Krystyna Wituska urodziła się 12 maja 1920 r. w Jeżewie. Kształciła się w szkole klasztornej w Poznaniu oraz w Gimnazjum im. Królowej Jadwigi w Warszawie, w którym zdała małą maturę.
Pracowała w małej fabryce baterii, potem w sklepie, sprzedając słodycze, i w fabryce koszul, a później była ekspedientką w sklepie na Krakowskim Przedmieściu.
W 1937 r. ze względu na problemy zdrowotne spowodowane gruźlicą, rodzice wysłali ją do Zakopanego, a następnie do Neuchâtel w Szwajcarii. Tuż przed wybuchem wojny powróciła do Jeżewa.
W konspiracji
We wrześniu 1939 r. pracowała jako pielęgniarka w szpitalu wojskowym. W październiku 1940 r. rodzina została wysiedlona do Pełczanki w powiecie Mińsk Mazowiecki. Krystynę wysłano do Warszawy, gdzie zamieszkała u inżyniera Jacka Gołębiowskiego (krewnego ze strony jej ojca). Pracowała w małej fabryce baterii, potem w sklepie, sprzedając słodycze, i w fabryce koszul, a później była ekspedientką w sklepie na Krakowskim Przedmieściu.
Działalność w komórce wywiadu ZWZ-AK rozpracowującej lotnisko Okęcie rozpoczęła najprawdopodobniej na przełomie 1941 i 1942 r. Potem należała do grupy wywiadowczo-informacyjnej podlegającej dowództwu Okręgu Warszawskiego AK. Do jej zadań należało pozyskiwanie informacji od żołnierzy niemieckich. W tym celu odwiedzała kawiarnie „Otto” oraz „Café Bülow”.
Krystyna Wituska, ps. „Kasia”, zdjęcie pochodzące ze znajdującego się w Archiwum IPN zespołu: Zbiór „Ob” akt obozowych i więziennych zawierający fragmenty akt niemieckich wytworzonych przez kancelarie obozów i więzień lub urzędy związane z ich działalnością
Została aresztowana 19 października 1942 r. na skutek następujących okoliczności: Krystyna Wituska utrzymywała kontakt korespondencyjny ze Zbigniewem Walcem, którego znała jeszcze sprzed wojny. Brał on udział w kampanii wrześniowej 1939 r., dostał się do niewoli, a następnie pracował jako robotnik przymusowy w Neubrandenburgu. Walca aresztowano 20 czerwca 1942 r. po przechwyceniu jego korespondencji, w której informował o sytuacji Polaków w III Rzeszy. Wówczas Gestapo znalazło adres Krystyny.
W zasobie IPN znajduje się zbiór grypsów Krystyny Wituskiej oraz współwięźniarek, napisanych w okresie od sierpnia do grudnia 1943 r. do Helgi Grimpe, córki dozorczyni więzienia.
W czasie rewizji w mieszkaniu przy ul. Wspólnej 63b znaleziono notatki z rozkładem dnia innych konspiratorek, z którymi Wituska współpracowała – Marii Kacprzyk ps. „Kamilla” oraz Wandy Kamińskiej ps. „Wanda”. „Kasię” przewieziono na Pawiak, po czym 22 października 1942 r. została przetransportowana do więzienia policyjnego w Berlinie na Alexanderplatz, a 11 lutego 1943 r. osadzono ją w Alt-Moabit.
Grypsy (listy) więźniarek z celi numer 18: Krystyny Wituskiej, Marii Kacprzyk oraz Heleny (Leny) Dobrzyckiej do Helgi Grimpe, pochodzące ze znajdującego się w Archiwum IPN zespołu: Zbiór „Ob” akt obozowych i więziennych zawierający fragmenty akt niemieckich wytworzonych przez kancelarie obozów i więzień lub urzędy związane z ich działalnością
Śmierć
W czasie śledztwa oraz na procesie przed Sądem Wojennym III Rzeszy, który rozpoczął się 19 kwietnia 1943 r. (była sądzona razem z Marią Kacprzyk, skazaną na 8 lat obozu karnego, oraz Wandą Kamińską, która otrzymała wyrok 3 lat obozu karnego; obie przeżyły wojnę), przyznała się do działalności konspiracyjnej. Sąd skazał ją „za szpiegostwo i współdziałanie w zbrodni zdrady stanu” na karę śmierci przez ścięcie. Prośbę o ułaskawienie skierowaną do Hitlera odrzucono.
