Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Tagi Opozycja w PRL

Opozycja w PRL

List wrocławskich naukowców w obronie KOR

List wrocławskich naukowców w obronie KOR

Autor: Grzegorz Waligóra

W maju 1977 r. olbrzymim wstrząsem dla wszystkich środowisk opozycyjnych była śmierć studenta V roku filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, współpracownika KOR Stanisława Pyjasa. Jego ciało znaleziono w bramie przy ul. Szewskiej w Krakowie.

Listopad ’80, czyli oświata, zdrowie i kultura strajkują

WARTO WIEDZIEĆ

Listopad ’80, czyli oświata, zdrowie i kultura strajkują

Autor: Jan Hlebowicz

W gdańskim Urzędzie Wojewódzkim od 7 do 17 listopada 1980 r. trwał ogólnopolski strajk okupacyjny, zorganizowany przez pracowników oświaty, służby zdrowia i kultury. I choć był to pierwszy tego typu protest w historii Polski powojennej prowadzony w budynku urzędu administracji państwowej, wydarzenie to, jak się wydaje, nie zakorzeniło się w świadomości historycznej Polaków.

Lubelski Lipiec 1980

Lubelski Lipiec 1980

Autor: Marcin Dąbrowski

Latem 1980 r. przetoczyła się przez Polskę fala strajków pracowniczych, których pierwszą odsłoną były lipcowe wydarzenia w Lublinie i na Lubelszczyźnie, określane mianem „Lubelski Lipiec 1980”.

Maryla Płońska

Maryla Płońska

Autor: Maja Lubiejewska-Chilicka

Maryla Płońska współtworzyła Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża, była redaktorką „Robotnika Wybrzeża”, w sierpniu 1980 r. uczestniczyła w strajku w Stoczni Gdańskiej i brała udział w redagowaniu 21 postulatów. Swoją aktywnością przyczyniła się do sukcesu Sierpnia ’80 i powstania Solidarności.

Marzec ’68

Marzec ’68

Autor: Bożena Witowicz

Marzec ’68 do dziś pozostaje wydarzeniem tyleż niedookreślonym, co tragicznym. Niemożność jednoznacznego uchwycenia jego istoty wynika z tego, że nie było jednego „marca ’68”. W Polsce był marzec studencki, marzec inteligencki, marzec żydowski, marzec elit politycznych, marzec robotniczy, które skumulowały się w jednym okresie i nałożyły na siebie, zaciemniając istotę wydarzeń.

Audio/Video

Mieszko Zieliński to działacz opozycji antykomunistycznej, członek Grup Oporu Solidarni. Wspomina metody oporu wobec reżimu stanu wojennego.

Autor: Mieszko Zieliński

Mirosław Dzielski (1941-1989)

Biogram / Biografia

Mirosław Dzielski (1941-1989)

Autor: Wojciech Paduchowski

Był nietuzinkową postacią. Wyróżniał się w wielkim ruchu społecznym, jakim była „Solidarność”, oryginalną myślą i praktycznym działaniem. Nie należał do czołowych czy też najbardziej znanych ludzi „Solidarności”, ale zapamiętano go jako współtwórcę jednego z oryginalniejszych pomysłów, jak wyprowadzić Polskę z komunizmu.

Młoda „Solidarność”

Młoda „Solidarność”

Autor: Tomasz Kozłowski

Niezależne Zrzeszenie Studentów, powstałe na polskich uczelniach jesienią 1980, stanowiło część wielkiego ruchu społecznego. Od siostrzanej „Solidarności” było jednak dużo bardziej radykalne. Wielu robotników i intelektualistów liczyło na to, że system można naprawić. Studenci chcieli go obalić.

Młodzieżowy nurt ruchu Solidarności w latach 1980–1989

NOWY NUMER BIULETYNU IPN

Młodzieżowy nurt ruchu Solidarności w latach 1980–1989

Autor: Marek Wierzbicki

Latem 1980 r. doszło do kolejnego protestu społecznego w Polsce, który pod względem skali i konsekwencji przerósł wszystkie poprzednie.

Największa akcja ulotkowa w 1970 roku – kolportaż „Odezwy Konfederacji Narodowej”

Największa akcja ulotkowa w 1970 roku – kolportaż „Odezwy Konfederacji Narodowej”

Autor: Piotr Byszewski

Między 25 a 27 lipca 1970 roku jednostki SB kontrolujące korespondencję przechwyciły w kilku miastach (m. in. w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Opolu, Chorzowie, Częstochowie) około 280 identycznych ulotek.

Narodziny wałbrzyskiej „Solidarności”

WARTO WIEDZIEĆ

Narodziny wałbrzyskiej „Solidarności”

Autor: Agnieszka Klarman

Spojrzenie na „Solidarność” z perspektywy regionalnej wiele wnosi do poznania jej historii. Punkt widzenia „małej ojczyzny” pokazuje odrębność tego ruchu w małych ośrodkach, jednocześnie ilustrując pewien uniwersalizm jego rozwoju i genezy, postaw i zachowań ludzi, którzy go tworzyli.

Negocjacje i konfrontacje

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Negocjacje i konfrontacje

Autor: Włodzimierz Suleja

Od września 1980 r. w obrębie systemu komunistycznego, ale wbrew niemu rodził się nowy, niespotykany do tej pory ruch. Władze nie bardzo w pierwszym momencie wiedziały, jaką przyjąć taktykę, czy wpierw opanować go, a następnie rozbić, czy sobie podporządkować. Rozpoczął się zatem okres, gdy negocjacje przeplatały sią z konfrontacją.

Nic o nas bez nas! Początki niezależnego ruchu chłopskiego w PRL

Nic o nas bez nas! Początki niezależnego ruchu chłopskiego w PRL

Autor: Małgorzata Choma-Jusińska

Czterdzieści lat temu w rządzonej przez komunistów Polsce zaczął się odradzać niezależny ruch chłopski. Współdziałanie działaczy chłopskich z KSS KOR i ROPCiO oraz wsparcie dla samoorganizowania się wsi ze strony niektórych księży sprawiły, że w kraju zaczęły się mnożyć Komitety Samoobrony rolników.

