Ostatni z dokonanych na dokumencie wpisów brzmi:
„przyjazd osiedle Valivade 28-VII-43”.
Wspomniany ośrodek uchodźczy był największym polskim obozem na terenie Indii. W czasie pobytu Michała Goławskiego na Półwyspie Indyjskim powierzano mu odpowiedzialne zadania, m.in. był Delegatem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Indiach.
Edukacja i praca zawodowa
Michał Goławski urodził się w 1904 r. w Hermanowie nieopodal Sochaczewa jako syn Kazimierza i Zofii z Bogdańskich. Edukację swoją rozpoczął w Białymstoku. Po ukończeniu szkoły podstawowej został przyjęty do Gimnazjum Realnego.
Już w wieku 12 lat, w czasie I wojny światowej, zaangażował się w prowadzenie tajnej „Biblioteki Uczniów Polskich Nad Poziomy”, a rok później złożył przyrzeczenie harcerskie. Jak sam zanotował:
„11-13 Listopada 1918 – jestem ochotnikiem-skautem w Samoobronie Białostockiej”.
Wiosną 1923 roku, zdał maturę, a jesienią został studentem na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W związku z problemami finansowymi rodziny Goławskich przerwał studia i w 1927 r. zwrócił się do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego o wyrażenie zgody na nauczanie historii w szkole średniej.
W związku z problemami finansowymi rodziny Goławskich przerwał studia i w 1927 r. zwrócił się do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego o wyrażenie zgody na nauczanie historii w szkole średniej.
W latach 1927-1939 Michał Goławski przebywał w Białymstoku, poświęcając się swojej pasji, którą była edukacja młodego pokolenia rodaków. Latem 1928 r. poślubił Marię Nowicką, a niespełna rok później, w kwietniu 1929 r., na świat przyszedł ich syn Andrzej. Oprócz wypełniania obowiązków związanych z pracą nauczyciela, Michał Goławski aktywnie działał jako skarbnik i delegat do spraw nauczania w Towarzystwie Oświatowym, jako kierownik Sekcji Kulturalno-Oświatowej przy białostockim Urzędzie Miasta oraz jako wiceprezes w miejscowym Polskim Towarzystwie Historycznym i Białostockim Oddziale Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.
Wizytacja abp. Henryka Doeringa w parafii pw. św. Andrzeja Boboli w Osiedlu Polskim w Valivade. Na zdjęciu widoczni są: ks. Jan Przybysz (pierwszy od lewej), Zdzisław Żerebecki (trzeci od lewej), Michał Goławski (piąty od prawej) i Władysław Jagiełłowicz (trzeci od prawej), 1944 r. (fot. z zasobu IPN)
Michał Goławski (siedzi w środku drugiego rzędu) z uczestnikami zawodów sportowych zorganizowanych w Osiedlu Polskim w Valivade, b.d. (fot. z zasobu IPN)
Rodzina Goławskich w Osiedlu Polskim w Valivade. Stoją od lewej: Maria Goławska, Michał Goławski, Andrzej Goławski, Jan Nowicki, siedzi: Zofia Goławska, b.d. (fot. z zasobu IPN)
Zesłanie
Po wybuchu II wojny światowej i przekazaniu Białegostoku przez Niemców Rosjanom, nowe władze wprowadziły masowy terror. Rozpoczęły się aresztowania i wywózki. Michał Goławski został aresztowany 16 listopada 1939 r. i skazany na osiem lat łagrów. Natomiast w 1940 r. do Kazachstanu została deportowana jego rodzina, tj. żona, syn, ojciec i matka. Na „nieludzkiej ziemi” zmarł Kazimierz Goławski.
Nowe władze wprowadziły masowy terror. Rozpoczęły się aresztowania i wywózki. Michał Goławski został aresztowany 16 listopada 1939 r. i skazany na osiem lat łagrów. Na „nieludzkiej ziemi” zmarł Kazimierz Goławski.
