„12 kwietnia 40 roku wyjechaliśmy do Kazachstanu”. Listy z Morozowki
Noc z 12 na 13 kwietnia 1940 r. stała się dla wielu polskich rodzin momentem zwrotnym w ich historii i początkiem trwającej sześć lat gehenny zesłania na obcą ziemię. To wtedy w dniach 13–15 kwietnia 1940 r. z rozkazu sowieckich władz rozpoczęła się druga masowa deportacja Polaków z Kresów Wschodnich II RP do ZSRS.
Unikatowe listy Władysława Walkowskiego przesłane z obozu jenieckiego NKWD w Kozielsku, pamiętniki wdowy Ireny Walkowskiej, która przeżyła gehennę sowieckiej i niemieckiej okupacji w ziemiańskiej posiadłości pod Nowogródkiem, a po wojnie, do lat 50-tych ubiegłego wieku wysyłała paczki nieżyjącemu mężowi na fałszywy adres wskazany przez władze sowieckie.
O czym pisał pruski poseł w Paryżu hrabia Maksymilian von Hatzfeldt do swego szwagra w 1855 r.?
Wysyłanie anonimowych listów do władz partyjnych i państwowych było w okresie istnienia tzw. Polski Ludowej zjawiskiem powszechnym. Ich nadawcy, zdając sobie sprawę z konsekwencji, jakie groziłyby im za publiczne głoszenie poglądów wrogich wobec komunizmu, dawali w ten sposób upust swemu rozgoryczeniu spowodowanemu przez realia życia w państwie totalitarnym.
Opozycja epistolarna
Polacy, którzy sprzeciwiali się reżimowi komunistycznemu, wykorzystywali wszelkie dostępne narzędzia. Jednym z nich było pisanie listów i petycji do władz. Dodatek prasowy, przygotowany przez krakowski oddział Instytutu Pamięci Narodowej, ukazał się 20 grudnia 2024 r. w „Dzienniku Polskim” i „Gazecie Krakowskiej”.
Listy Stanisława Mierzwy ze stalinowskich więzień
W październiku 2022 r. Wojciech Mierzwa przekazał krakowskiemu oddziałowi Instytutu Pamięci Narodowej – jak sam to określił – „rodzinny skarb”. Jest to zbiór listów i grypsów jego ojca, mec. Stanisława Mierzwy, wysyłanych do rodziny z więzień stalinowskiej Polski w latach 40. i 50. XX wieku.
Setki Polek i Polaków napisało prywatne listy do Wojciecha Jaruzelskiego. Obejrzyj program i posłuchaj rozmowy z autorem książki, która przedstawia tą korespondencję. Czy i jak na te listy reagował Jaruzelski? Gdzie i dlaczego są przechowywane?
Listy Katyńczyków – dowody zbrodni ludobójstwa
W wyniku agresji Związku Sowieckiego na Polskę z 17 września 1939 r. do niewoli sowieckiej dostało się ok. 250 tys. polskich żołnierzy.
Listy z Moabitu. Egzekucja Krystyny Wituskiej
26 czerwca 1944 r. w więzieniu „Roter Ochse” w Halle/Saale wykonany został wyrok śmierci na 24-letniej Krystynie Urszuli Wituskiej ps. „Kasia”.
Dlaczego ludzie wysyłali indywidualne listy do Wojciecha Jaruzelskiego? Gdzie obecnie te listy są przechowywane? Czy odzwierciedlają one nastroje społeczne? Jaką wartość mają te dokumenty dla historyków?
Życiorys ułożony z dokumentów
Plik listów, fotografii i dokumentów, który stanowi nasze główne źródło wiedzy o Józefie Diakow, pozwala nam odtworzyć nie tylko życie zawodowe, ale i osobiste perypetie naszej bohaterki. Niestety, finał historii ułożonej ze świadectw pracy, wakacyjnych fotografii i miłosnych listów odnajdziemy w dokumencie zupełnie innego charakteru – na liście nauczycieli zgładzonych przez Sowietów.
„Rekin” i „Kosa”. Historia miłości zapisana w „grypsach”
Aresztowanie Kazimierza Chmielowskiego było dla jego narzeczonej, Haliny Cisło, całkowitym szokiem. Przechwycone przez aparat represji grypsy zamordowanego w 1951 r. partyzanta do ukochanej stanowią unikatowy ślad tragicznych losów ofiar komunistycznych represji. Dzięki wytrwałej pracy badawczej udało się je przekazać adresatce – po 73 latach „Rekin” odzyskał głos.
Listy z Dachau
Obozy koncentracyjne stały się symbolem niemieckich zbrodni i horroru II wojny światowej. W ramach akcji Archiwum Pełne Pamięci w zbiorach IPN zabezpieczony został zestaw listów z obozu w Dachau. Jeden z nich, napisany wkrótce po wyzwoleniu przez wieloletniego więźnia, przedstawia niezwykle plastyczny obraz wyzwolenia placówki przez amerykańskich żołnierzy.
Listy z „piekła kobiet”. Korespondencja Jadwigi Seifert z Ravensbrück
Jadwiga Seifert, nauczycielka z Nawojowej, od pierwszych dni okupacji niemieckiej aktywnie zaangażowała się w działalność podziemia niepodległościowego. Rychło przypłaciła to aresztowaniem i zesłaniem do „piekła kobiet”, jak często nazywany jest obóz koncentracyjny w Ravensbrück.