Niecodzienne zniknięcie Marka Mikołajczuka z „Solidarności” Stoczni Gdańskiej. Robota „bezpieki” czy mistyfikacja?

Niecodzienne zniknięcie Marka Mikołajczuka z „Solidarności” Stoczni Gdańskiej. Robota „bezpieki” czy mistyfikacja?

Autor: Arkadiusz Kazański

Strajk sierpniowy okazał się wielkim przełomem, bo doprowadził do powstania pierwszego w obozie państw komunistycznych niezależnego związku zawodowego. Marek Mikołajczuk, młody tokarz ze Stoczni Gdańskiej, mógł się wówczas cieszyć, że dołożył cegiełkę do udanego przebiegu protestu. O Mikołajczuku znowu głośno zrobiło się w lutym 1981 r.

Nielegalne rocznice

Nielegalne rocznice

Autor: Sebastian Reńca

Tuż po pacyfikacji strajku w katowickiej kopalni „Wujek”, w jednym z wyłomów dokonanych przez czołg górnicy ustawili drewniany krzyż. Na jego ramionach zawisły lampki symbolizujące śmierć górników, najpierw sześciu, a ostatecznie dziewięciu.

Niepodległy. Wierny Kościołowi i Polsce Janusz Krupski (1951–2010)

Biogram / Biografia

Niepodległy. Wierny Kościołowi i Polsce Janusz Krupski (1951–2010)

Autor: Marek Kunicki-Goldfinger

Urodzony w połowie XX w. historyk, założyciel i redaktor naczelny podziemnego pisma „Spotkania”, działacz opozycji niepodległościowej. Był człowiekiem głębokiej wiary i kryształowego sumienia, co zgodnie zaświadczają osoby znające go od dzieciństwa i młodości oraz świadkowie jego późniejszego życia.

Niezależny wydawca, legenda "drugiego obiegu"

Niezależny wydawca, legenda "drugiego obiegu"

Autor: Mirosław Biełaszko

Wśród 96 ofiar katastrofy z 10 kwietnia 2010 roku jest Janusz Krupski – kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, wcześniej wiceprezes IPN, jeden z twórców niezależnego ruchu wydawniczego w PRL.

Niezrealizowane postulaty. Strajkowe lato 1988 roku w województwie katowickim

Niezrealizowane postulaty. Strajkowe lato 1988 roku w województwie katowickim

Autor: Bogusław Tracz

Rzeczywistość drugiej połowy lat osiemdziesiątych w uprzemysłowionej części Górnego Śląska daleko odbiegała od obrazów szczęśliwych, nowoczesnych i opływających w dostatki górnośląskich miast i osiedli, którymi do znudzenia epatowano w czasach „propagandy sukcesu”.

Nowohucki bunt

Nowohucki bunt

Autor: Andrzej Malik

Krakowskie organizacje młodzieżowe, a w szczególności ciesząca się ogromnym poparciem wśród nowohuckiej młodzieży, Federacja Młodzieży Walczącej, były krytycznie nastawione wobec przebiegu obrad Okrągłego Stołu i ich ostatecznych ustaleń z uzgodnieniami szczegółów wyborów kontraktowych.

NSZZ "Solidarność" Region Zielona Góra - wybrane aspekty działalności w latach 1980 - 1981

NSZZ "Solidarność" Region Zielona Góra - wybrane aspekty działalności w latach 1980 - 1981

Autor: Przemysław Zwiernik

W lipcu roku 1980 wydarzenia w województwie zielonogórskim przebiegały spokojnie. Niezadowolenie w zakładach pracy nasiliło się dopiero w sierpniu 1980 r. Coraz częściej wyrażano krytyczne opinie wobec dyrekcji zakładów pracy, władz terenowych i centralnych.

O prawdę i pamięć… Sprawa Katynia w działalności opozycji w PRL

O prawdę i pamięć… Sprawa Katynia w działalności opozycji w PRL

Autor: Edyta Krężołek

Gdy w kwietniu 1943 r. Niemcy ogłosili odkrycie dołów śmierci z ciałami polskich oficerów, Katyń stał się symbolem sowieckich zbrodni. Rząd ZSRS winą obarczył Niemców i podtrzymywał kłamstwo katyńskie aż do 1990 r.

Od kolegiów po działania specjalne SB, czyli represje wobec działaczy opozycji w latach 80.

Od kolegiów po działania specjalne SB, czyli represje wobec działaczy opozycji w latach 80.

Autor: Grzegorz Majchrzak

W drugiej połowie lat 70. władze PRL postawiły nie na masowe aresztowania, a na nękanie działaczy opozycji. Nie znaczy to jednak, że opozycjoniści nie trafiali do więzień.

Od konspiracyjnego dziennikarstwa do reportażu historycznego

Od konspiracyjnego dziennikarstwa do reportażu historycznego

Autor: Jan Olaszek

Anna Bikont, czołowa polska autorka reportażu historycznego, swoją drogę jako dziennikarka zaczynała w podziemiu w czasach PRL.

Od niego zaczął się WiP

Biogram / Biografia

Od niego zaczął się WiP

Autor: Michał Siedziako

Dwudziestoośmioletni student matematyki ze szczecińskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w decydujący sposób przyczynił się do powołania ogólnopolskiego Ruchu „Wolność i Pokój” – jednej z najważniejszych inicjatyw opozycyjnych w Polsce w drugiej połowie lat osiemdziesiątych.

Od pracownika Elektrociepłowni do patrona gorzowskiej ulicy. Edward Borowski – legenda gorzowskiej Solidarności

Biogram / Biografia

Od pracownika Elektrociepłowni do patrona gorzowskiej ulicy. Edward Borowski – legenda gorzowskiej Solidarności

Autor: Marta Marcinkiewicz

Gdy zaangażował się w Solidarność miał 42 lata, w chwili śmierci – 48. To jej oddał ostatnie lata swego życia. W mieście nad Wartą powszechnie uważa się, że zapłacił życiem za działalność opozycyjną.