Po ogłoszeniu „amnestii” Michał Goławski został zwolniony z obozu i dołączył do rodziny 16 września 1941 r. Na kazachskich stepach małżeństwo Goławskich podjęło próbę zorganizowania szkół dla polskich dzieci.
W sierpniu 1942 r. doszło do aresztowań kierownictwa Delegatury Ambasady RP – wśród zatrzymanych był Michał Goławski, którego sądownie wydalono ze Związku Sowieckiego. Trafił do Iranu, a tam został oddelegowany do spraw szkolnych (m.in. jako kierownik Polskiej Akcji Oświatowej w Teheranie). Z Iranu został skierowany do Indii, aby tam zająć się organizacją szkolnictwa wśród uchodźców polskich.
Praca na rzecz polskiej młodzieży w Indiach
27 lipca 1943 r. Michał Goławski przyjechał do Bombaju, gdzie objął stanowisko kierownika placówki dla spraw oświaty i szkolnictwa w obozach i osiedlach polskich uchodźców na terenie Indii, która podlegała Delegaturze MPiOS w Bombaju. Stanowisko to pełnił do lipca 1945 r.
W sierpniu 1942 r. doszło do aresztowań kierownictwa Delegatury Ambasady RP – wśród zatrzymanych był Michał Goławski, którego sądownie wydalono ze Związku Sowieckiego. Trafił do Iranu, a tam został oddelegowany do spraw szkolnych.
Niespełna dwa miesiące później, 16 września, został mianowany Delegatem MWRiOP w Indiach. Do kompetencji delegatury należało m.in. organizowanie i nadzorowanie szkół, zaopatrywanie ich w pomoce dydaktyczne oraz regulowanie kwestii wynagrodzeń pracowników oświaty. Warto nadmienić, iż Goławski jako delegat współorganizował Koła Młodzieży PCK oraz akcje na rzecz jeńców polskich w Niemczech. Włączył się także czynnie w wydawanie na terenie Indii czasopisma pt. „Polak w Indiach”.
W styczniu 1944 r. Michał Goławski wszedł w skład Komitetu Doradczego PCK w Bombaju, a kilka miesięcy później, latem, po wyjeździe dotychczasowej delegatki PCK, Kiry Banasińskiej, pełnił funkcję zastępcy tymczasowego i kolejno delegata honorowego. W chwili likwidacji największego ośrodka uchodźczego w Indiach, tj. Osiedla Polskiego w Valivade, Goławski piastował stanowisko starosty. Obowiązki swe wykonywał do momentu wyjazdu do Wielkiej Brytanii, co stało się na przełomie stycznia i lutego 1948 r.
Zapiski sporządzone prawdopodobnie przez Marię Goławską, związane z wojennymi losami rodziny, b.d. (z zasobu IPN)
Dalsze życie
Na Wyspach Brytyjskich Goławski nie zamierzał rezygnować ze swojej pasji.
W chwili likwidacji największego ośrodka uchodźczego w Indiach, tj. Osiedla Polskiego w Valivade, Goławski piastował stanowisko starosty. Obowiązki swe wykonywał do momentu wyjazdu do Wielkiej Brytanii.
Zaangażował się początkowo w edukację Polaków w obozie w Lowther Park, następnie działał w Komitecie dla Spraw Oświaty Polaków w Londynie, a w latach 1954-1969 wykonywał obowiązki referenta polskich spraw szkolnych w Ministry of Education w Londynie. Dodatkowo współpracował z Zrzeszeniem Nauczycielstwa Polskiego za Granicą i Polską Macierzą Szkolną (w czerwcu 1971 r. został wybrany prezesem Zarządu Głównego PMS).
W uznaniu zasług Michała Goławskiego na polu oświaty w 1969 r. odznaczono go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski – Polonia Restituta.
Zmarł nagle, 2 czerwca 1974 r. Pozostawił po sobie liczne artykuły w prasie emigracyjnej, m.in. w kwartalniku „Wychowanie Ojczyste”, który także redagował.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
