskich jako Porrajmos („zniszczenie”) lub Samudaripen („masowy mord”), według różnych danych pochłonęła przynajmniej 500 tys. ofiar w całej Europie. Wiedza na ten temat jest jednak nadal niewystarczająca i mało znana.
Stanisław Srokowski Płacz (polonijny projekt edukacyjny IPN „Wołyń 1943. Pamiętamy”)
Zagłada Ostrówek i Woli Ostrowieckiej
Mieszkańcy Ostrówek i Woli Ostrowieckiej byli od zawsze Polakami i katolikami. Według tradycji, na Wołyń zostali sprowadzeni z Mazowsza przez króla Władysława Jagiełłę. Rozmawiali po polsku gwarą mazurską i byli nazywani Mazurami.
Rzeź Wołyńska – ludobójstwo zapomniane?
11 lipca 1943 roku ukraińscy nacjonaliści zaatakowali Polaków w 99 miejscowościach przedwojennego województwa wołyńskiego na Kresach – wtedy zajętych już przez niemiecką III Rzeszę. Dla upamiętnienia tego dnia, nazywanego Krwawą Niedzielą, co roku obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów.
Lipiec 1943 roku na Wołyniu
Rzeź dokonana na Polakach przez nacjonalistów ukraińskich w lipcu 1943 r. w województwie wołyńskim to fragment trwającej kilka lat tzw. zbrodni wołyńskiej. Ten jeden wybrany do opisu miesiąc stanowił jej apogeum.
Rzeź Wołyńska w relacji Siostry Cecylii CSSF – Teresy Krystyny Winnickiej
Letnia lipcowa noc była cicha. Wszyscy już twardo spali. W chałupie słychać było miarowe, spokojne oddechy.
„Bery kosu, bery niż i na Lacha...” – relacje ocalałych z rzezi wołyńskiej
„Trudna pamięć” – tak metaforycznie określane są świadectwa ludobójstwa Polaków zamieszkujących Wołyń i Małopolskę Wschodnią. Relacje świadków uzmysławiają głęboki sens tej metafory, zarówno w warstwie słownej, jak i – przede wszystkim – wizualnej, ze względu na okazywane przed kamerą emocje.
Zygmunt Jan Rumel Dwie matki (polonijny projekt edukacyjny IPN „Wołyń 1943. Pamiętamy”)
Nad Wołyniem (polonijny projekt edukacyjny IPN „Wołyń 1943. Pamiętamy”)
Sprawiedliwi Ukraińcy. Na ratunek polskim sąsiadom skazanym na zagładę przez OUN-UPA
Pozostaje zagadką, dlaczego mimo nacjonalistycznej indoktrynacji i terroru stosowanego przez OUN-UPA, także wobec swoich, niemała grupa Ukraińców nie zawahała się poświęcić własnego życia, by ratować skazanych Polaków. Zamiast dążenia do niepodległości po trupach wybrali nakaz miłości bliźniego.
Golgota Wołynia
Nie sposób przejść obojętnie wobec ludobójstwa ukraińskich nacjonalistów – jednego z najokrutniejszych mordów na polskiej ludności cywilnej w czasie II wojny światowej, niewyobrażalnego cierpienia ludzi mordowanych w nieludzki sposób oraz okaleczonych świadków. Ofiarom tej zbrodni jesteśmy winni naszą pamięć i modlitwę.
Pamięć o Wołyniu i Małopolsce Wschodniej
Mój ulubiony poeta pozostawił nam, kolejnym pokoleniom, pewnego rodzaju przesłanie. Jest to niemal prośba serdeczna i błagalna o zachowanie w pamięci drogich nam Ojcowizn. W tym miejscu rodzi się zasadnicze pytanie: w imię czego i dlaczego mamy zachować tę pamięć? W mojej ocenie, przy obecnych relacjach polsko-ukraińskich, jest to, niestety, pamięć coraz trudniejsza.
Stepan Bandera – przywódca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów
Działalność OUN ukierunkował na indywidualny terror przeciwko przedstawicielom polskiej władzy i Ukraińcom uznawanym za kolaborantów. Na zachodniej Ukrainie Bandera uznawany jest za bohatera ruchu narodowowyzwoleńczego.
„Tworzymy dla siebie wygodne pozycje, których nie można osiągnąć przy zielonych stołach”. Rzecz o Romanie Szuchewyczu
Ponosi odpowiedzialność za zbrodnię ludobójstwa popełnionego na Polakach na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. A jednak dla wielu na Ukrainie pozostaje dziś narodowym bohaterem.
Dmytro Klaczkiwski „Kłym Sawur” – główny sprawca ludobójstwa wołyńskiego
Do dziś trwają spory historyków wokół przyczyn zbrodni wołyńskiej dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów w 1943 roku. Nie zachowały się pisemne rozkazy, jednakże wszystkie dowody i poszlaki wskazują, że bezpośrednią odpowiedzialność za rozpętanie fali mordów na polskiej ludności cywilnej ponosi ówczesny dowódca UPA na Wołyniu – Dmytro Klaczkiwski ps. „Kłym Sawur”.
Węgrzy wobec eksterminacji ludności polskiej przez nacjonalistów ukraińskich
W latach 1943–1945 na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej z rąk bojówek Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) zginęło ponad 100 tys. Polaków. Oddziały armii węgierskiej stacjonowały wówczas zarówno na Wołyniu, jak i w Małopolsce Wschodniej.