Od wolnego człowieka do wolnego narodu

Od wolnego człowieka do wolnego narodu

Autor: Ks. Piotr Kulbacki

W powojennej historii Polski niezwykłą rolę odegrał ks. Franciszek Blachnicki, którego myśl jest stale inspirująca, a jego dzieło służy wyzwoleniu człowieka. Wpłynął na życie w Polsce, ale nie jako polityk pokładający nadzieję w strukturach społecznych, lecz jako wychowawca wolnych ludzi.

Odmieniony region – robotnicy województwa katowickiego buntują się przeciw systemowi

Odmieniony region – robotnicy województwa katowickiego buntują się przeciw systemowi

Autor: Jarosław Neja

Latem 1980 r. kiedy kolejne strajkowe fale rozlewały się po kraju, górnośląskie i zagłębiowskie załogi przedstawiane były w mediach jako ludzie dobrej roboty, wręcz idealnie wykonujący kolejne plany i zadania produkcyjne zlecane przez władze, środowiska zawsze gotowe poprzeć partię i rząd.

Okrągły stół

WARTO WIEDZIEĆ

Okrągły stół

Autor: Włodzimierz Suleja

Od lutego do kwietnia 1989 r. trwały dwumiesięczne negocjacje ówczesnej ekipy partyjno-rządowej w Polsce z przedstawicielami opozycji, zwieńczone podpisaniem porozumień, do których należało m.in. przeprowadzenie pierwszych po II wojnie światowej częściowo wolnych wyborów do Sejmu.

Okrągły stół

Okrągły stół

Autor: Irena Siwińska

5 kwietnia 1989 r., po niemal dwóch miesiącach negocjacji między przedstawicielami opozycji solidarnościowej i władz komunistycznych w Polsce, podpisano porozumienia wieńczące obrady okrągłego stołu.

Okrągły Stół oczami Czesława Miłosza

Okrągły Stół oczami Czesława Miłosza

Autor: Grzegorz Majchrzak

Wydarzenia w PRL były bacznie obserwowane za granicą, szczególnie przez polską emigrację. Nie inaczej było również pod koniec lat osiemdziesiątych. Jednym z budzących zainteresowanie zdarzeń roku 1988 były planowane rozmowy części opozycji, tej uznanej przez rządzących za konstruktywną, z władzami PRL w postaci Okrągłego Stołu.

Okrągły Stół w pamięci Polaków

Okrągły Stół w pamięci Polaków

Autor: Filip Musiał

Obrady Okrągłego Stołu, które rozpoczęły się 6 lutego 1989 r. są jednym z tych wydarzeń w najnowszej historii Polski, które budzą największe emocje. Głównie ze względu na spotkania i ustalenia podejmowane w willach MSW, przede wszystkim w podwarszawskiej Magdalence.

Okrągły stół, czyli polityka mimo woli

Okrągły stół, czyli polityka mimo woli

Autor: Michał Przeperski

Emocje wiążące się z PRL końca lat 80. były na ogół negatywne. „Określenia Polski jako szarej i ponurej dominują w relacjach, co prawdopodobnie wynika nie tylko z oceny wyglądu otoczenia, ale również z emocji, jakich doświadczali w tym czasie […] świadkowie epoki” – konstatowała Magdalena Wnuk.

Operacja „Mewa”

O TYM SIĘ MÓWI

Operacja „Mewa”

Autor: Piotr Brzeziński

Był 12 grudnia 1981. Wśród kończących właśnie obrady członków Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” rozeszła się pogłoska, że nie działają teleksy i telefony. Jednak Lech Wałęsa i Andrzej Krupiński spokojnie zamknęli posiedzenie. Opuszczający salę działacze nie wiedzieli, że zaczyna się stan wojenny.

Opozycyjne spojrzenie na Okrągły Stół

O TYM SIĘ MÓWI

Opozycyjne spojrzenie na Okrągły Stół

Autor: Grzegorz Wołk

Momenty przełomowe w historii są postrzegane z perspektywy zmian, które ze sobą niosły. Wojny oceniamy na podstawie ich wyników, zasadność przewrotów politycznych widzimy przez pryzmat zmiany warunków życia już po nich. Nie inaczej jest w przypadku oceny polskiej transformacji i odejścia od komunizmu.

Pamięć opozycji – opozycja w pamięci

Pamięć opozycji – opozycja w pamięci

Autor: Cecylia Kuta

Jednym z istotnych zadań IPN jest przypominanie o kolejnych rocznicach społecznych buntów w okresie PRL.

Papiery nie giną. Akta z „Domu Chłopa”

Papiery nie giną. Akta z „Domu Chłopa”

Autor: Andrzej W. Kaczorowski

Ocalona 13 grudnia 1981 r. dokumentacja Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego NSZZ RI „Solidarność”, choć niekompletna, ma dużą wartość historyczną. Jest dziś bowiem podstawowym źródłem do badania dziejów ruchu solidarnościowego na wsi w 1981 r.

Papież Solidarności

Papież Solidarności

Autor: Ks. Jarosław Wąsowicz SDB

Wraz z wyborem na Stolicę Apostolską Polaka zaczął się zmieniać świat. Pierwsza wizyta Jana Pawła II w Ojczyźnie stała się wydarzeniem, w którego trakcie papież niejako zaprezentował program swojego pontyfikatu. Niezmiernie ważna okazała się też trzecia papieska pielgrzymka do Polski w roku 1987.

Pierwsi w kraju. Komitet Wolnych Związków Zawodowych w Katowicach

Pierwsi w kraju. Komitet Wolnych Związków Zawodowych w Katowicach

Autor: Jarosław Neja

W roku 1978 do środowisk i nurtów opozycji demokratycznej w PRL dołączyły m.in. dwa komitety założycielskie Wolnych Związków Zawodowych: w Katowicach i Trójmieście. Rok później powstał trzeci – Komitet Założycielski WZZ Pomorza Zachodniego.

