Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

„Agentura Watykanu”. Parafia kapucynów we Wrocławiu w latach 1981–1989
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Agentura Watykanu”. Parafia kapucynów we Wrocławiu w latach 1981–1989

Autor: Paweł Błażewicz
„Czy ksiądz zdaje sobie sprawę, że możemy go aresztować? – To bardzo dobrze, będę mógł wtedy pomagać najbardziej potrzebującym”. To fragment przesłuchania o. Adama Białka we wrocławskim komisariacie przy ul. Jaworowej. On i inni kapucyni bardzo przysłużyli się opozycji w ostatniej dekadzie PRL.
„Aktyw”. Duszpasterstwo Ludzi Pracy w Bielsku-Białej 1985–1989
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Aktyw”. Duszpasterstwo Ludzi Pracy w Bielsku-Białej 1985–1989

Autor: Andrzej Grajewski
Duszpasterstwa inspirowane przez działaczy Solidarności były formą obecności Kościoła w środowiskach pracowniczych. Taką właśnie rolę odgrywało Duszpasterstwo Ludzi Pracy działające w parafii pw. św. Mikołaja w Bielsku-Białej. Zdaniem bezpieki stanowiło ono „poważne zagrożenie w sferze ideowej, politycznej i społecznej w skali całego województwa bielskiego”.
„Arka” wolności
TYLKO U NAS
Artykuł

„Arka” wolności

Autor: Cecylia Kuta
Po wprowadzeniu stanu wojennego w drugim obiegu wydawniczym, oprócz gazetek i biuletynów o treści informacyjnej, ukazywały się pisma literackie i społeczno-kulturalne. Jednym z nich było krakowskie pismo „Arka”, które powstało w połowie 1983 r.
„Bolek i Lolek” przeciwko komunie
TYLKO U NAS
Artykuł

„Bolek i Lolek” przeciwko komunie

Autor: Grzegorz Majchrzak
„Bolek i Lolek” to tytuł jednej z najpopularniejszych bajek dla dzieci w okresie PRL. Taką samą nazwę otrzymał jeden z nadajników wykorzystywanych od 1984 r. przez warszawskie Radio „Solidarność”. Był to nadajnik specyficzny: umożliwiał podziemnym radiowcom wejście z napisami na wizję TVP.
„Chcemy Polski wolnej i niepodległej…”. Symbolika niezależnych demonstracji w PRL
POLECAMY
Artykuł

„Chcemy Polski wolnej i niepodległej…”. Symbolika niezależnych demonstracji w PRL

Autor: Piotr Byszewski, Aneta Nisiobęcka
Demonstracje uliczne były jednym z bardziej widocznych przejawów oporu Polaków przeciw rządom komunistycznym w całym okresie PRL. Dochodziło do nich podczas wybuchów społecznego niezadowolenia, wynikających z pogarszającej się sytuacji społeczno-gospodarczej i politycznej w kraju.
„Daleko od szosy” – wybory 1989 na polskiej prowincji
TYLKO U NAS
Artykuł

„Daleko od szosy” – wybory 1989 na polskiej prowincji

Autor: Andrzej Czyżewski
Każda rocznica wyborów kontraktowych staje się pretekstem do rozmowy o wydarzeniach rozgrywających się w świetle jupiterów czy w centralnych punktach dużych polskich miast. Tymczasem sukces strony solidarnościowej z czerwca 1989 nie byłby możliwy bez wyborców z terenów słabo zurbanizowanych.
„Dom wczasowy MSW”, czyli jak próbowano oszukać Służbę Bezpieczeństwa w Jeleniej Górze
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Dom wczasowy MSW”, czyli jak próbowano oszukać Służbę Bezpieczeństwa w Jeleniej Górze

Autor: Grzegorz Wołk
To, że w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej od 1976 roku mogła działać jawna opozycja demokratyczna, nie oznaczało, że ludzie ci mogli spotykać się całkowicie swobodnie. Przykładem trudności, które stały przed opozycjonistami, jest spotkanie Rady Politycznej KPN, które w maju 1980 r. zorganizowano w Jeleniej Górze.
„Dosyć paktów z czerwonymi!”. Niezależne organizacje młodzieżowe wobec „okrągłego stołu”
POLECAMY
Artykuł

„Dosyć paktów z czerwonymi!”. Niezależne organizacje młodzieżowe wobec „okrągłego stołu”

Autor: Ks. Jarosław Wąsowicz SDB
Liderzy Solidarności wielokrotnie przyznawali, że powtórną rejestrację związku u schyłku lat osiemdziesiątych de facto wywalczyli młodzi ludzie. Jednak ze słowami uznania nie szły w parze decyzje włączenia przedstawicieli nowego pokolenia w kierownicze kręgi NSZZ „Solidarność”.
„Druga Bydgoszcz”, czyli prowokacja na Woronicza
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Druga Bydgoszcz”, czyli prowokacja na Woronicza

Autor: Grzegorz Majchrzak
Trudno wskazać, które konflikty władzy z opozycją były efektem realizacji reżimowej strategii „odcinkowych konfrontacji”. Wydaje się całkiem prawdopodobne, że jej efektem był np. kryzys bydgoski czy mniej znane, stołeczne wydarzenia z 21 września 1981 r.
„Dzieci Października”
Z PODRĘCZNIKA HISTORII
Artykuł

„Dzieci Października”

Autor: Adam Dziurok
Październik stanowił dla części środowisk komunistycznych wzorcową wersję socjalizmu, która może ewoluować w jeszcze bardziej liberalnym kierunku. Gdy „wzorzec” ten stawał się coraz bardziej odległy, w ogólnej atmosferze zniechęcenia pojawiły się grupy „młodych gniewnych” chcących rozmawiać o reformie systemu socjalistycznego w Polsce.
Audio/Video

„Formy oporu społecznego w Wielkopolsce i na Ziemi Lubuskiej w latach 1945-1989” – to tytuł debaty zarejestrowanej podczas Wielkopolskiego Kongresu Pamięci Narodowej, który odbył się 18–19 VI 2024 r. na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich. Głównym organizatorem debaty był Oddział IPN w Poznaniu.

Autor: Tadeusz Dzwonkowski, Piotr Grzelczak, Stanisław Jankowiak, Elżbieta Wojcieszyk
„Gadała” pod Uniwersamem
TYLKO U NAS
Artykuł

„Gadała” pod Uniwersamem

Autor: Grzegorz Majchrzak
13 grudnia 1985 r. rozbawiony tłum warszawiaków obserwować mógł grupę bezradnie tłukących w metalową konstrukcję milicjantów. Wewnątrz przygotowanego przez opozycjonistów metalowego wózka znajdował się magnetofon, nadający głośno antykomunistyczną audycję.
„Kartkami narodu się nie wyżywi”. Protesty głodowe na terenie województwa piotrkowskiego w dniach 27–31 lipca 1981 r.
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Kartkami narodu się nie wyżywi”. Protesty głodowe na terenie województwa piotrkowskiego w dniach 27–31 lipca 1981 r.

