Pociągi grozy. Przestępstwa popełniane na osadnikach polskich udających się koleją na Pomorze Zachodnie w 1945 r.
Polscy osadnicy, którzy, odpowiadając na propagandowe wezwanie rządu, by jak najszybciej zasiedlić i zagospodarować tzw. Ziemie Odzyskane, udawali się koleją na Pomorze Zachodnie, często padali ofiarą napadów, jakie na ich transporty organizowali członkowie Armii Czerwonej. Szczególne nasilenie tego rodzaju zdarzeń odnotowano między sierpniem a listopadem 1945 r.
Jak wyglądała sytuacja zdrowotna w Szczecinie po zakończeniu II wojny światowej? Czym różniła się od reszty kraju? Kiedy i skąd przybył do Szczecina personel medyczny? Skąd wzięły się zachorowania na malarię?
Za pięć kilo chleba. Z dziejów odbudowy szkolnictwa w Polsce tzw. ludowej
Po zakończeniu drugiej wojny światowej rozpoczęła się w Polsce rekonstrukcja szkolnictwa według przedwojennych wzorców. Była ona niezwykle skomplikowana ze względu na sytuację kraju wyniszczonego wojną oraz zmianą granic państwowych.
Szaniec Bolesławów
„Klęska Niemców jest pewna i oczywista i będzie klęską zupełną”. Dopiero ta, potrzebna i logiczna, podstawa stwarzała obszar do kreślenia wizji nowego kształtu Polski. Dosłownie nowego kształtu. Zacytowane zdanie opublikowano w październiku 1941 r. w wydanej konspiracyjnie obszernej broszurze „Szaniec Bolesławów”.
Polacy z Francji na Ziemiach Odzyskanych
Akcję powrotu polskich robotników i górników z Francji po II wojnie światowej regulowały zapisy czterech umów polsko-francuskich podpisanych w latach 1946–1948. Pierwotnie przeprowadzano ją drogą kolejową. Jednakże w jej ostatnim etapie Polacy wrócili na pokładzie statku pasażerskiego.
Czy współczesny czytelnik potrafi zrozumieć powojennych Polaków? Czy jesteśmy w stanie postawić się na miejscu ludzi, którzy stracili wszystko i muszą zaczynać życie od nowa? Ile Polski dawnej, kresowej przetrwało na Ziemiach Odzyskanych?
Miejsca Pamięci o Kresach na terenie Ziemi Lubuskiej
Ludność polska na Kresach została szczególnie ciężko doświadczona przez tragiczne wydarzenia II wojny światowej. Terror sowiecki i niemiecki, deportacje, zbrodnie ukraińskich nacjonalistów – wszystko to wiązało się dla wielu z ocalałych z koniecznością porzucenia swoich domów i poszukiwania nowego życia w pojałtańskich granicach zniewolonej Polski.
Awans, degradacja czy poczekalnia? Pełnomocnicy okręgowi na „Ziemiach Odzyskanych”
Skuteczna budowa funkcjonującego aparatu administracyjnego w nowych granicach była dla popieranych przez Moskwę władz poważnym wyzwaniem. Z historią administracji na „Ziemiach Odzyskanych” związane było wiele rozwiązań tymczasowych, wśród których za szczególnie ciekawe należy uznać stanowiska pełnomocników okręgowych.
Rawicki dworzec na mapie powojennych „wędrówek ludów”
Narzucone Polsce i całej Europie Środkowej zmiany granic doprowadziły pod koniec II wojny światowej i już po jej zakończeniu do migracji na niespotykaną skalę.
„Rezultatem tej historii jest nienawiść”. Niemcy, Polacy i Rosjanie na Dolnym Śląsku po wojnie
Popularne powiedzenie mówi: „Są trzy rzeczy, które nie znają granic – wyobraźnia, głupota i Armia Czerwona”.
Czy na Pomorzu Zachodnim działało antykomunistyczne podziemie zbrojne?
W ostatnich latach temat Żołnierzy Wyklętych cieszy się w sporą popularnością, która wpływa na upowszechnienie się uniwersalnego obrazu konspiracji antykomunistycznej. Obraz ten nie ma jednak swojego lokalnego odpowiednika w odniesieniu do terenu Pomorza Zachodniego.
Byle nie dalej na zachód! Polacy z Kresów na Górnym Śląsku
Pierwsi Kresowianie, głównie z województw lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego, dotarli na Górny Śląsk w 1945 r., wkrótce po ukonstytuowaniu się polskich władz w Katowicach. Wielu z nich jeszcze długo żywiło nadzieję na powrót do swoich domostw na wschodzie.
Rozczarowująca odpowiedź niemieckich biskupów na list biskupów polskich
Zabrakło konkretów w sprawie granicy polsko-niemieckiej oraz odniesienia do apelu o wzajemne przebaczenie win. Odpowiedź niemieckiego episkopatu na list polskich biskupów z 18 listopada 1965 r., w którym zawarto słowa „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”, okazała się rozczarowująca.
