Wiktor Stryjewski pochodził z drobnoszlacheckiej rodziny zamieszkałej w Żychowie w pow. sierpeckim. Przed wybuchem II wojny światowej prowadził gospodarstwo rolne w rodzinnej miejscowości. W 1939 r. służył w III batalionie 23. Pułku Piechoty, stacjonującym w Działdowie. W czasie okupacji niemieckiej zaangażował się w działalność AK w Obwodzie Sierpc.
Powrót do konspiracji
Po zakończeniu wojny pracował w Służbie Ochrony Kolei w Raciążu i Sierpcu. W lutym 1946 r. został aresztowany za zabicie napastującego kobietę żołnierza WP bądź Armii Czerwonej. W przedstawionych mu podczas późniejszego procesu sądowego zarzutach opuszczenie służby w SOK i ucieczka z aresztu zostały zakwalifikowane jako „trwałe uchylanie się” od wykonywania obowiązków służbowych.
Sierż. Wiktor Stryjewski ps. „Cacko”, b.d. (fot. z zasobu AIPN)
Sierż. Wiktor Stryjewski ps. „Cacko”, b.d. (fot. z zasobu AIPN)
Po ucieczce wstąpił do oddziału ROAK Obwodu „Mewa” dowodzonego przez Leona Ziółkowskiego „Lisa”, a następnie przez por. Franciszka Majewskiego „Słonego”. Brał udział w wielu akcjach przeciwko funkcjonariuszom UB i komunistycznej agenturze, w akcjach ekspropriacyjnych oraz w atakach na posterunki MO, co szczegółowo zostało odnotowane w aktach prowadzonego przeciwko niemu śledztwa oraz toczącego się w 1950 r. postępowania sądowego.
W 1947 r. oddział „Słonego” podporządkował się 11. Grupie Operacyjnej NSZ (NZW), działającej w latach 1946-1949 na pograniczu województw warszawskiego i bydgoskiego, w powiatach: płockim, płońskim, sierpeckim, mławskim, włocławskim, lipnowskim i rypińskim, jak również częściowo w działdowskim i ciechanowskim. „Cacko” został wówczas mianowany dowódcą patrolu bojowego, operującego na terenie powiatów płockiego i płońskiego.
Wiktor Stryjewski aresztowany został 8 lutego 1949 r. w wyniku obławy zorganizowanej przez żołnierzy KBW oraz funkcjonariuszy UB i MO w Gałkach Dużych w pow. płockim.
Proces i śmierć
Sądzony był, po trwającym blisko półtora roku okrutnym śledztwie, w słynnym procesie pokazowym komendy 11. Grupy Operacyjnej NSZ, opisywanym na łamach prasy i relacjonowanym przez radio. Na ławie oskarżonych razem z nim znaleźli się: por. Stefan Bronarski „Roman” (dowódca), por. Stefan Majewski „Szczepan”, por. Jerzy Wierzbicki „Dodek”, por. Jan Przybyłowski „Onufry”, plut. Stanisław Lewandowski „Ogrodnik” oraz ostatni komendant Inspektoratu Płocko-Sierpeckiego Armii Krajowej por. Jan Nowak „Korab”.
Por. Stefan Bronarski ps. „Liść”, „Roman”, żołnierz Narodowej Organizacji Wojskowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Armii Krajowej, Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 3 lipca 1950 r. skazany na pięciokrotną karę śmierci, pozbawienie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia. Stracony w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej w Warszawie 18 stycznia 1951 r. (fot. z zasobu AIPN)
Jan Nowak ps. „Korab”, żołnierz Narodowej Organizacji Wojskowej i Armii Krajowej (później ROAK), ostatni komendant Inspekt. Płocko-Sierpeckiego AK. Wyrokiem WSR w Warszawie z 3 lipca 1950 r. skazany na dwukrotną karę śmierci, pozbawienie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek mienia. W 1951 r. jako jedyny ze skazanych w tym procesie został ułaskawiony. Karę śmierci zamieniono na dożywotnie więzienie. Wyszedł na wolność w 1956 r. (fot. z zasobu AIPN)
Spośród siedmiu oskarżonych w procesie, sześciu zostało skazanych na karę śmierci. Najsurowiej potraktowano Wiktora Stryjewskiego. 3 lipca 1950 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie, pod przewodnictwem mjr. Mieczysława Widaja, skazał go na trzydziestoośmiokrotną karę śmierci z jednoczesnym pozbawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze i z przepadkiem całego mienia, m.in. za to, że
„[…] na terenie powiatów Płock, Sierpc i Rypin z początku jako członek, a potem jako komendant zbrojnej bojówki N.S.Z. podporządkowanej 11 grupie operacyjnej 23 Okręgu N.S.Z. usiłował przemocą zmienić ustrój Państwa Polskiego”.
Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok śmierci został wykonany przez rozstrzelanie 18 stycznia 1951 r. o godz. 20.20 w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie przez osławionego kata więzienia mokotowskiego – Aleksandra Dreja. Tego samego dnia zginęli również członkowie sztabu 11. Grupy Operacyjnej NSZ, z wyjątkiem Jana Nowaka, któremu karę śmierci zamieniono na dożywotnie więzienie.
Zdjęcie sygnalityczne Wiktora Stryjewskiego, wykonane w WUBP w Warszawie 15 lutego 1949 r. (fot. z zasobu AIPN)
Fragment wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 3 lipca 1950 r. skazującego Wiktora Stryjewskiego na trzydziestoośmiokrotną karę śmierci z pozbawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia. (z zasobu AIPN)
Protokół wykonania kary śmierci na Wiktorze Stryjewskim. Warszawa, 18 stycznia 1951 r. (z zasobu AIPN)
Dokumenty zbrodni
W zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się liczne materiały archiwalne dotyczące działalności niepodległościowej sierż. Wiktora Stryjewskiego „Cacki”. Są to przede wszystkim materiały operacyjne wytworzone przez bezpiekę w ramach inwigilacji struktur podziemia antykomunistycznego, jego członków i ich rodzin, a także akta śledcze, sądowe i więzienne.
Przechowywane w Archiwum IPN w Warszawie więzienne akta osobowe skazanych w procesie sztabu 11. Grupy Operacyjnej NSZ, pochodzące ze zbioru Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Instytutu Pamięci Narodowej, w tym również akta Wiktora Stryjewskiego, zawierają m.in. pisma ppor. Bogusława Knoblocha, podprokuratora Wojskowej Prokuratury Rejonowej w Warszawie, informujące naczelnika więzienia Warszawa I – Mokotów o wykonaniu na więźniu wyroku śmierci, zakończone każdorazowo stwierdzeniem:
„Zwłoki polecam pochować”.
Rodzina Wiktora Stryjewskiego dowiedziała się o jego śmierci dopiero w 1957 r. Miejsce jego pochówku nadal pozostaje nieznane.
Aleksander Drej – kat więzienia mokotowskiego w Warszawie. Zdjęcie z akt personalnych funkcjonariusza MO (fot. z zasobu AIPN)
Pismo ppor. Bogusława Knoblocha, podprokuratora Wojskowej Prokuratury Rejonowej w Warszawie, do naczelnika więzienia Warszawa I – Mokotów informujące o wykonaniu wyroku śmierci na Wiktorze Stryjewskim. Warszawa, 18 stycznia 1951 r. (z zasobu AIPN)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