Autor: Jakub Parol
Kryzys gospodarczy, który przyczynił się do powstania fali strajków latem 1980 r., w roku następnym sukcesywnie narastał. W poprawie sytuacji gospodarczej według władz miały pomóc wprowadzone w kwietniu 1981 r. kartki na mięso.
„Margaret – uważaj na czerwonego pająka!”. Wizyta Margaret Thatcher w Polsce
POLECAMY
Artykuł

„Margaret – uważaj na czerwonego pająka!”. Wizyta Margaret Thatcher w Polsce

Autor: Radosław Morawski
Margaret Thatcher, nazywana ze względu na swoja nieustępliwą politykę „Żelazną Damą”, odwiedziła Polskę w dniach 2-4 listopada 1988 r. – w szczególnym czasie przygotowań do rozmów Okrągłego Stołu. Wizyta ta nie przyniosła oczekiwanych przez władze PRL efektów, dała za to nadzieję polskiej opozycji na uzyskanie poparcia Zachodu.
„Nie można ich w nieskończoność trzymać…”. Pomiędzy wolnością a niewolą w ośrodkach odosobnienia w 1982 r.
TYLKO U NAS
Artykuł

„Nie można ich w nieskończoność trzymać…”. Pomiędzy wolnością a niewolą w ośrodkach odosobnienia w 1982 r.

Autor: Marta Marcinkiewicz
„Widzisz kochanie, to jest morze, tam leci mewa, tam dalej widać żagiel, a ci brodaci dziadkowie w oknach to panowie internowani…”. Kiedy latem 1982 r. koło ośrodka odosobnienia w Darłówku przechodzili plażowicze, internowani żartowali, że za parę lat mamy będą takim słowami tłumaczyć dzieciom ich obecność.
„Nie oddałam tego walkowerem…”. O Annie Walentynowicz (1929-2010)
POLECAMY
Biogram / Biografia

„Nie oddałam tego walkowerem…”. O Annie Walentynowicz (1929-2010)

Autor: Sławomir Cenckiewicz
„Byłam kroplą, która przepełniła kielich goryczy” – tak w lipcu 1981 r. odpowiedziała Anna Walentynowicz na pytanie dotyczące genezy Sierpnia ’80. Od razu jednak dodała: „Ale nie tylko ja nią byłam, moje bohaterstwo polegało na tym, że po prostu wytrzymałam, nie oddałam tego walkowerem. A mogłam znieść to wszystko tylko dzięki temu, że powstały Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża i grupa ludzi pomogła mi przetrwać”.
„Niezależni” studenci w dobie przełomu
POLECAMY
Artykuł

„Niezależni” studenci w dobie przełomu

Autor: Kamil Dworaczek
W maju 1988 r. w niektórych ośrodkach akademickich doszło do studenckich protestów. Były one wyrazem solidarności ze strajkującymi robotnikami, ale też demonstracją siły i znaczenia Niezależnego Zrzeszenia Studentów.
„Pod przykrywką” Kościoła. Duszpasterstwo Rolników w diecezji przemyskiej
TYLKO U NAS
Artykuł

„Pod przykrywką” Kościoła. Duszpasterstwo Rolników w diecezji przemyskiej

Autor: Mariusz Krzysztofiński
Polska południowo-wschodnia zajmuje ważne miejsce na mapie oporu społecznego kraju. Szczególnie istotną rolę odegrał na tym terenie niezależny ruch chłopski.
„Przedsierpniowa” opozycja studencka w Białymstoku
TYLKO U NAS
Artykuł

„Przedsierpniowa” opozycja studencka w Białymstoku

Autor: Marek Kozak
Wystąpienia studentów z marca 1968 r., wynikające z niezadowalającej sytuacji w kulturze, zapoczątkowały szerszy opór społeczny. Wynikał on z narastającego rozczarowania systemem sprawowania władzy. W latach 70. studenci organizowali się m.in. wokół Kościoła katolickiego, co miało stanowić bazę ich dalszej działalności społecznej.
Audio/Video

„Solidarność Walcząca 1982–1990”

Autor: Sebastian Ligarski, Michał Siedziako
„Solidarność” była czymś większym niż związek zawodowy
POLECAMY
Artykuł

„Solidarność” była czymś większym niż związek zawodowy

Autor: Dorota Koczwańska-Kalita
„Solidarności” nie da się powtórzyć, ale świadomość, że inny świat jest możliwy pozwala zachować nadzieję, bo czymże jak nie źródłem wielkiej społecznej nadziei, entuzjazmu i chęci angażowania się w rozmaite sprawy publiczne milionów Polaków była „Panna S”.
„Solidarność” Rolników Indywidualnych na Podhalu, Spiszu i Orawie w latach 1980–1981
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Solidarność” Rolników Indywidualnych na Podhalu, Spiszu i Orawie w latach 1980–1981

Autor: Mateusz Szpytma
Komuniści, po zdławieniu niezależności Polskiego Stronnictwa Ludowego, poddali wieś polską próbie kolektywizacji. Traumatyczne przeżycia zaowocowały spadkiem aktywności społecznej jej mieszkańców na wiele lat.
„Solidarność” w Gorzowie Wielkopolskim
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

„Solidarność” w Gorzowie Wielkopolskim

Autor: Marta Marcinkiewicz
Polityczne lato roku 1980 rozpoczęło się w Gorzowie Wielkopolskim na początku lipca. Ogłoszona przez rząd Edwarda Babiucha podwyżka cen wzbudziła niezadowolenie i wywołała pierwsze niepokoje społeczne. Z czasem nałożyła się na nie reakcja na dynamicznie rozwijającą się sytuację na Wybrzeżu.
„Stocznia to Kanada. Tu się dobrze zarabia. Jak tu ludzi ruszyć?”. Rzeczywistość drugiej połowy lat siedemdziesiątych na Wybrzeżu Gdańskim na przykładzie Stoczni Gdańskiej
TYLKO U NAS
Artykuł

„Stocznia to Kanada. Tu się dobrze zarabia. Jak tu ludzi ruszyć?”. Rzeczywistość drugiej połowy lat siedemdziesiątych na Wybrzeżu Gdańskim na przykładzie Stoczni Gdańskiej

Autor: Arkadiusz Kazański
Tytułowy cytat pochodzi z wypowiedzi Jerzego Borowczaka, w 1980 r. młodego stoczniowca, pracującego na wydziale kadłubowym Stoczni Gdańskiej od około roku. Dotyczył możliwości wywołania w stoczni ewentualnego strajku, który stanowiłby jakąś nadzieję na zmiany w rzeczywistości końca lat siedemdziesiątych i początku osiemdziesiątych.
„Tysol” Tadeusza Mazowieckiego. Próba szybkiej lektury
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