Pierwszy zjazd niezależnych studentów odbył się w Krakowie

WARTO WIEDZIEĆ

Pierwszy zjazd niezależnych studentów odbył się w Krakowie

Autor: Maciej Zakrzewski

Od 3 do 6 kwietnia 1981 r., w gmachu ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej obradował I Zjazd Niezależnego Zrzeszenia Studentów – pierwszej i największej niezależnej organizacji studenckiej w Polsce po 1945 r.

Piłsudczykowski nurt niepodległościowy w PRL w latach 1956–1979

Piłsudczykowski nurt niepodległościowy w PRL w latach 1956–1979

Autor: Mirosław Lewandowski

Nie byłoby nurtu niepodległościowego w PRL, gdyby nie przedwojenni piłsudczycy. Trójkę jego liderów w powojennej, komunistycznej Polsce stanowili ludzie, którzy podczas I wojny światowej walczyli o niepodległość kraju. Byli to płk dypl. Józef Szostak (1897–1984), płk dypl. Kazimierz Pluta-Czachowski (1898–1979) oraz ppłk Ludwik Muzyczka (1900–1977) – zawodowi wojskowi.

Piosenki zakazane, bo prawdziwe

Piosenki zakazane, bo prawdziwe

Autor: Katarzyna Adamów

I Ogólnopolski Przegląd Piosenki Prawdziwej “Zakazane piosenki” rozpoczął się 20 sierpnia 1981 r. Przez trzy kolejne dni prezentowano programy artystyczne w pięciogodzinnych blokach na scenie w hali widowiskowo-sportowej Olivia w Gdańsku. Imprezę podzielono na dwie części: konkursową i artystyczną.

Plakat z karykaturą Leonida Breżniewa

WARTO WIEDZIEĆ

Plakat z karykaturą Leonida Breżniewa

Autor: Przemysław Zwiernik

Jedną z form działalności opozycyjnej w latach osiemdziesiątych było wydawanie nieocenzurowanych czasopism, książek i druków ulotnych. Rozwijająca się intensywnie w latach 1980–1981 niezależna działalność wydawnicza stała się jednak powodem wielu działań operacyjnych i śledczych realizowanych przez SB oraz Prokuraturę Wojewódzką.

Płażyńscy – Legiony i Solidarność

Płażyńscy – Legiony i Solidarność

Autor: Adam Chmielecki

W rodzinie Płażyńskich romantyczne tradycje kresowe połączyły się z wielkopolskim pozytywizmem. Miało to miejsce na katolickiej Warmii, a zaowocowało na solidarnościowym Pomorzu.

Początki

Początki

Autor: Grzegorz Waligóra

Decydujący wpływ na powstanie w połowie 1982 r. Solidarności Walczącej, na jej charakter i radykalny program miały realia stanu wojennego. Wokół Kornela Morawieckiego skupiła się wówczas grupa działaczy o poglądach zdecydowanie antykomunistycznych.

Początki „Solidarności” w Chełmie

Początki „Solidarności” w Chełmie

Autor: Marcin Dąbrowski

W propagandzie PRL-owskiej Chełm lansowany był przez długie lata jako pierwsza siedziba Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego i kolebka komunistycznej Polski.

Początki niezależnego ruchu związkowego w Gorlicach

WARTO WIEDZIEĆ

Początki niezależnego ruchu związkowego w Gorlicach

Autor: Marcin Kasprzycki

Gorlice w wyniku reformy administracyjnej z maja 1975 r. znalazły się w nowo utworzonym województwie nowosądeckim. Liczba mieszkańców w 1980 r. wynosiła niespełna 30 tys. Miasto było lokalnym ośrodkiem przemysłowym i kulturalnym we wschodniej części województwa.

Początki NSZZ „Solidarność” w Augustowie

Początki NSZZ „Solidarność” w Augustowie

Autor: Marek Kozak

Na przełomie sierpnia i września 1980 roku napięta atmosfera odczuwalna dotąd w bardziej zindustrializowanych regionach Polski dotarła do województwa suwalskiego.

Początki rewolucji powielaczowej. Katolicki Uniwersytet Lubelski

Początki rewolucji powielaczowej. Katolicki Uniwersytet Lubelski

Autor: Małgorzata Ocias-Butkiewicz, Wojciech Butkiewicz

Jesteśmy rocznikiem ’56 i na KUL przyszliśmy w 1975 r., w połowie dekady gierkowskiej. Katolicki Uniwersytet Lubelski to wówczas jedyna wyższa uczelnia katolicka od Łaby po Kamczatkę i nie było na niej studium wojskowego, nie wykładano filozofii marksistowskiej, a dzięki protestowi studentów w 1973 r. nie założono struktur Socjalistycznego Związku Studentów Polskich.

Pod parasolem Kościoła

Pod parasolem Kościoła

Autor: Bogusław Tracz

W nocy z 12 na 13 grudnia roku 1981 na rogatkach polskich miast stanęły czołgi, a na ulicach pojawiły się patrole złożone z funkcjonariuszy milicji i żołnierzy. Jeszcze przed północą rozpoczęły się aresztowania.

Podziemne czasopismo naukowe – „Almanach Humanistyczny” (1984-1989)

Podziemne czasopismo naukowe – „Almanach Humanistyczny” (1984-1989)

Autor: Jan Olaszek

Wśród ponad pięciu tysięcy tytułów gazet i czasopism drugiego obiegu w PRL szczególne miejsce zajmował drukujący przede wszystkim opracowania naukowe „Almanach Humanistyczny”.

Podziemne pismo inne niż wszystkie

Podziemne pismo inne niż wszystkie

Autor: Jan Olaszek

W listopadzie 1984 r. zaczęło ukazywać się wyjątkowe pismo podziemne. „Przegląd Wiadomości Agencyjnych” spośród kilku tysięcy wydawanych w PRL poza cenzurą wyróżniał się nieszablonowymi treściami i świetną jakością druku.

