Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938). Sprawa Wiktora Zakrzewskiego
Zamiast zbierać i analizować dowody, śledczy z NKWD cały wysiłek wkładali w przekonanie zatrzymanego, że jest szpiegiem. W protokole przesłuchania Wiktora Zakrzewskiego nie znajdziemy pytań podchwytliwych czy naprowadzających na szczegółowe zagadnienia związane z demaskowaniem siatki wywiadowczej. Śledczym zależało tylko na przyznaniu się do winy.
Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938). Sprawa Witolda Ledzińskiego
Sowiecka propaganda na każdym kroku uzasadniała działania partii i rządu. Miało to miejsce w lokalnej prasie, radiu, na plakatach propagandowych, w klubach i szkołach, przed projekcjami filmów w kinach, podczas pogadanek na zebraniach partyjnych, a nawet w inscenizowanych rozmowach towarzyskich.
Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937-1938). Sprawa Zygmunta Tarnowskiego
Nikołaj Jeżow nakazał całkowitą likwidację „dywersyjno-powstańczego zaplecza” Polskiej Organizacji Wojskowej (rozwiązanej w 1918 r.) i ludzkich rezerw polskiego wywiadu w ZSRS. W Gruzji, gdzie w latach 1937–1938 w rozproszeniu mieszkało mniej niż cztery tysiące Polaków, nawet wiarygodne upozorowanie działalności szpiegowskiej przez aparat terroru było praktycznie niemożliwe.
Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937-1938). Sprawa Andrzeja Rutkowskiego
Jedną z ofiar „operacji polskiej” w Gruzji stał się Andrzej Rutkowski, s. Stanisława, urodzony w 1886 r. w Warszawie. W akcie oskarżenia zacytowano przyznanie się Rutkowskiego do prowadzenia rozmów w duchu antysowieckim oraz do podjęcia współpracy z polskim wywiadem. NKWD wszystkim odwiedzającym konsulaty stawiał zarzut szpiegostwa. Tortury dopełniły resztę.
Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938). Sprawa Józefa Korolczyka
Zgodnie z ideami komunizmu gospodarka ZSRS była centralnie sterowana poprzez plany pięcioletnie i prawie w całości państwowa. Kierunki polityki gospodarczej ustalano pod wojsko. Stosunkowo szybki rozwój przemysłu następował kosztem ograniczenia spożycia, zgodnie z zasadą: „Pracuj więcej, jedz mniej”.
Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938). Sprawa Antoniego Murawskiego
Oficjalnie Wielki Terror zapoczątkował rozkaz nr 00447 wydany przez Nikołaja Jeżowa 30 lipca 1937 r. Rozkaz Jeżowa wskazywał konkretne cele i, wzmacniając represje, wywołał lawinę aresztowań. Miał wpływ także na pracę organów sądowych, które pośpiesznie wydawały oczekiwane przez NKWD wyroki.
Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938). Sprawa Tomasza Jagiełły
Badacze Wielkiego Terroru często zadają sobie pytanie o prawdziwość oskarżeń kierowanych przez NKWD wobec aresztowanych. Większość dochodzi do wniosku, że oskarżenia były absolutnie fałszywe, a dowody spreparowane. I tak rzeczywiście było.
Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938). Sprawa Heleny Walkiewicz
Los Heleny Walkiewicz świadczy o szczególnie surowym traktowaniu przez NKWD Polaków w ZSRS. Nieletniej sierocie zarzucono m.in. działalność kontrrewolucyjną i szpiegostwo. Jej główną winą było to, że była Polką.
Sprawy śledcze Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938). Sprawa Brunona Bystrzyńskiego
Na każdą osobę aresztowaną w okresie Wielkiego Terroru zakładano sprawę śledczą. Gromadzono w niej całą dokumentację sprawy: nakazy prokuratora, protokoły przesłuchań i świadków, akt oskarżenia, przedmiotową korespondencję, itd.