„Tysol” Tadeusza Mazowieckiego. Próba szybkiej lektury

Autor: Jan Olaszek
Podpisanie porozumień sierpniowych rozpoczęło okres wyjątkowy, gęsty od ważnych wydarzeń, głośnych tekstów, sporów, napięć społecznych i momentów przełomowych. Odbiciem tego jest 37 numerów redagowanego przez Tadeusza Mazowieckiego pisma.
„Utrata przez Politechnikę Świętokrzyską takiej klasy dydaktyka jest wielce niepożądana”. Studenci w obronie opozycjonistki
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

„Utrata przez Politechnikę Świętokrzyską takiej klasy dydaktyka jest wielce niepożądana”. Studenci w obronie opozycjonistki

Autor: Marzena Grosicka
Wśród aresztowanych i oskarżonych z dekretu o stanie wojennym była m.in. mieszkanka Kielc – Stanisława Gawlik, bardziej znana jako „Natasza”. Od 1975 r. pracowała na Politechnice Świętokrzyskiej w charakterze wykładowcy. Mimo oporu i protestów ze strony studentów, Stanisława Gawlik straciła pracę i została poddana represjom – nie przerwało jednak to jej działalności na rzecz „Solidarności”.
„Z Dnia na Dzień”, czyli grudniowe zwycięstwo wolnego słowa
POLECAMY
Artykuł

„Z Dnia na Dzień”, czyli grudniowe zwycięstwo wolnego słowa

Autor: Artur Adamski
W dniu wprowadzenia stanu wojennego pomimo zagrożenia najsurowszymi sankcjami wielu działaczy Solidarności rozpoczęło druk niezależnych gazetek i ulotek. Nikomu z tych odważnych ludzi nie udało się wtedy jednak osiągnąć równie wiele, jak działającym we Wrocławiu wydawcom „Biuletynu Dolnośląskiego”.
„Zagrażały porządkowi i bezpieczeństwu publicznemu…”
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Zagrażały porządkowi i bezpieczeństwu publicznemu…”

Autor: Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk
Tradycje udziału Polek w działaniach niepodległościowych sięgają XIX w., gdy uczestniczyły w powstaniach narodowych. Podczas I wojny światowej działały w Polskiej Organizacji Wojskowej, a w 1918 r. powstała pierwsza żeńska formacja wojskowa na ziemiach polskich – Ochotnicza Legia Kobiet. Także podczas II wojny światowej podjęły one walkę w armii konspiracyjnej w okupowanym kraju oraz w PSZ na Zachodzie. Nie zabrakło ich również w organizacjach podziemnych w okresie PRL.
„Zima wasza, wiosna nasza!”
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Zima wasza, wiosna nasza!”

Autor: Katarzyna Adamów
Po prawie sześciu miesiącach od wprowadzenia stanu wojennego, 1 maja 1982 r., doszło do pierwszej poważnej konfrontacji władzy ze społeczeństwem. Członkowie zdelegalizowanej „Solidarności” wyszli z ukrycia.
„Zostawcie bunkry nietoperzom”. Protesty przeciwko składowiskom odpadów jądrowych w latach 80. XX w. w Polsce
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

„Zostawcie bunkry nietoperzom”. Protesty przeciwko składowiskom odpadów jądrowych w latach 80. XX w. w Polsce

Autor: Sebastian Ligarski
Wśród protestów przeciwko rozwojowi polskiego programu elektrowni atomowych w latach 80. pojawiły się również takie, które sprowokowała informacja o planowaniu na terenie Polski nowych składowisk odpadów radioaktywnych. Manifestacje te zamieniały się często w ogólny protest przeciwko komunistycznej władzy.
„Żołnierzom Polski Podziemnej kontynuatorzy idei niepodległościowych”, czyli niezależne obchody 35. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

„Żołnierzom Polski Podziemnej kontynuatorzy idei niepodległościowych”, czyli niezależne obchody 35. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego

Autor: Grzegorz Majchrzak
Sukces obchodów 60. rocznicy odzyskania niepodległości Polski zachęcił działaczy opozycji do celebrowania kolejnych ważnych wydarzeń z historii naszego kraju. Jednym z nich była 35. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego.
(Nie)chciany Pielgrzym
POLECAMY
Artykuł

(Nie)chciany Pielgrzym

Autor: Grzegorz Majchrzak
Gdy dla milionów Polaków Jan Paweł II był najbardziej oczekiwanym gościem, dla władz PRL był nie lada kłopotem. Mamy do czynienia z najsławniejszym Polakiem na świecie i na nieszczęście mamy z nim do czynienia tu w Polsce – mówił w 1983 r. minister spraw wewnętrznych Czesław Kiszczak.
<i>Spotkania</i> do ponownego odczytania
TYLKO U NAS
Recenzja

Spotkania do ponownego odczytania

Autor: Małgorzata Choma-Jusińska
Drugi obieg wydawniczy w Polsce w latach 1976–1989 od dawna jest jednym z tematów częściej podejmowanych przez badaczy tego okresu. Na szczególną uwagę w tym kontekście zasługuje monumentalna, opracowana przez Macieja Sobieraja, publikacja Spotkania. Niezależne Pismo Młodych Katolików.
141 godzin głodówki
TYLKO U NAS
Artykuł

141 godzin głodówki

Autor: Kamil Dworaczek
Jesienią 1980 roku w świetlicy wrocławskiej Lokomotywowni 34 kolejarzy z „Solidarności” podjęło głodówkę w proteście przeciw polityce władz. Było to ważne wydarzenie nie tylko dla pracowników PKP, ale również dla członków „Solidarności” w całym kraju.
4 czerwca – nie wybory, lecz referendum
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

4 czerwca – nie wybory, lecz referendum

Autor: Paweł Błażewicz
Tak zwane wybory kontraktowe odbyły się 4 i 18 czerwca 1989 roku. Były one wynikiem poufnych rozmów prowadzonych z Lechem Wałęsą przez Czesława Kiszczaka, szefa policyjnego aparatu PRL-u, współtwórcy stanu wojennego. Te spotkania w „cztery oczy” przekształciły się 16 września 1988 r. w słynne z nagrań wideo rozmowy w Magdalence.
Akademicki Ruch Oporu w Szczecinie na celowniku Służby Bezpieczeństwa
TYLKO U NAS
Artykuł

