Andrzej Rutkowski został aresztowany 2 września 1937 r. i oskarżony z art. 58–1a (działalność kontrrewolucyjna) i art. 58–10 KK GSRS (propaganda, agitacja, wzywanie do obalenia władzy) o przynależność do kontrrewolucyjnej organizacji PPS oraz o działalność wywrotową i szpiegowską.
Będąc członkiem kontrrewolucyjnej polskiej partii socjalistów (PPS)…
Jego dwutomowa sprawa (nr 10223) liczy łącznie 42 karty (26+16), z czego większość to spis skonfiskowanych przedmiotów i dokumenty administracyjne. Brakuje kluczowych dokumentów śledztwa.
Ze sprawy usunięto protokoły przesłuchań i – jak to ma miejsce w sprawach grupowych – pozostałe dokumenty dotyczące działalności siatki szpiegowskiej. Niewykluczone, że sposób prowadzenia śledztwa miał liczne wady. Pozostawiono zatem tylko dokumenty ukazujące rezultat końcowy. Trudno dzisiaj obiektywnie ocenić prawdziwość postawionych zarzutów.
W akcie oskarżenia czytamy, że Rutkowski m.in.:
„[...] będąc członkiem kontrrewolucyjnej polskiej partii socjalistów (PPS) prowadził wywrotową działalność przeciwko władzy sowieckiej [...] w 1928 roku został zwerbowany przez polski wywiad dla szpiegowsko-wywiadowczej działalności [...] będąc tajnym informatorem Gruzińskiego GPU przekazywał nieprawdziwe informacje, dezinformując organy podczas wykonywania zleconych mu zadań [...]”.
Wykrycie i likwidacja dywersyjno-szpiegowskich i powstańczych kadr
Oskarżony przyznał się do winy, ale nie wiadomo, na ile zarzuty zostały spreparowane i jak dalece wyolbrzymione. Jego działalność miało także zdemaskować w swych zeznaniach dwóch świadków. 4 grudnia 1937 r. zmieniono kwalifikację jego sprawy na art. 58–6 (szpiegostwo).
W akcie oskarżenia zacytowano przyznanie się Rutkowskiego do prowadzenia rozmów w duchu antysowieckim oraz do podjęcia współpracy z polskim wywiadem w osobie pracownika konsulatu o nazwisku Kowalski. Wiadomości miał mu przekazywać ustnie, podczas rozmów, w których wymieniał uwagi dotyczące sytuacji w ZSRS.
Oskarżenia wobec Rutkowskiego zostały sformułowane zgodnie z zaleceniami rozkazu 00485 – wykrycie i likwidacja dywersyjno-szpiegowskich i powstańczych kadr.
Postanowienie o zmianie oskarżenia Andrzeja Rutkowskiego z art. 58–10 na art. 58–6 KK GSRS. Tbilisi, 4 XII 1937 r. Dokument pozyskany do zasobu IPN z Archiwum MSW Gruzji
* * *
Nie ma wątpliwości, że jeśli Rutkowski bywał w konsulacie, to nie mógł się wyprzeć prowadzenia rozmów z pracownikami. Jak twierdził, dotyczyły one spraw bieżących (poruszanych ogólnie w rozmowach towarzyskich), ale NKWD wszystkim odwiedzającym konsulaty stawiał zarzut szpiegostwa. Tortury dopełniły resztę.
Ostatecznie sprawie nadano zabarwienie narodowościowe i zgodnie z rozkazem 00485 Andrzej Rutkowski został 3 stycznia 1938 r. skazany przez „najwyższą dwójkę” (protokół nr 696) na najwyższy wymiar kary i 14 stycznia tegoż roku rozstrzelany w Tbilisi.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