Służyć piórem. Juliusz Kaden-Bandrowski (1885–1944)
Był już uznanym pisarzem, gdy po wybuchu Wielkiej Wojny w 1914 r. wstąpił do Legionów Polskich w Krakowie. Nie przerwał jednak pracy pisarskiej i w czasie tego wojennego, dziejowego przełomu postanowił oddać swe pióro służbie walki zbrojnej, poświęcić je dla szans odzyskania przez Polskę niepodległości.
„Trójka milicyjna” w okresie Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938)
Na sowieckie „trójki milicyjne” nałożono zadania ścigania „osób nie posiadających paszportu, bez stałego miejsca zamieszkania i nie wykonujących pożytecznej pracy”, a więc elementów „wrogich społecznie” – włóczęgów, żebraków, złodziei, prostytutek czy osób naruszających reżim paszportowy.
Zmagania o Kaukaz, w celu jego zdobycia i opanowanie przez rosyjskich carów trwały od XVIII wieku oraz przez dużą cześć XIX wieku. Dla Rosji panowanie na Kaukazie to było być, albo nie być.
Dokumenty zbrodni. Nakazy wykonania kary śmierci w okresie Wielkiego Terroru w Gruzji (1937–1938)
Osoby represjonowane w okresie Wielkiego Terroru w Gruzji skazywano na karę śmierci, karę łagrów lub uwięzienie. W przypadku wydania przez Trójkę lub Dwójkę wyroku śmierci, ludowy komisarz spraw wewnętrznych Siergiej Goglidze lub jego zastępca (Awksientij Rapawa lub Bogdan Kobułow) kierował do naczelnika więzienia, w którym przebywali skazani, nakaz wykonania wyroku.
Wanda Gieorgadze-Piłsudska. Ofiara Wielkiego Terroru w Gruzji
Legendarna brutalność i skala Wielkiego Terroru sprawiają, że ciężko jest poświęcić adekwatną uwagę indywidualnym ofiarom. Tragiczne losy wielu dotkniętych nim Polaków dalej wychodzą na wierzch dzięki wytrwałej pracy badawczej. Jedną z nich jest kuzynka Marszałka, Wanda Gieorgadze-Piłsudska.
Dokumenty „Operacji polskiej” w Gruzji. Protokół specjalnej Trójki NKWD
Operacja polska NKWD stanowiła wzór dla kolejnych fal terroru. Odstąpiono od najprostszych pozorów procesu. Liczba osób represjonowanych w operacjach narodowościowych była tak duża, że nawet specjalnie powołane organy nie nadążały z wydawaniem wyroków.
Polityka wschodnia Józefa Piłsudskiego w latach 1918-1920
Józef Piłsudski był jednym z najwybitniejszych polityków polskich w XX wieku, uważanym za głównego twórcę niepodległego państwa, które odrodziło się w 1918 r. po 123 latach niewoli.
Dlaczego carskie władze deportowały na Kaukaz tak wielu Polaków? Co przeważało w kontaktach zesłańców z lokalną ludnością: konflikty czy współpraca? Czy w powstaniu imama Szamila walczyły polskie oddziały?
Polska i Gruzja w 1920 roku
Na początku 1920 r. cała uwaga społeczeństwa polskiego była skupiona na wojnie z bolszewikami oraz na walce o granice na zachodzie i południu kraju. W tym samym czasie w Ministerstwie Spraw Zagranicznych trwały przygotowania do wysłania na Kaukaz specjalnej misji.
Józef Władysław Bednarz (1879–1939). Lekarz, reformator, społecznik
Urodził się na terenie Gruzji, w Tbilisi 2 X 1879 r. w rodzinie polskich zesłańców. Jego ojciec był pracownikiem kolei. W 1899 r. ukończył naukę w gimnazjum ze złotym medalem za wyniki w nauce.
Mapa Kraje Kaukazjue, 1939. Ze zbiorów Biblioteki Narodowej
