Losy żołnierzy Armii Andersa nie mają sobie równych. Przekraczali granice Związku Sowieckiego z nadzieją na powrót do domów. Rozsypani po „nieludzkiej ziemi” Polacy, stawili się na wezwanie, licząc na ocalenie. W wielu przypadkach okazało się, że oznacza to życie z dala od ukochanej ojczyzny, za którą przelewali krew.
Dzięki projektowi Archiwum Pełne Pamięci, na przestrzeni ostatnich lat, zasób IPN wzbogacił się o wiele, niezwykle cennych kolekcji, należących do uczestników bitwy o Monte Cassino. Wśród nich znalazły się darowizny przekazane przez panie Krystynę Krzeczkowską i Leokadię Skreczko.
Archiwum rodziny Krzeczkowskich
Dzięki ogromnej uprzejmości Pani Krystyny Krzeczkowskiej, pozyskaliśmy materiały dotyczące jej rodziców: kapitana 3. Dywizji Strzelców Pieszych Edwarda Krzeczkowskiego oraz sanitariuszki Janiny Krzeczkowskiej (Broszkiewicz).
Edward Krzeczkowski (ur. 1910 r. w Moskwie, zm. 1973 w Leicester) pochodził z rodziny kolejarzy, w 1924 r. powrócił z rodziną do Polski. Zamieszkali w Warszawie, a on rozpoczął naukę w szkole wojskowej, najpierw w Piotrkowie Trybunalskim, następnie w stolicy, i został zawodowym żołnierzem. Po klęsce w kampanii wrześniowej wywieziono go na Syberię. Pracował w sowchozie w miejscowości Rubcowsk (Kraj Ałtajski). Po amnestii trafił do Armii Andersa w stopniu kapitana w 3. Dywizji Strzelców Karpackich (należał do 7 papp, 2 papp, 3 papp), walczył pod Monte Cassino.
Krystyna Krzeczkowska podczas konferencji prasowej dotyczącej przekazania do Archiwum IPN pamiątek rodziny Krzeczkowskich – Warszawa, 17 lutego 2023 r. (fot. Mikołaj Bujak/IPN)
Materiały z archiwum rodziny Krzeczkowskich przekazane do Archiwum IPN (fot. Justyna Staroń)
Janina z Broszkiewiczów (ur. 1922 w Bochni, zm. 2006 w Leicester) po wybuchu wojny w 1939 r. trafiła do Lwowa, pracowała tam jako sanitariuszka. Aresztowana 29 czerwca 1940 r., wywieziona na Syberię, następnie trafiła do Kazachstanu i do Teheranu – wszędzie pracowała jako sanitariuszka, wstąpiła w szeregi Pomocniczej Służby Kobiet. Po przybyciu do Włoch rozpoczęła pracę w Szpitalu Wojennym nr 7.
Państwo Krzeczkowscy poznali się najpewniej w Palestynie. Pobrali się 1 kwietnia 1944 r. i mieli dwójkę dzieci: córkę Krystynę Marię i syna Andrzeja Jerzego. Ich więź przezwyciężyła najtrudniejsze czasy, narodziła się i przetrwała na obczyźnie.
Wśród materiałów przekazanych do zasobu IPN znalazły się m.in.: Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino wraz z legitymacją oraz baretki polskich, brytyjskich i włoskich odznaczeń (m.in. Krzyża Walecznych) należące do kapitana Edwarda Krzeczkowskiego oraz Gwiazda za wojnę 1939–45 i Gwiazda Italii Janiny Krzeczkowskiej, która została odznaczona za swoją postawę i pracę. Na szczególną uwagę, wśród przekazanych pamiątek, zasługuje pamiętnik na korze brzozowej zawierający wpisy osób pracujących razem z Janiną na oddziale izolacyjnym w szpitalu w Asino.
Materiały z archiwum rodziny Krzeczkowskich przekazane do Archiwum IPN (fot. Mikołaj Bujak/IPN)
Materiały z archiwum rodziny Krzeczkowskich przekazane do Archiwum IPN (fot. Mikołaj Bujak/IPN)
Materiały z archiwum rodziny Krzeczkowskich przekazane do Archiwum IPN (fot. Mikołaj Bujak/IPN)
Pamiętnik wykonany z kory brzozowej z 1941 r. (18 kart, 17 zapisanych stron) ze zbiorów rodzinnych przekazanych do Archiwum IPN przez Krystynę Krzeczkowską (fot. Mikołaj Bujak/IPN)
Odnalezione korzenie
Napawa nas radością, gdy darczyńcy pukają do naszych drzwi z własnej woli. Cenimy te wyjątkowe momenty. Tak właśnie było we wrześniu 2022 roku, gdy Pani Leokadia Skreczko z Argentyny zawitała do Oddziałowego Archiwum w Białymstoku, z postanowieniem przekazania kopii pamiątek po swoim ojcu – Wincentym Skreczko, który służył w Armii Andersa i brał udział w walkach we Włoszech, również pod Monte Cassino.