Dyskusja o książce „Dobrze jest pomyśleć w takich czasach, co zrobiłby Piłsudski. Listy Wacława Jędrzejewicza i Michała Sokolnickiego”
Listy z innego świata
Kilka zdań na niewielkim formularzu stanowiło jedyną informację dla bliskich o losach więźnia osadzonego w hitlerowskim obozie koncentracyjnym – jednym z miejsc kaźni, jakie funkcjonowały w okresie 1939-45 r. na terenach zajętych przez reżim nazistowski oraz obszarach byłej III Rzeszy.
Rozczarowująca odpowiedź niemieckich biskupów na list biskupów polskich
Zabrakło konkretów w sprawie granicy polsko-niemieckiej oraz odniesienia do apelu o wzajemne przebaczenie win. Odpowiedź niemieckiego episkopatu na list polskich biskupów z 18 listopada 1965 r., w którym zawarto słowa „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”, okazała się rozczarowująca.
Listy żołnierzy I Dywizji im. T. Kościuszki
W kwietniu 1944 r. na biurko Stalina wpłynął raport opisujący przebieg operacji w tzw. bramie smoleńskiej. W jego podsumowaniu jedną z bitew wymieniono jako przeprowadzoną najbardziej nieudolnie i okupioną największą liczbą ofiar.
List wrocławskich naukowców w obronie KOR
W maju 1977 r. olbrzymim wstrząsem dla wszystkich środowisk opozycyjnych była śmierć studenta V roku filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, współpracownika KOR Stanisława Pyjasa. Jego ciało znaleziono w bramie przy ul. Szewskiej w Krakowie.
Rozmowa o książce "Tatuś Wasz jest w Rosji..." Listy kieleckich katyńczyków. Większość prezentowanej korespondencji pochodzi z prywatnych archiwów rodzin ofiar. Bardzo osobista treść listów rzuca zupełnie nowe światło na zbrodnię oraz ofiary.
Obozowa korespondencja jeńców Kozielska, Ostaszkowa i Starobielska
Dopiero 20 listopada 1939 r. Sowieci pozwolili polskim jeńcom wojennym na prowadzenie korespondencji. W drugiej połowie marca 1940 r. listy przestały przychodzić.
Promocja książki "Tatuś Wasz jest w Rosji..." Listy kieleckich katyńczyków. Zasadniczą część zbioru stanowi korespondencja wysłana z sowieckich obozów jenieckich pomiędzy 20 listopada 1939 r. a początkiem kwietnia 1940 r. Publikacja prezentuje źródła stosunkowo rzadko wykorzystywane w badaniach Zbrodni Katyńskiej.
Głos dzieci Wołynia
„Mama […] Ona wciąż się boi. Szukałaby pretekstu, aby się z wami nie spotkać. Dlatego nic jej nie powiedziałam” – mówi autorom książki Kres. Wołyń – historie dzieci ocalonych z pogromu, Anna z Pustkowa Żurawskiego.
Historie na marginesach: List z Bukowska
Każdy historyk prowadzący kwerendy źródeł, spotyka co jakiś czas materiały, których nie może wykorzystać od razu, choćby dlatego, że nie dotyczą badanego tematu, ale które na tyle zapadają mu w świadomość, że przy nadarzającej się okazji stara się je „odkurzyć” i udostępnić odbiorcom.
Pamięć narodu zamknięta w archiwaliach
Od ponad dwudziestu lat Instytut Pamięci Narodowej podejmuje wielokierunkowe działania, by ocalić od zapomnienia historie jednostek, które składają się na dzieje naszej ojczyzny.
List, który zachwiał Gomułką
Trzydzieści z górą lat po upadku komunizmu trudno uwierzyć, że totalitarnym reżimem mógł wstrząsnąć zwykły list.
Sny wstaną... Grypsy Łukasza Cieplińskiego z celi śmierci
Czuję się jak człowiek po dobrze wykonanych obowiązkach.
[ppłk Łukasz Ciepliński – w oczekiwaniu na śmierć, w 38 roku życia]
Wyklęte przesłanie
14 października 1950 r. ludzie ubrani w togi sędziowskie, w imieniu sowieckiej władzy nad Polską, skazali Łukasza Cieplińskiego na pięciokrotną karę śmierci. Czekając na nią, pisał do bliskich, ukochanej żony i wymodlonego syna, grypsy. Te zapisy są być może jeszcze bardziej aktualne dzisiaj.
List, który nosi znamiona zbrodni
Od 13 grudnia 1980 do 31 grudnia 1982 komunistyczne władze PRL skontrolowały i ocenzurowały prawie 83 mln listów. Ponad 129 000 z nich skierowano do wykorzystania operacyjnego, a 9249 do wykorzystania procesowego. Ryszard Wincerowicz za list do przyjaciela mógł spędzić w więzieniu nawet pięć lat.
Dwie tony polskiej historii przypłyną do Ojczyzny
Czy można określić wagę polskiej historii? Okazuje się, że w przypadku Związku Sokolstwa Polskiego w Ameryce można, jako masę całkowitą wpisaną do dokumentacji transportowej „Shipping Instructions” – wynosi ona 2 tony.
Epistolografia w Polsce Ludowej (1945–1989). Sesja I
„Mając na względzie zachowanie pamięci…”
Od roku 2014 w IPN działa Centrum Udzielania Informacji o Ofiarach II Wojny Światowej. Pomysł jego utworzenia zrodził się po przejęciu przez IPN od Ośrodka KARTA programu „Indeks Represjonowanych” zajmującego się dokumentacją losów obywateli II RP represjonowanych przez Sowietów po 17 września 1939.
Listy z obozu jenieckiego NKWD w Kozielsku w zasobie Archiwum IPN