Politechnika Wrocławska – krótki kurs historii opozycji solidarnościowej

Politechnika Wrocławska – krótki kurs historii opozycji solidarnościowej

Autor: Agnieszka Klarman

Politechnika Wrocławska – jedna z pierwszych państwowych wyższych szkół we Wrocławiu – została utworzona w 1945 r. przez pracowników naukowych przedwojennej Politechniki Lwowskiej i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie w budynkach po niemieckiej Wyższej Szkole Technicznej (Technische Hochschule).

Polska Partia Niepodległościowa

Polska Partia Niepodległościowa

Autor: Grzegorz Wołk

Oﬁcjalnie Polska Partia Niepodległościowa ogłosiła swoje powstanie 22 stycznia 1985 r., lecz jej początki sięgają kilka lat wstecz. Już w założonej w 1979 r. Konfederacji Polski Niepodległej istniało środowisko o orientacji narodowej i niepodległościowej.

Polski papież (i koniec trudnej dekady)

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Polski papież (i koniec trudnej dekady)

Autor: Włodzimierz Suleja

Koniec lat 70. ubiegłego stulecia, to okres załamania się sytuacji gospodarczej i zaufania do rządzących. Towarzyszyło temu nasilenie działalności opozycyjnej. Władza, bez względu na skalę znajdujących się w jej rękach środków, musiała przejść do defensywy. Tym bardziej, że od jesieni 1978 r. rząd dusz w niepodzielny sposób znalazł się w rękach „przybysza z dalekiego kraju”. Polskiego papieża.

Poświęcili życie dla Niepodległej – bohaterowie Solidarności

Poświęcili życie dla Niepodległej – bohaterowie Solidarności

Autor: Katarzyna Lisiecka

Działalność opozycji antykomunistycznej w PRL zakończyła się zwycięstwem. Upadł komunizm, mamy wolny, niepodległy kraj, demokratycznie wybierane rządy. Zwycięstwo zostało jednak okupione wielkimi wyrzeczeniami i ciężką pracą, a nawet cierpieniami działaczy i ich rodzin.

Powiatowe preludium. Grupy „przedsierpniowej” opozycji demokratycznej na terenie województwa toruńskiego

Powiatowe preludium. Grupy „przedsierpniowej” opozycji demokratycznej na terenie województwa toruńskiego

Autor: Przemysław Wójtowicz

Na pierwszy rzut oka województwo toruńskie w połowie lat 70. XX wieku nie wyróżniało się niczym szczególnym – było jednym z kilkudziesięciu nowoutworzonych jednostek administracyjnych. A jednak to właśnie na jego obszarze doszło do szczególnego fenomenu.

Powołanie Komitetu Obrony Robotników

Powołanie Komitetu Obrony Robotników

Autor: Jacek Wróbel

22-23 września 1976 roku powstał Komitet Obrony Robotników. 22 września zdecydowano o powstaniu Komitetu, a 23 września opublikowano sygnowany przez grupę inicjatywną „Apel do społeczeństwa i władz PRL”.

Powstanie „Solidarności” w Jarosławiu

Powstanie „Solidarności” w Jarosławiu

Autor: Artur Brożyniak

W roku 1980 głównym skupiskiem zakładów przemysłowych na terenie województwa przemyskiego był Jarosław. 24 sierpnia tego roku pracownicy Huty Szkła „Jarosław” wysunęli postulaty płacowe i ogłosili swoją solidarność ze strajkującymi robotnikami Wybrzeża.

Powstanie i działalność Niezależnego Zrzeszenia Studentów przy Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze w latach 1980-1982

Powstanie i działalność Niezależnego Zrzeszenia Studentów przy Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze w latach 1980-1982

Autor: Krzysztof Błaszczyk

Niezależne Zrzeszenie Studentów WSP w Zielonej Górze przez okres legalnego istnienia było jednym z najważniejszych czynników wpływających na życie uczelni. W dużym stopniu to dzięki Zrzeszeniu Wyższa Szkoła Pedagogiczna uczestniczyła we wszystkich starciach i konfliktach pomiędzy totalitarną władzą a społeczeństwem w tym okresie.

Powstanie Styczniowe w polityce historycznej epoki PRL – między propagandą, a inspiracją dla niepokornych

WARTO WIEDZIEĆ

Powstanie Styczniowe w polityce historycznej epoki PRL – między propagandą, a inspiracją dla niepokornych

Autor: Michał Szukała

W 1946 r. zmarli ostatni żołnierze Powstania Styczniowego – Antoni Süss i Feliks Bartczuk. W odrodzonej Polsce byli żywymi pomnikami, symbolami trwającej przez pokolenia walki o niepodległość. W rodzącej się u schyłku ich życia dyktaturze komunistycznej ich idee były wykorzystywane do legitymizacji nowego ustroju i jego ideologii.

Poznać smak Czynu. Antoni Libera

Poznać smak Czynu. Antoni Libera

Autor: Justyna Błażejowska

Jako młody i zdolny krytyk literacki powinien „bujać w obłokach ezoterycznej poezji”. Mimo to chciał poznać smak Czynu. Zawodowo zajmował się twórczością Samuela Becketta, więc niezwykle dotkliwie odczuwał szykanę w postaci trwającego latami braku możliwości opuszczania granic PRL.

Prasa spod znaku „Solidarności”

Prasa spod znaku „Solidarności”

Autor: Jarosław Neja

Skalę społecznego poruszenia na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim po Sierpniu 1980 dobrze oddawał dynamiczny, żywiołowy rozwój niezależnej prasy.

Prawdziwy przebój podziemia. Poradnik „Obywatel a służba bezpieczeństwa” Jana Olszewskiego

WARTO WIEDZIEĆ

Prawdziwy przebój podziemia. Poradnik „Obywatel a służba bezpieczeństwa” Jana Olszewskiego

Autor: Justyna Błażejowska

Broszura zyskała wielką popularność i słusznie zalicza się do najważniejszych publikacji całego pozacenzuralnego ruchu wydawniczego. Przygotowując materiał, Jan Olszewski kierował się swoim kilkunastoletnim doświadczeniem adwokackim. Czytelnik otrzymywał zestaw narzędzi, które były szczególnie cenne w konfrontacji z przedstawicielami aparatu władzy i represji.

