„Zwykle, gdy kończymy pewien etap pracy, przesuwają się przed oczyma wypadki mniej lub więcej ważne z ubiegłych lat. Gdy żegnamy kogoś, cofamy się […], do chwili poznania się, do pierwszych, zwykle bardzo żywych wrażeń”.
– przywołane słowa rozpoczynają ostatni numer czasopisma „Młodzi”, wydawanego przez Krąg Starszoharcerski „Płomień Dżungli” w Valivade, który ukazał się 27 listopada 1947 r.
Idąc wśród nocy – czekamy świtu
Pismo tworzone miało być dla harcerzy. Harcerze publikowali na stronach gazety swoją twórczość poetycką, przywoływali relacje z wędrówek (fragmenty dzienniczków harcerskich – „Młodzi”, 1946, nr 24), zapamiętane gawędy („Królestwo naszej duszy (notatki z gawędy ks. Dallingera)” – „Młodzi”, 1946, nr 19), zachęcali do dyskusji np. artykułami zatytułowanymi „O odwagę myślenia” („Młodzi”, 1947, nr 28) i „O typ młodego Polaka” („Młodzi”, 1946, nr 12), przywoływali tematykę harcerską (np. jubileusz 35-lecia ZHP – „Młodzi”, 1945, nr 8, Dzień Myśli Braterskiej – „Młodzi”, 1946, nr 15) i publikowali dzieła polskich twórców (fragment „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego – „Młodzi”, 1946, nr 13; „Testament mój” Juliusza Słowackiego – „Młodzi”, 1947, nr 30).
Twórcy czasopisma nie pozostawali obojętni na wielobarwną kulturę Indii („Poznajemy Indie” – „Młodzi”, 1946, nr 12) i tym samym starali się przybliżyć czytelnikom piękno orientalnego kraju, wydarzenia, miejsca, a także osoby. Pisali np. o Ramie Gopalu, nieco zapomnianym dziś, jednym z najwybitniejszych indyjskich tancerzy („Młodzi”, 1947, nr 27), który był propagatorem m.in. klasycznego tańca Kathak i jego zasad oraz uczył choreografii wybraną grupę polskiej młodzieży z Osiedla Polskiego w Valivade.
Strona tytułowa ostatniego numeru czasopisma „Młodzi”, 27 listopada 1947 r. Dokument z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez p. Danutę Pniewską
Strona tytułowa czasopisma „Młodzi”, 15 marca 1947 r. Dokument z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez p. Danutę Pniewską
Jednak główna tematyka pisma skupiała się wokół Polski (np. artykuły dotyczące Lwowa – „Młodzi”, 1945, nr 9; Kresów Wschodnich – „Młodzi”, 1946, nr 16; Józefa Piłsudskiego – „Młodzi”, 1947, nr 29) i kształtowania postawy patriotycznej („Idąc wśród nocy – czekamy świtu” – „Młodzi”, 1945, nr 3; „IX 1939 – IX 1946” – „Młodzi”, 1946, nr 22; „Młodzież polska w Niemczech” – „Młodzi”, 1946, nr 23; „Służba Polsce” – „Młodzi”, 1947, nr 29).
Co dziś zrobimy – wzbogaci jutro
W stopce redakcyjnej, w latach 1945-1946, podawano wydawcę, tj. Krąg Starszoharcerski „Płomień Dżungli”, miejsce wydania (Valivade) oraz informację, iż publikacja ukazuje się na prawach rękopisu. W numerze 26. z 1947 r. jako redaktora „Młodych” wskazano Danutę Czech, a w kolejnym numerze (nr 27) jej zastępcę, tj. Irenę Janczewską. Warto zaznaczyć, iż 26 września 1947 r. (nr 33 „Młodych”) funkcję redaktora harcerskiego czasopisma objęła Maria Leśniak i pełniła ją do ostatniego numeru periodyku, tj. do nr 35. W 1947 r. wydawca zapisywany był jako Krąg Wędrowniczek Chorągwi Indyjskiej lub Krąg Wędrowniczek Valivadzkiego Hufca.
Godnym podkreślenia jest fakt, iż gorącym orędownikiem twórczego działania m.in. prowadzenia dzienniczków harcerskich, redagowania tekstów do czasopism, a w późniejszych latach spisywania wspomnień z „tułaczego szlaku” był hm. Zdzisław Peszkowski „Ryś Zuch” (nazywany przez polskich uchodźców w Indiach „Druhem Rysiem”).
Hm. Zdzisław Peszkowski „Ryś Zuch” podczas lektury czasopisma „Młodzi”. Osiedle Polskie w Valivade, 1945–1947. Zdjęcie z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez p. Wiesława Stypułę
Wybiliśmy teraz 145 egzemplarzy, jeszcze brakło
W kwestii technicznej niezbędne okazały się maszyny do pisania oraz powielacz woskówkowy (ochrzczony przez redakcję imieniem „Bazyli”), które były na stanie Hufca Valivade.
Pierwszy numer „Młodych” ukazał się w nakładzie 50 egzemplarzy, a pod datą 4 września 1945 r. druhna Anna Handerek w swoim dzienniku zapisała:
„»Młodzi« idą coraz lepiej, wybiliśmy teraz 145 egzemplarzy, wszystkie lekko poszły, jeszcze brakło. Zaczynają przyzwyczajać się do tego, że »Młodzi« mogą być naprawdę ich pismem”1.
W cytowanych wspomnieniach dotyczących wydawania czasopisma, oprócz satysfakcji z pracy, ich autorka, przywołuje także trud, jakim dla początkujących wydawców była obsługa „Bazylego”, który niejednokrotnie zacinał się lub psuł.
Anna Handerek w trakcie prac nad czasopismem „Młodzi”. Osiedle Polskie w Valivade, 1945-1947. Zdjęcie z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez p. Wiesława Stypułę
W ramach akcji wydawniczej Hufca Valivade ukazywały się również m.in.: „W Kręgu Pracy” (periodyk dla drużynowych drużyn harcerskich) i „W Kręgu Rady” (kwartalnik dla wodzów gromad zuchowych wydawany przez Krąg Wodzów Zuchowych). Oprócz czasopism publikowane były również m.in. książki. Pod redakcją hm. Zdzisława Peszkowskiego drukiem zostały wydane w Indiach: „Sprawności zuchowe” (1945), „Kurs harców i obóz wędrowniczek” (1947) i „Praca wędrowniczek i skautów” (1947).
* * *
Warto nadmienić, iż, dzięki uprzejmości p. Danuty Pniewskiej, czasopismo „Młodzi” zostało włączone do zasobu Archiwum IPN i możemy wykorzystywać je do opowiadania o indyjskim „Szlaku Nadziei”. Dlatego: „Myśląc o jutrze – czyńmy dziś, bo to co dziś zrobimy – wzbogaci jutro” („Młodzi”, 1945, nr 1).
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
1 A. Handerek, Dziennik harcerski. Część pierwsza od 10 X 1944 do 11 XII 1945, Kraków 2008.