Przed śmiercią napisała list od swoich rodziców:
„Jakże ciężko pisać mi ten ostatni do Was list! Ale wierzcie mi – nie lęk przed śmiercią, nie żal za życiem, ale tylko i jedynie myśl, jak bardzo Was zasmucę, przygnębia ostatnie godziny mojego życia. Chciałabym podziękować Wam raz jeszcze, najdroższa moja Mamusiu! Nie dane mi jest odwdzięczyć się Wam za wszystko, co dla [mnie] zrobiliście, za radosne, beztroskie dzieciństwo! (…) Mój ostatni obowiązek względem Polski i Was – to umrzeć dzielnie!”.
Wyrok wykonano. Jej ciało spoczęło w zbiorowej mogile na Getraudenfriedhof w Halle/Saale.
Zbiór grypsów (listów) zatytułowany „Mein Kleeblatt” („Moja koniczyna”), pochodzący ze znajdującego się w Archiwum IPN zespołu: Zbiór „Ob” akt obozowych i więziennych zawierający fragmenty akt niemieckich wytworzonych przez kancelarie obozów i więzień lub urzędy związane z ich działalnością
Ręcznie wykonana plakietka orła białego i napisem Bóg-Honor-Ojczyzna, pochodząca ze znajdującego się w Archiwum IPN zespołu: Zbiór „Ob” akt obozowych i więziennych zawierający fragmenty akt niemieckich wytworzonych przez kancelarie obozów i więzień lub urzędy związane z ich działalnością
Listy i grypsy
Z okresu osadzenia w więzieniu zachowało się kilkadziesiąt listów, przesłanych m.in. do rodziców. Korespondencja ta został opublikowana w książce Wandy Kiedrzyńskiej pt. „Na granicy życia i śmierci. Listy więzienne Krystyny Wituskiej”.
W zasobie archiwalnym IPN w Warszawie znajduje się zbiór grypsów Krystyny Wituskiej, oraz współwięźniarek Marii Kacprzyk i Heleny (Leny) Dobrzyckiej, napisanych w okresie od sierpnia do grudnia 1943 r. do Helgi Grimpe, córki dozorczyni więzienia Alt-Moabit Hedwig Grimpe.
Polki po przeczytaniu wiadomości rwały je i wyrzucały do sedesu. Helga zachowała otrzymane listy, a po wojnie zebrała je w segregator opisany jako „Mein Kleeblatt”.
Historia nawiązania przyjaźni między osadzonymi w celi numer 18 a nastoletnią Niemką wydaje się niewiarygodna. Pani Grimpe, nazywana przez Krystynę Wituską oraz współwięźniarki „Sonnenschein” („Promyk słońca”), w czasie służby pomagała dziewczynom, nie tylko przynosiła jedzenie, ale także przenosiła ich grypsy. Jej córka Helga, utrzymywała z nimi kontakt za pośrednictwem listów, w których była określana jako „Teddybär”.
Polki po przeczytaniu wiadomości rwały je i wyrzucały do sedesu. Helga zachowała otrzymane listy, a po wojnie zebrała je w segregator opisany jako „Mein Kleeblatt” i zdobiony białym orłem. W latach 70. XX wieku został on przekazany do Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Fragmenty grypsów Krystyny Wituskiej do Helgi zostały opublikowane w drugim wydaniu wspomnianej publikacji Wandy Kiedrzyńskiej.
* * *
W 2010 r. Krystyna Wituska została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2014 r. na cmentarzu Getraudenfriedhof postawiono stelę upamiętniającą z jej wizerunkiem.
Cześć Jej pamięci!
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