Akademicki Ruch Oporu w Szczecinie na celowniku Służby Bezpieczeństwa

Autor: Michał Siedziako
Akademicki Ruch Oporu w Szczecinie był niewielką studencką grupą opozycyjną, powołaną na przełomie lutego i marca 1982 r. Szczecińska Służba Bezpieczeństwa do jej rozbicia zastosowała nadzwyczaj szeroki wachlarz środków.
Akcja „Poronin”. Jak członkowie tajnej organizacji „Ruch” postanowili wysadzić pomnik i podpalić muzeum Lenina
POLECAMY
Artykuł

Akcja „Poronin”. Jak członkowie tajnej organizacji „Ruch” postanowili wysadzić pomnik i podpalić muzeum Lenina

Autor: Piotr Byszewski
Kiedy państwa komunistyczne obchodziły setną rocznicę urodzin Włodzimierza Lenina, członkowie tajnej organizacji „Ruch” postanowili wysadzić pomnik i podpalić muzeum twórcy „ojczyzny proletariatu”.
Alina Pienkowska-Borusewicz

Alina Pienkowska-Borusewicz

Autor: Arkadiusz Kazański
Strajki w 1988 r., choć znacznie słabsze niż te sprzed ośmiu laty, dały jednak impuls do zmian społecznych i politycznych w Polsce, do zbliżenia władz państwowych i środowiska opozycyjnego. Szczegóły omówiono przy Okrągłym Stole, przy którym Alina Pienkowska nie chciała usiąść – pomimo że zgadzała się z jego przesłaniem: „skład delegacji [solidarnościowej] był ustalany przez kolegów z Warszawy. Uważam, że to nie w porządku wobec ludzi, którzy przez cały stan wojenny pracowali na rzecz zmian”. Więcej ciekawych wątków z życia jednej z bohaterek Solidarności w broszurze z serii "Bohaterowie Niepodległej".
Alina Pienkowska. Od Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża do senatu
POLECAMY
Biogram / Biografia

Alina Pienkowska. Od Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża do senatu

Autor: Katarzyna Adamów
12 stycznia 1952 r. w Gdańsku urodziła się Alina Pienkowska - pielęgniarka, działaczka opozycji demokratycznej, współzałożycielka Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, współorganizatorka strajku w Stoczni Gdańskiej i sygnatariuszka porozumień sierpniowych, senator RP.
Antysowieckie protesty w Polsce w latach 1945-1989
POLECAMY
Artykuł

Antysowieckie protesty w Polsce w latach 1945-1989

Autor: Sebastian Ligarski
Od momentu zakończenia II wojny światowej Polacy podjęli walkę z sowiecka dominacją w Polsce. Dla żołnierzy podziemia niepodległościowego pokonanie Niemiec nie było końcem walki o wolność i niepodległość.
Archiwum osobiste Romana Peski (1933-2003) – historyka regionalisty, społecznika, działacza NSZZ „Solidarność”
TYLKO U NAS
Artykuł

Archiwum osobiste Romana Peski (1933-2003) – historyka regionalisty, społecznika, działacza NSZZ „Solidarność”

Autor: Krzysztof Kolasa
W dniu 11 kwietnia 2018 r. w Pabianicach Pan Michał Peska przekazał ok. 5,26 metrów bieżących wyselekcjonowanych materiałów archiwalnych składających się na archiwum osobiste swojego ojca Romana Peski (1933-2003).
Arystokrata w opozycji
POLECAMY
Artykuł

Arystokrata w opozycji

Autor: Jan Olaszek
W wielobarwnym i zróżnicowanym nurcie opozycji znalazło się również miejsce dla przedstawiciela jednego z najbardziej znanych polskich szlacheckich rodów, który wierzył w egalitarne lewicowe ideały.
Barbara Niemiec (1943-2014)
POLECAMY
Biogram / Biografia

Barbara Niemiec (1943-2014)

Autor: Cecylia Kuta
Barbara Niemiec urodziła się 13 lipca 1943 r. w Krakowie. Po latach przyznawała: „Czas i miejsce mojego przyjścia na świat predestynowały do tego, by z mlekiem matki wyssać nienawiść do komunizmu i wszelkiego kagańca”.
Bezkompromisowy grudniowy Kustosz. Adam Gotner (1945–2020)
DLA WNIKLIWYCH
Biogram / Biografia

Bezkompromisowy grudniowy Kustosz. Adam Gotner (1945–2020)

Autor: Małgorzata Sokołowska
Adam Gotner w grudniu 1970 r. miał 26 lat. Był pracownikiem Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni i uczniem szkoły wieczorowej. 17 grudnia otrzymał sześć ran postrzałowych, przechodzących na wylot klatki piersiowej lewego barku, z rozerwaniem płuca, złamaniem łopatki i kości ramiennej. Był całym sercem oddany misji, którą dla niego były sprawy związane z pielęgnowaniem pamięci o Grudniu ‘70.
Bierny czy czynny opór
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Bierny czy czynny opór

Autor: Małgorzata Sokołowska
Powstała przed czterdziestu laty w czerwcu 1982 r. we Wrocławiu z inicjatywy Kornela Morawieckiego Solidarność Walcząca jako jedyna organizacja podziemna dopuszczała stosowanie czynnego oporu i starała się do tego przygotować.
Bitwa o most, czyli 3 maja 1982 r. w Warszawie
TYLKO U NAS
Artykuł

Bitwa o most, czyli 3 maja 1982 r. w Warszawie

Autor: Grzegorz Majchrzak
3 maja od 1951 r. stał się w Polsce Ludowej „normalnym” dniem pracy. Komunistyczne władze przez kolejne trzy dekady nie celebrowały kolejnych rocznic uchwalenia Konstytucji 3 Maja.
Błażewicze i Walcząca
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Błażewicze i Walcząca

Autor: Paweł Błażewicz
Już od grudnia 1981 r. mieliśmy w naszym wrocławskim mieszkaniu przy ul. Jaworowej 44 drukarnię związaną z Regionalnym Komitetem Strajkowym, czyli dolnośląskimi władzami Związku Zawodowego „Solidarność”, który po wybuchu stanu wojennego zszedł do podziemia. Mój ojciec – Bohdan Błażewicz, spawacz Megabudu wykonujący pracę w Pafawagu Hutmenie, nauczył się drukowania jeszcze w tzw. karnawale Solidarności.
Bronisław Dyba – producent mosiężnych przypinek patriotycznych w rzeczywistości PRL
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Bronisław Dyba – producent mosiężnych przypinek patriotycznych w rzeczywistości PRL

Autor: Piotr Dyba
Należał do grona ludzi, którzy w nieprzyjaznych warunkach PRL podejmowali własną działalność gospodarczą. Jego zakład metaloplastyczny stał się ważnym źródłem popularnych wówczas przypinek i znaczków okolicznościowych – również tych o tematyce patriotycznej i antykomunistycznej.
Buntownik z Wrocławia. Karol Modzelewski (1937–2019)
TYLKO U NAS
Biogram / Biografia