Proces Andrzeja Słowika i Jerzego Kropiwnickiego

Proces Andrzeja Słowika i Jerzego Kropiwnickiego

Autor: Sebastian Pilarski

Represje sądowe były tą formą prześladowania społeczeństwa, z której komunistyczny reżim szczególnie chętnie korzystał po 13 grudnia 1981 r.

Procesy polityczne w Krakowie w stanie wojennym

O TYM SIĘ MÓWI

Procesy polityczne w Krakowie w stanie wojennym

Autor: Monika Komaniecka-Łyp

W okresie stanu wojennego wymiar sprawiedliwości, obok aparatu bezpieczeństwa, stał się głównym organem represji wykorzystywanym wobec działaczy opozycji. Działaczom zdelegalizowanej „Solidarności” wytoczono procesy polityczne m.in. za udział w strajkach i niepodporządkowanie się przepisom.

Prymas wobec rolniczej „Solidarności”

Prymas wobec rolniczej „Solidarności”

Autor: Andrzej W. Kaczorowski

Zaangażowanie kard. Stefana Wyszyńskiego na rzecz powstających po sierpniu 1980 r. związków zawodowych rolników indywidualnych prof. Andrzej Stelmachowski nazwał „ostatnią wielką akcją społeczną Prymasa Tysiąclecia”.

Prymas Wyszyński – prekursor Solidarności

Prymas Wyszyński – prekursor Solidarności

Autor: Paweł Skibiński

Kardynał Stefan Wyszyński doczekał się bodaj pięciu biografii, z których rekordowa ma objętość dwudziestu tomów. Niewątpliwie był postacią wyjątkową, a przecież wciąż mamy trudności z interpretacją jego dokonań, także tych z lat 1980-1981. Dlaczego tak się dzieje?

Przeciw przemocy. Protest głodowy w Krakowie-Bieżanowie

Przeciw przemocy. Protest głodowy w Krakowie-Bieżanowie

Autor: Monika Litwińska

W nocy z 18/19 lutego 1985 r. niewielka grupa krakowskich opozycjonistów z Konfederacji Polski Niepodległej, Niezależnego Zrzeszenia Studentów i NSZZ „Solidarność” rozpoczęła głodówkę protestacyjną w kościele pw. Narodzenia NMP w krakowskim Bieżanowie.

Przełomowy czerwiec

Przełomowy czerwiec

Autor: Cecylia Kuta

Czerwiec ’76 – jak przyjęło się dziś określać robotnicze protesty z 25 czerwca 1976 roku – był przez wiele lat tym spośród „polskich miesięcy”, który „cieszył się mniejszym zainteresowaniem badaczy”.

Przemilczany twórca hymnu „Solidarności”. Jerzy Narbutt (1925–2011)

Przemilczany twórca hymnu „Solidarności”. Jerzy Narbutt (1925–2011)

Autor: Cecylia Kuta

Świętując kolejne rocznice narodzin „Solidarności”, powinniśmy także pamiętać o twórcy związkowego hymnu – człowieku, który przez wiele lat był wymazywany ze społecznej świadomości.

Przemysław Gintrowski (1951–2012)

Biogram / Biografia

Przemysław Gintrowski (1951–2012)

Autor: Paweł Popiel

Pieśniarz, inżynier, nauczyciel, kompozytor muzyki filmowej. 20 października 2012 r. zmarł Przemysław Gintrowski.

Przywrócenie nadziei

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Przywrócenie nadziei

Autor: Włodzimierz Suleja

Podziemna „Solidarność” trwała, jednakże jej szeregi wykruszały się. Niezwykle korzystny, z punktu widzenia władz komunistycznych, bilans zakłóciło jednak wydarzenie, które ekipa Jaruzelskiego chciała dla swych celów zdyskontować. Była nim druga pielgrzymka Jana Pawła II.

Pulitzer a sprawa kwidzyńska

Pulitzer a sprawa kwidzyńska

Autor: Grzegorz Wołk

Praca reportera w obcym kraju targanym wewnętrznym konfliktem, z dynamicznie zmieniającą się sytuacją polityczną, nigdy nie należała do łatwych. Podobnie było w Polsce po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 r.

Radio Olsztyn a wybory parlamentarne w 1989 roku

Radio Olsztyn a wybory parlamentarne w 1989 roku

Autor: Piotr Kardela

Przed wyborami do sejmu kontraktowego w czerwcu 1989 r. ważne dla władzy, jak i opozycji na Warmii i Mazurach, były w kampanii wyborczej bloki wyborcze emitowane w Radiu Olsztyn. Po ośmiu latach nieobecności w eterze pojawili się zwolnieni w stanie wojennym dziennikarze związani z „Solidarnością”.

Reżim Jaruzelskiego deportuje z PRL Kornela Morawieckiego - film SB

Reżim Jaruzelskiego deportuje z PRL Kornela Morawieckiego - film SB

Gdy komunistyczny reżim Jaruzelskiego przygotowywał się z wolna do podjęcia rozmów z tzw. konstruktywną opozycją, ludziom Moskwy w Warszawie niezbędne wydało się pozbycie się człowieka, który odrzucał jakiekolwiek rozmowy z komunistami. Ten film SB pokazuje wyrzucenie z PRL Kornela Morawieckiego, przywódcy "Solidarności Walczącej", 4 maja 1988 r.

Rolnicy „okrągłego stołu”

Rolnicy „okrągłego stołu”

Autor: Andrzej W. Kaczorowski

Związkowcy wiejscy byli wśród pierwszych, którzy poparli rozmowy „okrągłego stołu”. Wkrótce okazali się także bezspornymi beneficjentami wyborów kontraktowych.

Rolnicza „Solidarność” w Charsznicy

Rolnicza „Solidarność” w Charsznicy

Autor: Radosław Kurek

Jednym z ciekawszych darów, który trafił do Archiwum IPN w Krakowie z rąk osoby prywatnej są materiały przekazane w kwietniu 2015 r. przez Franciszka Seweryna, byłego przewodniczącego Zarządu Gminnego NSZZ RI „Solidarność” w Charsznicy. Dotyczą one powołania i działalności struktur rolniczej „Solidarności” w gminie Charsznica w latach 80. i na początku lat 90. XX wieku.

