Urodzony 31 marca 1892 roku w Szczercu na terenie dzisiejszej Ukrainy, Maczek poświęcił całe swoje życie służbie wojskowej, wyróżniając się inteligencją, humanizmem i niezwykłą skutecznością na polu walki.
Początki kariery wojskowej
Stanisław Maczek rozpoczął swoją karierę jako żołnierz armii Austro-Węgier, ale po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku natychmiast włączył się w budowę polskich sił zbrojnych.
Brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej oraz wojnie polsko-bolszewickiej, podczas których jego talent do szybkiego reagowania i efektywnego dowodzenia zapewnił mu uznanie wśród przełożonych.
Był pionierem w wykorzystaniu nowoczesnych metod walki, w tym ruchomych jednostek manewrowych, co później okazało się kluczowe w jego karierze.
II wojna światowa i 1. Dywizja Pancerna
Podczas kampanii wrześniowej w 1939 roku Maczek dowodził 10. Brygadą Kawalerii Zmotoryzowanej, która mimo przewagi wroga skutecznie opóźniała niemieckie natarcie.
Płk Stanisław Maczek w otoczeniu swoich żołnierzy z 10. Brygady Kawalerii (fotografia wykonana jesienią 1938 r.)
Po upadku Polski przedostał się do Francji, gdzie zorganizował i dowodził polskimi jednostkami walczącymi u boku sojuszników. Po klęsce Francji w 1940 roku znalazł się w Wielkiej Brytanii, gdzie stanął na czele 1. Dywizji Pancernej.
Dywizja pod jego dowództwem odegrała kluczową rolę podczas operacji Overlord i walk w Normandii w 1944 roku. Generał Maczek zyskał przydomek „Bacznego Łowcy” dzięki swoim zdolnościom strategicznym i trosce o minimalizowanie strat wśród swoich żołnierzy.
Dowodzona przez niego dywizja wyzwoliła wiele miast w Belgii i Holandii, m.in. Bredę, gdzie mieszkańcy do dziś pamiętają wkład Polaków w ich wolność.
Gen. Stanisław Maczek podczas odprawy, sierpień 1944 r. (fot. ze zbiorów AIPN)
Gen. Dwight Eisenhower i gen. Stanisław Maczek podczas inspekcji oddziałów polskich w Holandii, listopad 1944 r. (fot. z zasobu AIPN)
Życie po wojnie
Po wojnie generał Maczek, podobnie jak wielu innych polskich bohaterów, znalazł się w trudnej sytuacji. Ze względu na decyzje polityczne i włączenie Polski w strefę wpływów ZSRS nie mógł wrócić do ojczyzny.
Otrzymał zakaz służby wojskowej w Wielkiej Brytanii i zmuszony był pracować jako barman, by utrzymać swoją rodzinę. Mimo trudności zachował godność i szacunek wśród społeczności polskiej i lokalnej.
Generał Stanisław Maczek zmarł 11 grudnia 1994 roku w Edynburgu, mając 102 lata. Jego ciało przewieziono do Polski i pochowano wśród żołnierzy jego dywizji na cmentarzu wojskowym w Bredzie.
Dowódca 21. Grupy Armii marsz. polny Bernard Montgomery (drugi od lewej) przypina odznaczenie dowódcy polskiej 1. Dywizji Pancernej PSZ gen. bryg. Stan. Maczkowi. Breda, 25 listopada1944 r. Po prawej stoi najprawdopodobniej dowódca 1. Armii Kanadyjskiej gen. Henry „Harry” Crerar. Odbitka rozpowszechniana przez komórki propagandy Rządu RP na uchodźstwie, pochodząca z kolekcji Teresy Mellerowicz-Gelli (fot. z zasobu AIPN)
Dziedzictwo
Generał Maczek jest dziś symbolem niezłomności, odwagi i profesjonalizmu. Jego postać przypomina o polskim wkładzie w zwycięstwo aliantów podczas II wojny światowej oraz o trudnym losie wielu polskich żołnierzy na emigracji.
Pomniki i muzea poświęcone jego pamięci znajdują się m.in. w Bredzie, Edynburgu oraz w Polsce. W sercach wielu pozostaje nie tylko jako wybitny strateg, ale przede wszystkim człowiek o niezwykłej moralności i humanitaryzmie.
Kadr z filmu dokumentującego spotkanie generała Stanisława Maczka z jego byłymi żołnierzami, którzy odwiedzili go w Edynburgu w 1992 r. z okazji 100. urodzin (z zasobu AIPN)
Kadr z filmu dokumentującego spotkanie generała Stanisława Maczka z jego byłymi żołnierzami, którzy odwiedzili go w Edynburgu w 1992 r. z okazji 100. urodzin (z zasobu AIPN)
Kadr z filmu dokumentującego spotkanie generała Stanisława Maczka z jego byłymi żołnierzami, którzy odwiedzili go w Edynburgu w 1992 r. z okazji 100. urodzin (z zasobu AIPN)
Pomnik na Polskim Cmentarzu Wojskowym w Bredzie, 1994 r. Kopia cyfrowa fotografii pozyskana ze zbiorów Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (fot. z zasobu AIPN)
Zobacz film ze spotkania generała Stanisława Maczka z jego byłymi żołnierzami, którzy odwiedzili go w Edynburgu w 1992 r. z okazji 100. urodzin.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