Buntownik z Wrocławia. Karol Modzelewski (1937–2019)

Autor: Piotr Ruciński
Był historykiem, któremu historia nieustannie przeszkadzała w uprawianiu ukochanego zawodu, oraz politykiem, któremu w działalności nie przeszkadzało widmo prokuratorskiego śledztwa i więziennej celi. W 2019 r. zmarł prof. Karol Modzelewski – Polak i wrocławianin z wyboru.
Cel – niepodległość Polski
POLECAMY
Biogram / Biografia

Cel – niepodległość Polski

Autor: Alfred Znamierowski
Być może o Andrzeju Kołodzieju wielu dotąd nie słyszało, bo on sam nigdy nie dbał o rozgłos, a środowisko Lecha Wałęsy, koła rządzące III RP i media zadbały, by o jego czynach społeczeństwo się nie dowiedziało. A przecież to głównie Kołodziejowi zawdzięczamy, że doszło do powstania Solidarności.
Cios sierp(ni)owy. Strajki na Górnym Śląsku w 1988 roku
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Cios sierp(ni)owy. Strajki na Górnym Śląsku w 1988 roku

Autor: Bogusław Tracz
W drugiej połowie lat osiemdziesiątych coraz bardziej dawało o sobie znać zmęczenie społeczeństwa przedłużającą się zapaścią gospodarki, niepowodzeniem kolejnych prób reform i stagnacją polityczną. W sierpniu 1988 r. na Górnym Śląsku i w innych regionach wybuchły strajki.
Co opozycja demokratyczna myślała o II RP? O przedwojennej Polsce poza cenzurą
TYLKO U NAS
Artykuł

Co opozycja demokratyczna myślała o II RP? O przedwojennej Polsce poza cenzurą

Autor: Jan Olaszek
Tematyka historyczna w PRL bardzo często pojawiała się w wydawanych poza cenzurą książkach i czasopismach. Wśród tematów budzących żywe emocje pojawiała się historia dwudziestolecia międzywojennego.
Czerwcowa „ekstremistka”
TYLKO U NAS
Artykuł

Czerwcowa „ekstremistka”

Autor: Arkadiusz Kutkowski
Próba wdarcia się do siedziby KC PZPR w Warszawie, zakłócenie wizyty Edwarda Gierka w Radomiu, udział w głodówce protestacyjnej KOR – to tylko część działań, jakie podjęła Danuta Chomicka w obronie swego męża Czesława, jednego ze skazanych w procesach radomskich po proteście w czerwcu 1976 r.
Czerwiec ’76 na Dolnym Śląsku
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Czerwiec ’76 na Dolnym Śląsku

Autor: Grzegorz Waligóra
Wydarzenia Czerwca 1976 r. kojarzą się przede wszystkim z wystąpieniami robotniczymi przeciwko drastycznym podwyżkom cen żywności. Do największych i najbardziej znanych protestów doszło 25 czerwca w Radomiu, Ursusie i Płocku.
Częstochowy droga do Solidarności
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Częstochowy droga do Solidarności

Autor: Wojciech Rotarski
Zwycięskie strajki Sierpnia ’80 doprowadziły do powstania NSZZ „Solidarność” jako głównej siły opozycyjnej wobec komunistycznej władzy – siły zorganizowanej, mającej nakreślone cele działania i poczucie własnej mocy. Tymczasem w wielu ośrodkach kraju droga do „Solidarności” dopiero się zaczynała.
Długie trwanie Polskiego Państwa Podziemnego
TYLKO U NAS
Artykuł

Długie trwanie Polskiego Państwa Podziemnego

Autor: Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki
18 grudnia 2013 r., w Garbatce-Letnisko, pracownicy Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej wydobyli powielacz, który w latach 80. XX wieku był w dyspozycji osób tworzących struktury Tymczasowej Komisji Terenowej Ruchu Oporu NSZZ „Solidarność” w Pionkach.
Do zobaczenia, Zbyszku…
PAMIĘTAMY
Wspomnienie

Do zobaczenia, Zbyszku…

Autor: Wojciech Polak
Generał Zbigniew Nowek – mój przyjaciel, jeden z najwybitniejszych polskich opozycjonistów walczących z władzą komunistyczną – zmarł nagle 17 czerwca 2019 r. Osoba o niespożytej energii, patriota, a jednocześnie znakomity przywódca i organizator, całe życie trwał przy dewizie „Bóg, Honor i Ojczyzna”.
Dokumenty komisji zakładowych „Solidarności” z lat 1980-1981 w zasobie krakowskiego IPN
Archiwum Pełne Pamięci
Artykuł

Dokumenty komisji zakładowych „Solidarności” z lat 1980-1981 w zasobie krakowskiego IPN

Autor: Radosław Kurek
Materiały te dają niepowtarzalną możliwość przyjrzenia się, jak w okresie tzw. karnawału „Solidarności” na wielką skalę tworzone były, niezależne od władzy komunistycznej, samorządy pracownicze.
Dom na 147 herbat. Marzena Górszczyk-Kęcik (1945–1999)
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Dom na 147 herbat. Marzena Górszczyk-Kęcik (1945–1999)

Autor: Andrzej Kaczorowski
Do Wiesława i Marzeny na Gimnastyczną 18 trafiłem w szczególny czas, wkrótce po Sierpniu ’80, jako „młody szalejący” reporter „Słowa Powszechnego” zainteresowany powstawaniem Solidarności na wsi.
Duszpasterstwo przy Karolkowej
TYLKO U NAS
Artykuł

Duszpasterstwo przy Karolkowej

Autor: Jan Olaszek
W latach osiemdziesiątych XX w. warszawska Wola nie przypominała dzisiejszego centrum biurowego. Była przede wszystkim dzielnicą przemysłową. W tamtejszych dużych zakładach pracy – licznych fabrykach i zajezdni transportu miejskiego – istniały dość silne struktury podziemnej „Solidarności”.
Działalność Niezależnego Zrzeszenia Studentów w Kielcach w latach 1980–1981
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Działalność Niezależnego Zrzeszenia Studentów w Kielcach w latach 1980–1981

Autor: Marek Jończyk
Decydując się na rejestrację Niezależnego Zrzeszenia Studentów komuniści zgodzili się na legalną działalność niezależnej organizacji akademickiej. Stanowiło to poważny wyłom w monopolu ówczesnej władzy. Jednak, jak pokazały wydarzenia 1981 r., wyłom ten komuniści postanowili szybko i skutecznie usunąć.
Dzielni harcerze z Krobi – AK „Zawisza”
TYLKO U NAS
Artykuł

Dzielni harcerze z Krobi – AK „Zawisza”