ROPCiO 1977-2017. Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela

Biblioteka cyfrowa

ROPCiO 1977-2017. Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela

Autor: Grzegorz Waligóra

Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), a właściwie Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela w Polsce, bo tak brzmiała jego pełna nazwa, powstał 25 marca 1977 r., a więc kilka miesięcy po powołaniu do życia Komitetu Obrony Robotników (KOR). Była to kolejna próba tworzenia w Polsce jawnie działającej opozycji politycznej.

Rozbicie organizacji „Ruch” w przeddzień planowanego podpalenia muzeum Lenina w Poroninie

Rozbicie organizacji „Ruch” w przeddzień planowanego podpalenia muzeum Lenina w Poroninie

Autor: Jacek Wróbel

20 czerwca 1970 r. rozpoczęły się aresztowania osób związanych z organizacją „Ruch”, co doprowadziło do jej rozbicia w przeddzień planowanej akcji podpalenia muzeum Lenina w Poroninie na Podhalu.

Rozkład

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Rozkład

Autor: Włodzimierz Suleja

W czasie ofensywy propagandowej, podjętej przez władzę po wprowadzeniu stanu wojennego, niezwykle wyraźnie eksponowano tezę, iż nadzwyczajne środki umożliwią przełamanie stanu kryzysu gospodarczego. Istotnie, w 1982 r. zdołano poprawić równowagę rynkową, ale działo się to nie dzięki wzrostowi produkcji, lecz z powodu gwałtownego – aż o 1/3 – obniżenia stopy życiowej społeczeństwa.

Ruch „Wolność i Pokój”

Ruch „Wolność i Pokój”

Autor: Agnieszka Chrzanowska-Pietrzak

14 kwietnia 1985 r. powstał Ruch „Wolność i Pokój”, utworzony przez młodych działaczy wywodzących się ze struktur Niezależnego Zrzeszenia Studentów. „WiP” wprowadził nowe metody działalności bez przemocy, stając się jednym z głównych i najgłośniejszych ugrupowań antykomunistycznych lat 80.

Ruch „Wolność i Pokój” czyli jak bez broni rozbroić „imperium zła”

Ruch „Wolność i Pokój” czyli jak bez broni rozbroić „imperium zła”

Autor: Monika Litwińska

Ruch „Wolność i Pokój” był jedynym znaczącym ruchem pokojowym w bloku sowieckim otwarcie kwestionującym porządek pojałtański. Protestował przeciwko interwencji sowieckiej w Afganistanie, nawiązywał kontakty z organizacjami pokojowymi na Zachodzie, organizował spotkania z dysydentami pozostałych państw bloku wschodniego.

Ruch Wolność i Pokój a „desakralizacja” Ludowego Wojska Polskiego

Ruch Wolność i Pokój a „desakralizacja” Ludowego Wojska Polskiego

Autor: Dariusz Zalewski

Ruch Wolność i Pokój odegrał ważną rolę w procesie demistyfikacji komunistycznej armii. Jego aktywność w tym względzie skłania jednak również do zastanowienia się nad przyczynami dość pozytywnego stosunku do wojska w okresie PRL, mimo zaangażowania LWP w utrwalanie systemu komunistycznego.

Rzeszowskie gry operacyjne

Rzeszowskie gry operacyjne

Autor: Janusz Borowiec

Inicjatywom Solidarności Walczącej w Rzeszowie ton nadawali tacy zasłużeni działacze, jak Antoni Kopaczewski, Andrzej Kucharski i Janusz Szkutnik. Służbie Bezpieczeństwa udało się jednak umieścić swoją agenturę w ścisłym kierownictwie organizacji.

Samarytanie ze Służby Bezpieczeństwa

Samarytanie ze Służby Bezpieczeństwa

Autor: Grzegorz Majchrzak

W PRL wszystkie sfery życia znajdowały się pod kontrolą aparatu bezpieczeństwa. Nie inaczej było z pogrzebami, tak dygnitarzy partyjnych i rządowych, jak i działaczy opozycji oraz ich rodzin, a także ofiar „organów porządkowych” (np. w Grudniu ’70 czy pacyfikacji kopalni „Wujek” w grudniu 1981 r.).

Siedlisko opozycji. Katolicki Uniwersytet Lubelski

WARTO WIEDZIEĆ

Siedlisko opozycji. Katolicki Uniwersytet Lubelski

Autor: Stefan Szaciłowski

W lipcu 1944 r. KUL wznowił działalność jako pierwsza polska uczelnia. Stał się jednocześnie azylem dla wykładowców zasłużonych w konspiracji akowskiej oraz dla studentów – niedawnych żołnierzy podziemia. Wydarzenia Marca ’68 spowodowały, że schronili się tu relegowani z innych uczelni uczestnicy studenckich protestów z całej Polski. A w latach siedemdziesiątych…

Sierpień ‘80 na Podbeskidziu

Sierpień ‘80 na Podbeskidziu

Autor: Dariusz Węgrzyn

Termin „Podbeskidzie” do dziś budzi kontrowersje. By nie rozwodzić się na jego temat i nie wchodzić w spory i polemiki, można w wielkim skrócie powiedzieć, że obejmuje on geograficznie obszar województwa bielskiego istniejącego w latach 1975-1998 z siedzibą władz administracyjnych w Bielsku-Białej.

Sierpień ’80

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Sierpień ’80

Autor: Włodzimierz Suleja

Wizyta papieska z roku 1979 nie wywołała natychmiastowych skutków. Z pozoru życie, po czerwcowej euforii, wróciło do tradycyjnych, utartych kolein. Ekipie partyjno-rządowej wciąż wydawało się, że zdoła przeczekać najgorsze.