Referendum Ludowe w 1946 r.
Jednym z postanowień konferencji jałtańskiej w lutym 1945 r. było utworzenie w Polsce Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, który miał w swoim składzie zgromadzić członków władz emigracyjnych w Londynie oraz władz komunistycznych tworzonych pod osłoną Armii Czerwonej na ziemiach polskich.
Prymas Wyszyński wobec Ziem Zachodnich
Prymas Polski Stefan Wyszyński interesował się każdym przejawem życia społecznego i religijnego na Ziemiach Zachodnich. Znał je dobrze, również dzięki częstym wizytacjom na tych terenach. I był świadomy roli, którą ma do odegrania Kościół w misji ich scalenia z Ojczyzną.
Przesiedleńcy z akcji „Wisła” na Pomorzu Zachodnim
W 1947 r. na terenie Pomorza Zachodniego znalazło się 49 tys. Ukraińców przymusowo przesiedlonych w ramach akcji „Wisła”. Do dziś ich losy zdają się być zamkniętą, monofoniczną narracją mniejszości, choć jest to przecież część najnowszej historii Polski i jej obywateli.
Problemy adaptacyjne. Początki życia Kresowian na Ziemiach Zachodnich i Północnych powojennej Polski
Propagandowo nazwano je „repatriacją”, czyli „powrotem do ojczyzny”, a było to wygnanie, ekspatriacja i stanowiło ogromny wstrząs dla wielu Polaków, którzy na zawsze musieli opuścić rodzinną ziemię i przystosować się do życia w zupełnie nowych warunkach.
Ekspatriacja. Przymusowe przesiedlenia Polaków do „nowej Polski”
Do końca swych rządów komuniści głosili, że „ewakuacja” Polaków z Kresów Wschodnich to repatriacja, czyli powrót do ojczyzny. W rzeczywistości była to bezwzględna akcja wysiedleńcza.
Jak Landsberg an der Warthe został Gorzowem Wielkopolskim
Komunista na peryferiach władzy. Historia Leonarda Borkowicza (1912–1989): Lwów i Kraków, Bereza, PKWN i Szczecin...
„Biuletyn IPN” nr 1-2/2021 – Wygnani z Kresów Wschodnich
Koniec II wojny oznaczał dla wielu Polaków konieczność opuszczenia rodzinnych siedlisk na ziemiach zabranych Polsce przez Związek Sowiecki. Stłoczeni w towarowych wagonach wyruszyli z niewielką częścią swego dobytku w podróż w nieznane. Po tygodniach tułaczki trafiali zwykle na opuszczane przez Niemców ziemie zachodnie.
Jaką rolę w relacjach PRL z NRD i RFN odgrywał Szczecin? Czy zachodnia granica Polski była traktowana jako ostateczna? Co w Berlinie i w Bonn sądzono o przełomowych wydarzeniach w powojennej historii miasta?
Wielka improwizacja? Szczecin 1945
W Jałcie przegraliśmy II wojnę światową
Czy alianci nas zdradzili? O co walczył Stalin? Czy można było zatrzymać bieg zdarzeń? Jak podsłuchy w pałacach Jałty i hollywoodzkie filmy sprzyjały Stalinowi? Czy III wojna światowa była realna? Jak długo trwała Jałta? – Z dr. hab. Henrykiem Głębockim, historykiem z Uniwersytetu Jagiellońskiego i pracownikiem Instytutu Pamięci Narodowej rozmawia Maciej Kwaśniewski.
Operacja „Wisła” – inne spojrzenie
Dominuje u nas pogląd, że przesiedlenie Ukraińców i Łemków w 1947 r. to zasługująca na jednoznaczne potępienie zbrodnia komunistyczna.* Jednak część historyków główne zło upatruje w ideologii i działalności nacjonalistów z OUN i UPA, a akcję tę uznaje za działanie w stanie wyższej konieczności.
90s historii: 14 lutego 1946 r. podpisano polsko-brytyjską umowę o wysiedleniu ludności niemieckiej
Jałta nie mogła nic zmienić
Sowieci byli przekonani o nieuchronności rywalizacji i konfliktu dwóch światów. Nie było dla nich ważne, czy „kapitalistyczne otoczenie” ma formę państwa „faszystowskiego”, czy liberalno-kapitalistycznego. Jedno i drugie z zasady było przeciwnikiem - mówi prof. Marek Kornat.
Fotografia z albumu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, 1945-1946 r (Fot. ze zbiorów Archiwum IPN); Mapa "Straty wojenne Polski" z albumu "Polska. Ziemie Odzyskane" [1947] (ze zbiorów Biblioteki Narodowej)