Autor: Elżbieta Wojcieszyk
Harcerze z Krobi reaktywowali drużynę w 1945 r. nawiązując do patriotycznych tradycji II RP. Wiedli normalne życie skautowe: zbiórki, gawędy, ogniska, obozy letnie, udział w uroczystościach. Wkrótce władze zabroniły im nawet tego.
Edmund Bałuka. Prawdziwy socjalista w socjalizmie realnym
DLA WNIKLIWYCH
Biogram / Biografia

Edmund Bałuka. Prawdziwy socjalista w socjalizmie realnym

Autor: Paweł Miedziński
Postać zmarłego Edmunda Bałuki – antysowieckiego działacza niepodległościowego i robotniczego – powinna być pamiętana. Jego biografia jest przykładem nie tylko wielkiej determinacji w walce o wolność, ale także metod, jakimi SB operacyjnie „wygaszała” niebezpiecznych liderów społecznego buntu.
Edmund Zadrożyński – bohaterski działacz z Grudziądza
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Edmund Zadrożyński – bohaterski działacz z Grudziądza

Autor: Magdalena Bałdyga
Zapisał się w pamięci ludzi jako wzorowy obywatel, pełny zaufania, bohaterski działacz i pierwszy opozycjonista z Grudziądza. Walczył o prawa robotników i nie bał się przeciwstawić komunistycznej władzy. Był bardzo zdeterminowany i działał w imieniu mieszkańców swojego miasta.
Elżbieta Turnau (1933-2015)
POLECAMY
Biogram / Biografia

Elżbieta Turnau (1933-2015)

Autor: Paweł Mazur
Przez większość życia związana była z Polską Akademią Nauk. Prócz kariery naukowej poświęciła się również działalności opozycyjnej. W latach 1976-1980 brała udział w kolportażu wydawnictw związanych z KOR, a od 1980 r. zaangażowała się w ideę powołania niezależnego związku zawodowego, której efektem było utworzenie NSZZ „Solidarność”.
Emil Barchański: ostatnia ofiara Dzierżyńskiego?
POLECAMY
Artykuł

Emil Barchański: ostatnia ofiara Dzierżyńskiego?

Autor: Patryk Pleskot
10 lutego 1982 roku doszło do jednej z najbardziej spektakularnych akcji „małego sabotażu” w całym stanie wojennym. Przeprowadzili ją nie doświadczeni opozycjoniści, lecz nastolatkowie. Podpalili pomnik Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie.
Audio/Video

Film, będący wyrazem hołdu i wdzięczności dla antykomunistycznych opozycjonistów, przypomina postaci pomysłodawców ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności i sylwetki kilku uhonorowanych tym odznaczeniem.

Gliwiccy artyści wysokogórscy
TYLKO U NAS
Artykuł

Gliwiccy artyści wysokogórscy

Autor: Tomasz Kurpierz
W nocy z 23 na 24 lipca 1982 r. na dachu wieżowca przy Alei Majowej w Gliwicach pojawiło się trzech ludzi. Mieli ze sobą pasy, farbę, pędzel, kubełek, linę i niedużą deskę. Jeden z nich przywiązał się do wywietrznika kominowego, drugi opuścił sznurek, po chwili na krawędzi dachu ukazał się trzeci.
Gracze, szulerzy i wiatr zmian. O negocjacjach przy „okrągłym stole”
TYLKO U NAS
Artykuł

Gracze, szulerzy i wiatr zmian. O negocjacjach przy „okrągłym stole”

Autor: Rafał Opulski
„Okrągły stół” nawiązywał do legendy o królu Arturze. Tyle, że stół z mitu miał uniemożliwić rycerzom spory o pierwszeństwo, a przy meblu z Sali Kolumnowej Pałacu Namiestnikowskiego hierarchia była ściśle ustalona. Główny negocjator strony partyjno-rządowej też wcale nie przypominał króla Artura.
Grudziądz na mapie opozycji PRL
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Grudziądz na mapie opozycji PRL

Autor: Przemysław Wójtowicz
Grudziądz na przełomie lat 70. i 80. XX w. liczył ok. 90 tys. mieszkańców. Warto mieć świadomość, że należał on (i należy) do większych miast w północnej Polsce, będąc dużym ośrodkiem kulturalno-gospodarczym położonym na styku Pomorza Nadwiślańskiego, Powiśla i Ziemi Chełmińskiej.
Henryk Bąk
Biblioteka cyfrowa

Henryk Bąk

Autor: Grzegorz Łeszczyński
Walkę polskich chłopów z ustrojem totalitarnym po wojnie można podzielić na kilka etapów: działalność w PSL i wsparcie partii Stanisława Mikołajczyka; udział wielu młodych ludzi w konspiracji zbrojnej; czynny opór wobec kolektywizacji na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych; tworzenie zorganizowanej opozycji demokratycznej w latach siedemdziesiątych; i wreszcie – w latach osiemdziesiątych – powołanie własnego związku zawodowego tworzącego wielki ruch społeczny „Solidarność”. We wszystkie te inicjatywy zaangażowany był Henryk Bąk.
Ideały Panny „S”
TYLKO U NAS
Artykuł

Ideały Panny „S”

Autor: Jan Olaszek
Powstanie „Solidarności” w 1980 roku było wyrazem sprzeciwu wobec rzeczywistości PRL, jednak wizja obalenia komunizmu, odzyskania niepodległości i wprowadzenia demokratycznego porządku znajdowała się poza horyzontem wyobraźni jej działaczy i członków. Godność i samorządność – te słowa wydają się lepiej oddawać ówczesne emocje i motywacje.
Ireneusz Serwan (1925-2019)
POLECAMY
Biogram / Biografia

Ireneusz Serwan (1925-2019)

Autor: Monika Komaniecka-Łyp
We wrześniu 1980 r. Ireneusz Serwan brał udział w tworzeniu uczelnianych struktur NSZZ „Solidarność” na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Szybko stał się jedną z najważniejszych postaci w prężnie działającej organizacji.
Ja wcale nie zniknęłam. Ewa Ossowska
NOWY NUMER BIULETYNU IPN
Biogram / Biografia

Ja wcale nie zniknęłam. Ewa Ossowska

Autor: Jan Hlebowicz
W monografiach poświęconych Solidarności i jej działaczom można znaleźć o niej zazwyczaj jedno zdanie. O tym, że razem z Anną Walentynowicz i Aliną Pienkowską 16 sierpnia 1980 r. uratowała strajk. I choć na archiwalnych zdjęciach ze Stoczni Gdańskiej im. Lenina widzimy ją w centrum wydarzeń – wciąż niewiele wiemy o jej losach.
Jak wyglądał podziemny strajk?
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Jak wyglądał podziemny strajk?