Sierpień ’80 w Gdańsku

Sierpień ’80 w Gdańsku

Autor: Arkadiusz Kazański

O wybuchu strajku w Gdańsku przesądziło to, że na pięć miesięcy przed przejściem na emeryturę, 7 sierpnia 1980 r., zwolniono z pracy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina Annę Walentynowicz, zasłużoną i uczciwą pracownicę, odznaczoną wcześniej Brązowym, Srebrnym, a w 1979 r. Złotym Krzyżem Zasługi.

Solidarność – relacja międzyosobowa

Solidarność – relacja międzyosobowa

Autor: Piotr Klimczak

Solidarność z początku lat osiemdziesiątych była w swej najgłębszej warstwie międzyosobową relacją łączącą większość ówczesnego polskiego społeczeństwa, przejawiającą się w ludzkich postawach, decyzjach, działaniach i dziełach.

Solidarność jako samoograniczające się powstanie

NOWY NUMER BIULETYNU IPN

Solidarność jako samoograniczające się powstanie

Autor: Krzysztof Brzechczyn

Solidarność powstała na fali lipcowo-wrześniowych strajków, które latem 1980 r. objęły całą Polskę. Wprawdzie bezpośrednią ich przyczyną było wprowadzenie na początku lipca podwyżek cen wędlin i mięsa, ale postulaty protestujących wychodziły poza kwestie czysto bytowe.

Solidarność na ulicach

Solidarność na ulicach

Autor: Kinga Hałacińska

O Piotrze Rzewuskim słyszało niewielu, a przecież jest to z pewnością jeden z najbardziej wytrwałych i bezkompromisowych opozycjonistów lat osiemdziesiątych.

Solidarny. Jan Paweł II wobec Solidarności w latach 1980–1981

Solidarny. Jan Paweł II wobec Solidarności w latach 1980–1981

Autor: Andrzej Grajewski

Dla papieża Jana Pawła II powstanie NSZZ „Solidarność” było nie tylko czynnikiem zmieniającym sytuację w Polsce i całym bloku wschodnim, lecz także inspiracją do refleksji o roli związków zawodowych we współczesnym świecie i o relacjach między kapitałem a pracą.

Spotkanie korowców z kardynałem Wojtyłą

Spotkanie korowców z kardynałem Wojtyłą

Autor: Justyna Błażejowska

Spotkanie kard. Karola Wojtyły z członkami powołanego we wrześniu 1976 r. Komitetu Obrony Robotników okazało się jednym z najbardziej doniosłych momentów w dziejach KOR i KSS „KOR”.

Sprawa dwóch milionów

Sprawa dwóch milionów

Autor: Paweł Piotr Warot

Zdążyła już obrosnąć legendą sprawa 80 milionów złotych dolnośląskiej „Solidarności”, na których komuniści po wprowadzeniu stanu wojennego nie zdołali położyć łapy. Mało kto dziś pamięta, że warmińsko-mazurska „Solidarność” również miała swoją sprawę… w tym wypadku 2 milionów. Niestety sprawa pieniędzy olsztyńskiego Zarządu Regionu miała bardziej dramatyczny przebieg i do dziś budzi wiele pytań, na które z trudem przychodzą odpowiedzi.

Sprzeciw wobec ugody przy „okrągłym stole”

Sprzeciw wobec ugody przy „okrągłym stole”

Autor: Krzysztof Brzechczyn

Likwidacji komunizmu, całkowicie wolnych wyborów i uwłaszczenia społeczeństwa domagali się w 1989 r. opozycjoniści skupieni wokół Kornela Morawieckiego. Były to postulaty idące znacznie dalej, niż chciała grupa Lecha Wałęsy.

Sprzeciw wobec zmian konstytucji PRL. Narodziny jawnej opozycji antykomunistycznej

Sprzeciw wobec zmian konstytucji PRL. Narodziny jawnej opozycji antykomunistycznej

Autor: Cecylia Kuta

Poprawki do ustawy zasadniczej, które teoretycznie potwierdzały jedynie stan faktyczny – dominację PZPR i zależność Polski od Związku Sowieckiego – zmobilizowały do działania ludzi krytycznych wobec systemu. Tak w połowie lat siedemdziesiątych narodziła się w PRL zorganizowana opozycja.

Strajk nauczycieli Lubelszczyzny w 1981 r.

Strajk nauczycieli Lubelszczyzny w 1981 r.

Autor: Marcin Dąbrowski

Późną jesienią 1981 r., w trakcie kilkunastodniowego strajku nauczycieli Lubelszczyzny, kilkadziesiąt placówek szkolnych w tym regionie znalazło się pod ideową kontrolą NSZZ „Solidarność”. Był to jedyny tego typu protest w dziejach polskiej oświaty.

Strajk rolników w siedzibie ZSL w Bydgoszczy

Strajk rolników w siedzibie ZSL w Bydgoszczy

Autor: Krzysztof Osiński

Wiosną 1981 r. w Bydgoszczy miał miejsce jeden z największych i najbardziej brzemiennych w skutki strajków polskich rolników w XX wieku. Jego następstwem było wywalczenie zgody na sądową rejestrację rolniczej „Solidarności”.

Studencka solidarność odpowiedzią na zamordowanie Stanisława Pyjasa

Studencka solidarność odpowiedzią na zamordowanie Stanisława Pyjasa

Autor: Cecylia Kuta

7 maja 1977 r. na klatce schodowej kamienicy przy ul. Szewskiej 7 w Krakowie znaleziono ciało Stanisława Pyjasa, studenta polonistyki i filozofii UJ, współpracownika Komitetu Obrony Robotników. Według środowisk opozycyjnych śmierć była skutkiem pobicia przez SB. Władze twierdziły, iż Pyjas spadł ze schodów.

poprzednia < 1 3 następna >

TEKSTY

TEMATY

Biblioteka cyfrowa

Audio/Video

English content

Księgarnia

Aktualności

Autorzy

O nas

Kontakt

Edukacja

postacie IPN

Spotkasz ich na Przystanku Historia

Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)

Dowiedz się więcej

Polityka prywatności Mapa strony Deklaracja dostępności Ochrona danych osobowych English content

Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.

IPN