W Archiwum IPN znajdują się fotografie z 1968 r. związane z działalnością opozycyjną Jana Krzysztofa Kelusa.
Na celowniku SB
Zdjęcia z kwietnia 1968 r., które tu prezentujemy, to dzieło funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa MSW. Wykonano je w toku działań realizowanych przez biura „B” i „C” MSW, a wymierzonych przeciwko opozycyjnej młodzieży zaangażowanej w protest z marca 1968 r.
Śledzono go głównie w ścisłym centrum Warszawy, ze względu na miejsce zamieszkania przy ul. Wspólnej oraz fakt, że zarówno on, jak i większość innych figurantów, a więc osób prześladowanych, była studentami.
Funkcjonariusze SB śledzili m.in. Jana Krzysztofa Kelusa, którego określili na własne potrzeby pseudonimem „Mały”. Śledzący starali się m.in. ustalić, skąd Kelus odbiera ulotki i z kim się kontaktuje.
Śledzono go głównie w ścisłym centrum Warszawy, ze względu na miejsce zamieszkania przy ul. Wspólnej oraz fakt, że zarówno on, jak i większość innych figurantów, a więc osób prześladowanych, była studentami Uniwersytetu Warszawskiego.
Jan Krzysztof Kelus „Mały”. Warszawa (prawdopodobnie ul. Żurawia róg ul. Brackiej), 6 IV 1968 r. (fot. z zasobu IPN)
Od lewej: Elżbieta Magdalena Warot, Marek Izdebski, Jan Krzysztof Kelus. Warszawa (prawdopodobnie ul. Żurawia, pomiędzy ul. Parkingową a ul. Kruczą), 9 I V 1968 r. (fot. z zasobu IPN)
Od lewej: Urszula Sikorska „Czarna”, Jan Krzysztof Kelus, Julita Ewa Jezierska „Drobna”, Warszawa (prawdopodobnie ul. Krucza róg ul. Wspólnej), 10 IV 1968 r. (fot. z zasobu IPN)
Zdjęcie Jana Krzysztofa Kelusa, bez daty, włączone do akt MSW w kwietniu 1968 r. w związku z działaniami operacyjnymi MSW wymierzonymi przeciwko Kelusowi i innym osobom (fot. z zasobu IPN)
Portret nonkonformizmu
W trakcie inwigilacji wykonano zdjęcia Kelusa w towarzystwie m.in. jego przyszłej żony – Urszuli Sikorskiej, którą śledzący ją funkcjonariusze SB opisali jako figurantkę „Czarna”.
Fotografie z 1968 r. stanowią ilustrację jednej z licznych represji, jakie spotkały Kelusa w PRL za jego nieugiętą postawę wobec systemu komunistycznego.
Zamieszczamy również jeden dokument z inwigilacji, pokazujący sposób, w jaki śledzono i identyfikowano osoby, które znalazły się na celowniku władzy.
Fotografie z 1968 r. stanowią ilustrację jednej z licznych represji, jakie spotkały Kelusa w PRL za jego nieugiętą postawę wobec systemu komunistycznego (m.in. w 1969 r. został aresztowany, a w 1982 r. internowany) – za nonkonformizm, z którego wyrastały zarówno pieśni poety, jak i jego działania, takie jak np. niesienie pomocy radomskim robotnikom represjonowanym po proteście z czerwca 1976 r.
Komunikat Biura „B” MSW z obserwacji Jana Krzysztofa Kelusa w dniu 6 kwietnia 1968 r. Warszawa, 8 IV 1968 r. (sygn. IPN)
Komunikat Biura „B” MSW z obserwacji Jana Krzysztofa Kelusa w dniu 6 kwietnia 1968 r. Warszawa, 8 IV 1968 r. (sygn. IPN)
Komunikat Biura „B” MSW z obserwacji Jana Krzysztofa Kelusa w dniu 6 kwietnia 1968 r. Warszawa, 8 IV 1968 r. (sygn. IPN)
Ballada o szosie E-7
Jan Krzysztof Kelus to autor „Ballady o szosie E-7” nawiązującej do represji stosowanych wobec uczestników protestu przeciwko decyzjom władz PRL w czerwcu 1976 r. oraz następującej później akcji pomocy represjonowanym. Tekst zakończmy fragmentem „Ballady o szosie E-7”, w której punktem wyjścia jest opowieść podmiotu lirycznego o jesieni 1976 r.:
„Czerwony Radom pamiętam siny
Jak zbite pałką ludzkie plecy
Szosę E7 na dworcach gliny
Jakieś pieniądze jakieś adresy
Strach w ludzkich oczach upokorzenie
W spotniałych palcach świstki wyroków
Pamięć odbitą na ścieżkach zdrowia
Listy z więzienia lekarz adwokat
Nadziei miałem bardzo niewiele
Że na coś przyda się to jeżdżenie
Mówiąc po prostu raczej myślałem
Że to się znowu skończy więzieniem”.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