Autor: Jarosław Neja
W grudniu 1981 r. kilka z ponad dwudziestu strajków górniczych, które wybuchły na Górnym Śląsku przeciwko wprowadzeniu przez komunistów stanu wojennego, odbywało się pod ziemią.
Jan Antoł – gazda z pięćdziesiątego województwa
POLECAMY
Artykuł

Jan Antoł – gazda z pięćdziesiątego województwa

Autor: Mateusz Szpytma
Jak to się stało, że Jan Antoł – związany ze Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym, organizacją satelicką wobec Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej – został regionalnym i ogólnopolskim liderem niezależnych solidarnościowych związków rolniczych?
Jan Kozłowski – niepokorny rolnik
POLECAMY
Biogram / Biografia

Jan Kozłowski – niepokorny rolnik

Autor: Marcin Bukała
Jan Kozłowski był jednym z trzech więźniów politycznych wymienionych z imienia i nazwiska (obok Marka Kozłowskiego i Edmunda Zadrożyńskiego), o których uwolnienie upomnieli się strajkujący w sierpniu 1980 r. w Gdańsku. Żądanie to zapisano w czwartym punkcie historycznych postulatów sierpniowych.
Jan Krzysztof Kelus. W opozycji do PRL
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Jan Krzysztof Kelus. W opozycji do PRL

Autor: Witold Wasilewski
Po wydarzeniach marca 1968 r. funkcjonariusze SB śledzili Jana Krzysztofa Kelusa, którego określili na własne potrzeby pseudonimem „Mały”. Śledzący starali się m.in. ustalić, skąd Kelus odbiera ulotki i z kim się kontaktuje. Była to z licznych represji, jakie spotkały tego poetę i działacza społecznego za jego nieugiętą postawę wobec systemu komunistycznego.
Jan Olszewski 1930–2019
WARTO WIEDZIEĆ
Wspomnienie

Jan Olszewski 1930–2019

Autor: Justyna Błażejowska
Jan Olszewski urodził się 20 sierpnia 1930 r. w rodzinie kolejarskiej. Mieszkał na warszawskim Bródnie. Jego dom rodzinny był związany z polską tradycją niepodległościową.
Kardynał Franciszek Macharski (1927-2016)
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Kardynał Franciszek Macharski (1927-2016)

Autor: Rafał Łatka
W schyłkowym okresie PRL kard. Franciszek Macharski był jednym z najważniejszych hierarchów polskiego Kościoła. Odgrywał pierwszoplanową rolę jako bliski współpracownik Jana Pawła II, wiceprzewodniczący KEP i współprzewodniczący reaktywowanej we wrześniu 1980 r. kościelno-rządowej Komisji Wspólnej.
Kardynał Stefan Wyszyński wobec Solidarności
POLECAMY
Artykuł

Kardynał Stefan Wyszyński wobec Solidarności

Autor: Rafał Łatka
„Jestem prymasem całej Polski, a nie tylko stoczniowców” – tłumaczył po sierpniu 1980 r. kard. Stefan Wyszyński. Zwierzchnik polskiego Kościoła popierał niezależne związki zawodowe. Jednocześnie – obawiając się, że może dojść do narodowego nieszczęścia – apelował o umiar.
Karnawał Solidarności w Elblągu
POLECAMY
Artykuł

Karnawał Solidarności w Elblągu

Autor: Krzysztof Filip
Lato 1980 roku stanowiło punkt zwrotny w historii PRL. Preludium do największego kryzysu tzw. władzy ludowej w Polsce stanowiła wprowadzona 1 lipca przez rząd Edwarda Babiucha podwyżka cen na mięso.
Katyń w działalności opozycji w Krakowie
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Katyń w działalności opozycji w Krakowie

Autor: Monika Komaniecka-Łyp
Środowiska opozycyjne upominały się o prawdę o Katyniu przez cały okres PRL. Bardzo uroczyście obchodziły zwłaszcza czterdziestą rocznicę zbrodni katyńskiej. Rada Koordynacyjna Polonii Wolnego Świata, powołana w 1979 r. na I Zjeździe Polonii w Toronto, ogłosiła rok 1980 – Rokiem Katyńskim.
Klęska komuny i triumf „Solidarności”
POLECAMY
Artykuł

Klęska komuny i triumf „Solidarności”

Autor: Monika Komaniecka-Łyp
Polacy tłumnie ruszyli do urn wyborczych. Wynik pierwszej tury głosowania z 4 czerwca 1989 r. pokazał, że chcą zmiany ustroju. Strona opozycyjna nie sięgnęła jednak po władzę. Honorowała kontrakt zawarty przy okrągłym stole.
Kobiety w służbie Polsce
POLECAMY
Artykuł

Kobiety w służbie Polsce

Autor: Katarzyna Adamów
Już od początku XX wieku czynnie upominały się o prawa wyborcze oraz o pełny dostęp do kultury, edukacji i pracy zawodowej. Realizację postulatów pokrzyżował wybuch II wojny światowej. W tych ciężkich czasach kobiety podjęły trud walki nie tylko o przetrwanie swoje i bliskich, ale także walki o wolność i niepodległość Ojczyzny.
Kolegiami w opozycję
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Kolegiami w opozycję

Autor: Grzegorz Majchrzak
W walce z opozycją lat siedemdziesiątych władze PRL wykorzystywały nie tylko Służbę Bezpieczeństwa czy – w mniejszym zakresie – Milicję Obywatelską, lecz również ludowy „wymiar sprawiedliwości”. Działaczy opozycji przedsierpniowej szczególnie chętnie stawiano przed kolegiami ds. wykroczeń.
Koncepcje oporu społecznego w okresie stanu wojennego 1981-1983
POLECAMY
Artykuł

Koncepcje oporu społecznego w okresie stanu wojennego 1981-1983

Autor: Krzysztof Brzechczyn
Po wprowadzeniu stanu wojennego ocalali z aresztowań członkowie Komisji Krajowej zawiązali Krajowy Komitet Strajkowy NSZZ „Solidarność”. Wykonując uchwałę KK z 12 XII 1981 r. KKS wezwał do strajku generalnego, który zakończyłby się po uwolnieniu wszystkich aresztowanych i odwołaniu stanu wojennego.
Konfederacja Polski Niepodległej 1979-1989
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Konfederacja Polski Niepodległej 1979-1989

Autor: Grzegorz Waligóra
W roku 2009 minęło trzydzieści lat od chwili utworzenia Konfederacji Polski Niepodległej, pierwszej od czasów rozbicia PSL niezależnej partii politycznej w peerelu i zarazem jedynej organizacji opozycyjnej powstałej przed Sierpniem 1980, która wprowadziła swoich kandydatów do Sejmu III RP.
Kongres Opozycji Antyustrojowej
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Kongres Opozycji Antyustrojowej

