Ok. godz. 17.00, w kolonii Zamłynie pod Długosiodłem pojawiła się grupa operacyjna, złożona z funkcjonariuszy UB i żołnierzy KBW pod dowództwem chor. Tywonka, kpt. Jana Żelazki (zastępcy naczelnika Wydziału III Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego) i ppor. Kazimierza Piecychny (szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Ostrowi Mazowieckiej).
Pomimo zaskoczenia, partyzanci błyskawicznie podjęli nierówną walkę z przeważającymi siłami przeciwnika.
Działając na podstawie informacji otrzymanych od pozyskanego do współpracy Tadeusza Małaszka ps. „Kruczek” (członka oddziału Jana Kmiołka ps. „Wir”) – agenta bezpieki ps. „Danusia” – zlokalizowali oni i otoczyli trzech, ukrytych w zbożu, uzbrojonych mężczyzn. Byli to od dawna poszukiwani przez resort bezpieczeństwa członkowie zespołu sztabowego KP NZW „Noc” – „Tatry”, rozpracowywani m.in. w ramach sprawy operacyjnej o krypt. „Lancet”.
Ostatnia walka
Pomimo zaskoczenia, partyzanci błyskawicznie podjęli nierówną walkę z przeważającymi siłami przeciwnika. Niestety podczas próby przebicia się przez okrążenie, ostrzeliwani ogniem broni maszynowej i obrzucani granatami, zostali kilkakrotnie ranni. Bronili się jeszcze przez jakiś czas, po czym, nie chcąc wpaść w ręce bezpieki, odebrali sobie życie.
Zygmunt Dąbkowski „Orka”, „Krym”, „Wstęga”, ok. 1945 r. (fot. z zasobu IPN)
Kazimierz Ampulski „Benek”, „Tęcza” (fot z zasobu IPN)
Bolesław Kulesza „Pomsta”, „Mietek”, ok. 1947 r. (fot. z zasobu IPN)
I
ch ostatnie chwile zostały szczegółowo przedstawione w „Opisie akcji doraźnej przeprowadzonej w dniu 12.06.1949 r. przeciwko bandzie »Kryma« w rejonie m. Przetycz – Zamłynie” powstałym w sztabie Grupy Operacyjnej „C” KBW:
„(…) Wskutek otwarcia ognia bandyci zostali ranni lecz pomimo odniesionych ran wyczołgali się na skraj żyta i usiłowali zbiec w kierunku zabudowań. W chwili przebiegania przez wąski pas nieobsianego pola bandyci zostali ostrzeleni przez żołnierzy będących na obstawie, w wyniku czego jeden z bandytów został ciężko ranny. Bandyta ten podczołgał się jeszcze do żyta i tam wystrzałem z pistoletu dobił się. Obaj pozostali bandyci widząc że są okrążeni zaczęli rzucać w stronę obstawy od zabudowań granaty, chcąc jednocześnie za wszelką cenę przedostać się do zabudowań. Jednakże żołnierze ogniem swej broni zmusili bandytów do cofnięcia się. W chwili cofania się bandytów, zostali ostrzelani z drugiej strony przez grupę szturmową i zmuszeni przez to [do] zatrzymania się w życie.
D-ca grupy zbliżył się do bandytów i ponownie wezwał do poddania się. Ci jednak podobnie jak poprzedni bandyta nie widząc innego wyjścia dobili się”.
„Noc” – „Tatry”
Tego dnia poległ Zygmunt Dąbkowski – jeden z najbardziej zasłużonych członków konspiracji niepodległościowej na terenie powiatów Pułtusk i Ostrów Mazowiecka, noszący w różnych okresach swej działalności pseudonimy: „Konwalia”, „Rota”, „Orka”, „Krym”, „Wstęga” czy „Wojtek”. W konspiracji działał prawdopodobnie od 1942 r., najpierw w AK, a następnie – ROAK i WiN. W 1945 r. został skierowany jako wtyczka ROAK do PUBP w Pułtusku.
Kwestionariusz Agenta Informatora (pierwsza strona wraz z fotografią) dotyczący Tadeusza Małaszka, agenta MBP o pseudonimie Danusia, pozyskanego w celu „likwidacji bandy Kmiołka i innych działających na terenie Ostrów Mazowiecka i powiatu Pułtusk” (z zasobu IPN)
Agenturalne doniesienie agenta pseudonim Danusia dotyczące wydarzeń mających miejsce w okolicy m. Zamłynie w gm. Długosiodło w dniach 10-12 VI 1949 r., przyjęte przez oficera prowadzącego 16 VI 1949 r. Dokument pochodzi z teczki pracy tajnego współpracownika (z zasobu IPN)
Meldunek do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie (z zasobu IPN)
Schemat akcji doraźnej przeprowadzonej przez pododdziały G.O. „C” KBW w rej. m. Zamłynie w gm. Długosiodło w dniu 12 VI 1949 r. przeciwko „bandzie »Kryma«” (z zasobu IPN)
Schemat akcji doraźnej przeprowadzonej przez pododdziały G.O. „C” KBW w rej. m. Zamłynie w gm. Długosiodło w dniu 12 VI 1949 r. przeciwko „bandzie »Kryma«” (z zasobu IPN)
Kilka miesięcy później, zagrożony dekonspiracją i aresztowaniem, zdezerterował ze służby. Wraz z nim zniknęła kartoteka konfidentów z terenu tego powiatu. „Krym” był uczestnikiem wielu akcji zbrojnych, w tym m.in. zorganizowanej z jego inicjatywy akcji odbicia członków podziemia niepodległościowego przetrzymywanych w więzieniu w Pułtusku (25/26 listopada 1946 r.).
Pomimo ujawnienia się w kwietniu 1947 r., już w maju wznowił działalność konspiracyjną. Latem 1948 r. podporządkował się komendantowi XV Okręgu NZW. Został mianowany szefem organizacyjnym Komendy Powiatowej krypt. „Noc” (zmieniony w 1949 r. na „Tatry”), obejmującej swym działaniem rejon Pułtuska i Wyszkowa.
W ręce bezpieki wpadło nie tylko uzbrojenie poległych, ale przede wszystkim archiwum – cenne dokumenty, które zostały później wykorzystane przeciwko podziemiu antykomunistycznemu.
Wraz z Zygmuntem Dąbkowskim zginęli jego najbliżsi współpracownicy: Bolesław Kulesza ps. „Pomsta”, „Mietek” (wcześniej członek AK i WiN, od maja 1947 r. w oddziale Jana Kmiołka ps. „Wir”, od września 1948 r. dowódca batalionu terenowego w KP Ostrów Mazowiecka „Podhale” XV Okręgu NZW) oraz Kazimierz Ampulski ps. „Benek”, „Tęcza” (od 1946 r. w WiN, od 1947 r. w oddziale Jana Kmiołka i w NZW).
W wyniku walki w ręce bezpieki wpadło nie tylko uzbrojenie poległych, ale przede wszystkim archiwum oraz cenne dokumenty KP NZW „Noc” – „Tatry”, które zostały później wykorzystane w trakcie działań operacyjnych skierowanych przeciwko podziemiu antykomunistycznemu. Ciała zabitych przekazano do PUBP w Ostrowi Mazowieckiej. Miejsce ich pochówku pozostaje do dziś nieznane.
* * *
W uznaniu zasług dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, 29 października 2009 r., prezydent Lech Kaczyński nadał poległym żołnierzom podziemia antykomunistycznego Ordery Odrodzenia Polski: Zygmunt Dąbkowski został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą, a jego podwładni – Kazimierz Ampulski i Bolesław Kulesza – Krzyżem Oficerskim.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
