11 sierpnia 1944 r, jedenastego dnia powstania warszawskiego, komendant Okręgu Warszawa AK gen. Antoni Chruściel ps. „Monter” wprowadził biało-czerwone opaski. Rozkaz numer 14 w punkcie 4/1 Oznaki zewnętrzne i ubiór żołnierzy AK – wytyczne tymczasowe stwierdzał:
„Każdy żołnierz AK występuje w opasce biało-czerwonej (…)”.
NN z plutonu 1119
Opaski powstańcze często skrywają tragiczne historie. Podobnie jest z tymi, które przechowywane są w zasobie Archiwum IPN w Warszawie.
Opaski powstańcze często skrywają tragiczne historie. Podobnie jest z tymi, które przechowywane są w zasobie Archiwum IPN w Warszawie.
Pierwsza odnaleziona została w czasie ekshumacji prowadzonych w lipcu 1946 r. przy alei Szucha 12/14 w kompleksie budynków dawnego Głównego Inspektoratu Sił Zbrojnych. Opaska ta stała się istotnym dowodem rzeczowym w dochodzeniu w sprawie ustalenia zbrodni popełnionych przez Niemców na ludności cywilnej w czasie Powstania Warszawskiego na terenie GISZ-u.
Nie wiadomo do kogo należała. Na białym tle płóciennej opaski widnieją litery „W” i „P”, a między nimi orzeł, natomiast na czerwonym znajduje się numer plutonu 1119, dowodzonego przez ppor. Zdzisława Dziedzica ps. „Dąbrowski”, który poległ w powstaniu.
Rozkaz nr 14 dotyczący m.in. oznak zewnętrznych i ubioru żołnierzy Armii Krajowej (z zasobu IPN)
Powstaniec z opaską na ramieniu na ulicy Królewskiej. Autor: Jerzy Tomaszewski (fot. z zasobu IPN)
Gaszenie pożaru, chłopcy podają wodę. Widoczne opaski powstańcze (fot. z zasobu IPN)
Opaska Ewy Stolarskiej
Druga opaska, oznaczona prawdopodobnie numerem 455, należała do Ewy Stolarskiej z d. Piaszczyńskiej, urodzonej 30 maja 1923 r. W struktury konspiracyjne została wprowadzona w 1943 r. przez Jerzego Stolarskiego. Pełniła funkcje sekretarki i łączniczki. Przed wybuchem powstania, w lipcu 1944 r., otrzymała przydział do I Obwodu „Radwan” w Śródmieściu, zgrupowanie „Golski”.
Przeżyła powstanie, następnie została osadzona w Stalagu XB Sandbostel, od grudnia 1944 r. w Stalagu VIC w Oberlangen. Do kraju wróciła w 1947 r. z mężem Jerzym (ślub odbył się w 28 sierpnia 1944 r.).
Poszczególne oddziały używały również własnych znaków identyfikacyjnych w postaci naszywek.
Opaska powstańcza została znaleziona przez UB, wraz z innymi rzeczami należącymi do Ewy Stolarskiej, m.in. listami i dziennikami, w czasie rewizji w mieszkaniu jej rodziców przy ul. Nowogrodzkiej w Warszawie. Obecnie przechowywana jest wśród depozytów Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.
Losy Ewy Stolarskiej oraz jej męża zostały przedstawione w książce Wojciecha Kujawy pt. „A miało być tak pięknie… Historia Ewy i Jerzego Stolarskich”.
Opaska powstańcza Ewy Stolarskiej, przechowywana w Archiwum IPN w Warszawie)
Opaska powstańcza plutonu 1119, przechowywana w Archiwum IPN w Warszawie (fot. Katarzyna Adamów)
* * *
Należy wspomnieć, że poszczególne oddziały używały również własnych znaków identyfikacyjnych w postaci naszywek. W przypadku żołnierzy z batalionu „Parasol” symbol ten nawiązywał do czaszy spadochronu, na którym ich dowódca mjr Adam Borys został w 1942 r. zrzucony na teren okupowanej Polski, w batalionie „Czata 49” był to symbol „C49”, a batalion „Chrobry I” nosił czerwono-białe tarcze z napisami „Chrobry” oraz „Sosna”, nawiązującymi do pseudonimu dowódcy batalionu, mjr. Gustawa Billewicza. Ten batalion wyróżniał się również niestandardowymi opaskami koloru zielonego, opatrzonym napisem G. S. „Lis” I – Szturmowa oraz fioletowego G. S. „Lis” II.
Opaski były ważnym elementem rozpoznawczym, a barwy biało-czerwone miały szczególne znaczenie dla powstańców w czasie walk w 1944 r.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