Ukraińskie ludobójstwo na Polakach na Wołyniu. Polska samoobrona
Zbrodnia Wołyńska we wspomnieniach s. Cecylii - z cyklu Archiwum IPN Świadkowie historii
O Bazie Ofiar Zbrodni Wołyńskiej i Mapie Zbrodni
Rana Wołynia
Rzeź wołyńska stanowiła początek końca wspólnej egzystencji Polaków i Ukraińców na południowo-wschodnich terenach II Rzeczypospolitej. Krwawą i bezwzględną kulminację, zakończoną śmiercią dziesiątków tysięcy ludzi i trwałym wymazaniem polskiej społeczności z mapy Wołynia.
O Zbrodni Wołyńskiej – Pamięć i Prawda
Głos dzieci Wołynia
„Mama […] Ona wciąż się boi. Szukałaby pretekstu, aby się z wami nie spotkać. Dlatego nic jej nie powiedziałam” – mówi autorom książki Kres. Wołyń – historie dzieci ocalonych z pogromu, Anna z Pustkowa Żurawskiego.
Póki pamiętamy... O bazie Ofiar Zbrodni Wołyńskiej
Konferencja prasowa IPN dotycząca Bazy Ofiar Zbrodni Wołyńskiej
Przesiedleni znad Sanu – zamordowani nad Horyniem. Losy Polaków deportowanych przez Sowietów z obwodu drohobyckiego w ramach „oczyszczania” pasa przygranicznego (1940–1944)
"Wołyń pod okupacją niemiecką" - dyskusja panelowa
Nie używajmy eufemizmów. Rzecz o trudnych stosunkach polsko-ukraińskich
Błędne jest przekonanie polityków, że nie podnosząc publicznie, nie ujawniając tej zbrodni, minimalizując ją, zapewnimy dobre stosunki z Ukrainą i tym samym bezpieczeństwo państwa polskiego – mówi Ewa Siemaszko, badaczka rzezi na Wołyniu, w rozmowie z Magdaleną Semczyszyn i Andrzejem Brzozowskim.
„Ludobójstwo na Wołyniu”
W przeddzień 76 rocznicy krwawej niedzieli na Wołyniu w „Naszym Dzienniku” ukazał się dodatek historyczny Instytutu Pamięci Narodowej poświęcony ludobójstwu na Wołyniu.
Wołyński konflikt pamięci
Lato 1943 roku to apogeum rzezi wołyńskiej. Jak doszło do tego, że w czasie II wojny światowej ukraińscy nacjonaliści wymordowali na Wołyniu, a później w Galicji Wschodniej tysiące Polaków?
Tam słychać ciszę. Wołyń.
IPNtv - Sympozjum „Wołyń 1943. Pamięć i niepamięć” – Warszawa, 24 sierpnia 2017
IPN TV: Jak uczyć o Wołyniu? 70 lat po Zbrodni - wyjazd edukacyjny dla nauczycieli (2013)
IPN TV "Zbrodnia Wołyńska - historia, pamięć, edukacja. W przededniu 70. rocznicy" - Warszawa, 27-28 czerwca 2013
1943 zbrodnia Wołyńska. Prawda i pamięć
Zbrodnia Wołyńska – antypolska czystka etniczna przeprowadzona przez nacjonalistów ukraińskich, mająca charakter ludobójstwa. Objęła nie tylko Wołyń, ale również województwa lwowskie, tarnopolskie i stanisławowskie – czyli Galicję Wschodnią, a nawet część województw graniczących z Wołyniem: Lubelszczyzny (od zachodu) i Polesia (od północy). Czas trwania Zbrodni Wołyńskiej to lata 1943–1945. Sprawcy Zbrodni Wołyńskiej – Organizacja Nacjonalistów Ukraińskich frakcja Stepana Bandery (OUN-B) oraz jej zbrojne ramię Ukraińska Armia Powstańcza (UPA) we własnych dokumentach planową eksterminację ludności polskiej określali mianem „akcji antypolskiej”.
Zbrodnia Wołyńska - ludobójstwo przekraczające miarę ludobójstwa
IPN TV - Konfrontacje Antoniego Dudka z Grzegorzem Motyką (11.12.2013)
„Kto tego nie widział, nigdy w to nie uwierzy...”. Zbrodnia Wołyńska – historia i pamięć
Tom zawiera wstęp historyczny o stosunkach polsko-ukraińskich w latach 1918–1945, scenariusze zajęć o „akcji antypolskiej” OUN-UPA, o ludobójstwie na Kresach Południowo-Wschodnich w relacjach świadków, o „sprawiedliwych” Ukraińcach ratujących Polaków oraz porównaniu zbrodni ludobójstwa w Kambodży, Rwandzie i na Wołyniu oraz Holokaustu.
Zbrodnie przeszłości. Opracowania i materiały prokuratorów IPN, t. 2: Ludobójstwo
... Pośród kilku tysięcy zakończonych już postępowań, jak też prowadzonych obecnie około 1300 spraw, znajduje się grupa śledztw, których przedmiotem są tragiczne zdarzenia z przeszłości, zakwalifi kowane przez prokuratorów jako zbrodnie ludobójstwa. W zdecydowanej większości śledztwa te dotyczą zbrodni popełnionych w granicach Państwa Polskiego z dnia 17 września 1939 r. przez nacjonalistów ukraińskich na obywatelach polskich narodowości polskiej oraz zbrodni popełnionych na szkodę obywateli polskich narodowości ukraińskiej. Spraw tego rodzaju pozostaje „w biegu” ponad 50.
Kresowa księga sprawiedliwych 1939–1945
Książka jest rejestrem aktów pomocy humanitarnej, jakiej ze strony niektórych Ukraińców doznała polska ludność Kresów Wschodnich poddana eksterminacji przez ukraińskich nacjonalistów w latach czterdziestych XX wieku. Ramy chronologiczne stanowią lata 1939–1945, czyli okres od klęski wrześniowej i okupacji sowieckiej po przymusową ekspatriację ludności polskiej na Ziemie Zachodnie i do Polski centralnej.