Pani Leokadia to obywatelka Włoch, mieszkająca na stałe w Argentynie. Zdradziła, że zawsze chciała poznać polską rodzinę swego ojca, z pomocą przyszły media społecznościowe. Okazało się, że poszukiwania prowadzono także po drugiej stronie Oceanu Atlantyckiego. Mieszkająca i pracująca we Włoszech Polka, kuzynka Pani Leokadii, nawiązała z nią kontakt, a następnie obie panie spotkały się i to dzięki tej znajomości Pani Leokadia przybyła do Polski, by poznać swych krewnych. To oni zmotywowali ją do wizyty w Oddziale IPN w Białymstoku.
Spotkanie z Panią Leokadią Skreczko (druga od lewej) w siedzibie Oddziałowego Archiwum IPN w Białymstoku, 27 września 2022 r.
Pamiątki nowego życia
Wincenty Skreczko urodził się 5 maja 1919 r. w miejscowości Wojtachy. Z racji swego miejsca zamieszkania, po 17 września 1939 r. w ramach poboru, został wcielony do Armii Czerwonej. Według rodziny trafił do obozu sowieckiego, skąd jako obywatela polskiego zwolniono go, co umożliwiło mu dołączenie do Armii Andersa. Ze zdjęć wiadomo również, że w czerwcu i lipcu 1942 r. Wincenty przebywał w Tel Awiwie, następnie brał udział w walkach we Włoszech, zwłaszcza pod Monte Cassino.
Po zakończeniu działań bojowych żołnierze 2 KP nadal stacjonowali m.in. w rejonie Ankony. Wincenty, z dala od ojczyzny i krewnych, musiał mierzyć się z przygnębieniem i tęsknotą. Dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności poznał tam miłość swojego życia. W miejscowości Morro d’Alba jesienią 1945 r. Wincenty Skreczko poślubił Włoszkę, Marię Casali. Parę możemy oglądać na pamiątkowych zdjęciach, także w towarzystwie grupy żołnierzy polskich. Państwo Skreczko pozostali we Włoszech do końca października 1947 r., a następnie na stałe osiedli w Argentynie.
Trzy fotografie z czerwca i lipca 1942 r. zrobione w Palestynie. Od lewej patrząc Wincenty Skreczko na dwóch pierwszych ujęciach drugi od lewej, na trzecim ostatni od lewej (ze zbiorów rodzinnych przekazanych do Archiwum IPN przez Leokadię Skreczko)
Pamiątkowe zdjęcia ślubne z żołnierzami (ze zbiorów rodzinnych przekazanych do Archiwum IPN przez Leokadię Skreczko)
Pamiątkowe zdjęcia ślubne Wincentego Skreczki i Marii Skreczko z domu Casali (ze zbiorów rodzinnych przekazanych do Archiwum IPN przez Leokadię Skreczko)
Ich córka, Leokadia, urodziła się w 1947 r. i prawie nie pamięta swego ojca, miała zaledwie 8 lat, gdy zmarł (12 maja 1955 r.), jest pochowany w Argentynie.
Odnalezieni członkowie rodziny zgodzili się podarować Oddziałowemu Archiwum IPN w Białymstoku kopie elektroniczne listów Wincentego z Włoch i Argentyny z lat 1947-1949.
Pani Leokadia po raz pierwszy zapoznała się z listami ojca pisanymi do jej polskich dziadków dopiero w podczas wizyty w Polsce.
W użyczonej kolekcji zachowały się cenne fotografie z tamtego okresu. Darowiznę stanowią kopie elektroniczne fotografii przedstawiających żołnierzy Armii Andersa w drodze do Włoch i w samych Włoszech, prawdopodobnie już po zakończeniu działań bojowych, oraz legitymacja i krzyż Monte Cassino, tarcza krzyżowców – odznaka honorowa 8. Armii Brytyjskiej.
Z kopiami cyfrowymi nabytku można zapoznać się w czytelniach Archiwum IPN.
Zdjęcie legitymacyjne W. Skreczki. Żołnierze 2 KP we Włoszech (ze zbiorów rodzinnych przekazanych do Archiwum IPN przez Leokadię Skreczko)
Krzyż Monte Cassino, legitymacja i pamiątkowa odznaka 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej 2 Korpusu PSZ na Zachodzie (ze zbiorów rodzinnych przekazanych do Archiwum IPN przez Leokadię Skreczko)
Identyfikacyjne dokumenty wyjazdowe rodziny Skreczko (ze zbiorów rodzinnych przekazanych do Archiwum IPN przez Leokadię Skreczko)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