Autor: Jarosław Neja
W lutym 1989 r. członkowie środowisk i ugrupowań opozycyjnych, które krytycznie odnosiły się do idei Okrągłego Stołu, zorganizowali w salkach jastrzębskiej parafii spotkanie pod nazwą „Kongres Opozycji Antyustrojowej”.
Konsekwencje „okrągłego stołu”
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Konsekwencje „okrągłego stołu”

Autor: Monika Komaniecka-Łyp
W 1989 r. komuniści byli świadomi, że muszą podzielić się władzą z powodu katastrofalnej sytuacji gospodarczej kraju. Jednak według nich demokratyzacja systemu mogła oznaczać dopuszczenie opozycji jedynie do parlamentu, nie przewidywali natomiast zmian w wojsku i aparacie bezpieczeństwa.
Kościół katolicki a Solidarność (1980–1981)
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Kościół katolicki a Solidarność (1980–1981)

Autor: Rafał Łatka
Wpływ Kościoła na świat ludzi pracy ujawnił się już w okresie strajków, które rozpoczęły się w lipcu 1980 r. w Lublinie i wkrótce ogarnęły cały kraj. To oddziaływanie było widoczne także później, gdy powstała „Solidarność”. W swojej analizie chciałbym zwrócić uwagę na trzy jego płaszczyzny.
Krakowscy buntownicy
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Krakowscy buntownicy

Autor: Elżbieta Pietrzyk-Dąbrowska
Dla jednych „okrągły stół” był wzorem politycznego dialogu, który rozpoczął proces demokratyzacji Polski; dla innych był symbolem zdrady i zmowy grup wrogich Polsce. Kiedy w Warszawie toczyły się rozmowy strony rządowej z częścią opozycji, przez Kraków przeszła fala protestów młodzieży podważającej sens negocjacji z komunistami i domagającej się odebrania im władzy.
Kryptonim „Jodła”, czyli internowania
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Kryptonim „Jodła”, czyli internowania

Autor: Grzegorz Majchrzak
Internowanie oznaczało przymusowe osadzenie w ośrodkach odosobnienia (popularnie nazywanych internatami) osób uznanych za niebezpieczne (głównie z powodów politycznych) dla PRL. Następowało na podstawie decyzji administracyjnych (poza kontrolą sądową), formalnie podejmowanych przez komendantów wojewódzkich Milicji Obywatelskiej. De facto ich podstawą były dane zebrane przez Służbę Bezpieczeństwa.
Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski i Chrześcijańska Wspólnota Ludzi Pracy
PAMIĘTAMY
Artykuł

Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski i Chrześcijańska Wspólnota Ludzi Pracy

Autor: Łucja Marek
9 stycznia 2024 r. zmarł ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, duchowny katolicki obrządków ormiańskiego i łacińskiego, opiekun osób niepełnosprawnych intelektualnie, działacz opozycji antykomunistycznej. Został zapamiętany jako nieformalny kapelan „Solidarności”, ale jego związki ze środowiskiem opozycyjnym rozpoczęły się wcześniej, u schyłku lat 70. XX wieku w Nowej Hucie.
Ksiądz Czesław Sadłowski. Kapłan niezłomny
WARTO ZAJRZEĆ
Biogram / Biografia

Ksiądz Czesław Sadłowski. Kapłan niezłomny

Autor: Marcin Krzysztofik
Ksiądz Prałat Czesław Sadłowski jest jednym z wielu duchownych katolickich, którzy przez swoją działalność stali się prawdziwymi autorytetami dla licznych środowisk. Jego niezłomna postawa, zarówno w sprawie budowy kościoła w Zbroszy Dużej koło Grójca, jak również przy powstawaniu struktur opozycyjnych w środowisku wiejskim, wprawiała w wściekłość najwyższe władze PRL.
Ksiądz Kazimierz Jancarz, mistrzejowicki „Baca”
POLECAMY
Biogram / Biografia

Ksiądz Kazimierz Jancarz, mistrzejowicki „Baca”

Autor: Łucja Marek
25 marca 1993 r. zmarł kapłan, którego motorem działania były „religia przepojona patriotyzmem i patriotyzm przepojony religią”. Został zapamiętany przede wszystkim jako duszpasterz ludzi pracy.
Ksiądz Stefan Niedzielak: ostatnia ofiara Katynia?
POLECAMY
Artykuł

Ksiądz Stefan Niedzielak: ostatnia ofiara Katynia?

Autor: Patryk Pleskot
W piątek 20 stycznia 1989 roku późnym wieczorem ks. Stefan Niedzielak – siedemdziesięcioczteroletni proboszcz na warszawskich Powązkach – został brutalnie zamordowany w swoim mieszkaniu. Nieznani do dzisiaj sprawcy najpierw bestialsko go pobili, a potem dosłownie złamali mu kark.
Kwestarze przed Kolegium
TYLKO U NAS
Artykuł

Kwestarze przed Kolegium

Autor: Marzena Grosicka
Druga połowa lat osiemdziesiątych XX w. była czasem transformacji ustrojowej w Polsce i innych krajach „bloku wschodniego”. Rozbicie „Solidarności” i spacyfikowanie nastrojów społecznych po wprowadzeniu stanu wojennego nie zatrzymały procesów, które w połączeniu ze zmianą sytuacji międzynarodowej doprowadziły do upadku systemu komunistycznego.
Lech Bądkowski
Biblioteka cyfrowa

Lech Bądkowski

Autor: Sławomir Formella
Lech Bądkowski był bez wątpienia jedną z najwybitniejszych postaci w dziejach Gdańska i Pomorza w XX w. Ów wychowanek II Rzeczypospolitej podczas II wojny światowej z bronią w ręku walczył o wolność Polski i Pomorza, a następnie przez wiele lat jako pisarz i działacz społeczny starał się o uzyskanie swobody działania w jak najszerszym zakresie możliwym w realiach PRL.
List 59. Głos wołającego na puszczy
POLECAMY
Artykuł

List 59. Głos wołającego na puszczy

Autor: Bożena Witowicz
Wielu wydawało się, że podpisany w Helsinkach 1 sierpnia 1975 r. akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie będzie stanowić nową jakość w europejskiej polityce. Tymczasem, pomimo dopiero co złożonych deklaracji, polskie władze komunistyczne zapowiedziały we wrześniu 1975 r. wprowadzenie zmian w Konstytucji PRL, które szły wbrew helsińskim ustaleniom.
2 3 następna >
TEKSTY
TEMATY
Biblioteka cyfrowa
Audio/Video
English content
Księgarnia
Aktualności
Autorzy
O nas
Kontakt
Edukacja
postacie IPN
Spotkasz ich na Przystanku Historia
Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)
Dowiedz się więcej
Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.
IPN
Copyright © 2026 Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Wszelkie prawa zastrzeżone. ISSN 2719-8510