Wycinki prasowe stanowią ciekawą, choć nie najcenniejszą grupę materiałów przechowywanych w naszym archiwum. Biorąc pod uwagę kontekst ich zgromadzenia, mają znaczenie jako materiał do badań nad sposobem pracy aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej i sposobem postrzegania świata przez władze komunistyczne.
Okrężną drogą
W 1951 r. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego rozpoczęło sprawę tzw. operacyjnego sprawdzenia studentów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
W aktach sprawy „operacyjnego sprawdzenia” znajdują się m.in. wycinki prasowe z tygodnika Związku Polaków w Kanadzie (ZPwK) „Związkowiec”.
Rozpracowanie w ramach tej akcji prowadziło w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w. kolejno MBP-KdsBP-MSW, a z jego wyników funkcjonariusze MSW korzystali także w kolejnych latach. Sprawa była tylko jednym z wielu działań komunistycznego aparatu bezpieczeństwa, wymierzonych na przestrzeni półwiecza w środowisko pracowników i studentów KUL.
W aktach sprawy „operacyjnego sprawdzenia” znajdują się m.in. wycinki prasowe z tygodnika Związku Polaków w Kanadzie (ZPwK) „Związkowiec”.
Sprawa operacyjnego sprawdzenia prowadzona przez funkcjonariuszy MBP-KdsBP-MSW w Lublinie. Materiały na studentów: Bareła Lucyna i inni, koperta z wycinkiem prasowym, wycinek z gazety „Związkowiec”, Toronto, 19 X 1957 r., nr 73 (z zasobu IPN)
Sprawa operacyjnego sprawdzenia prowadzona przez funkcjonariuszy MBP-KdsBP-MSW w Lublinie. Materiały na studentów: Bareła Lucyna i inni, koperta z wycinkami prasowymi, wycinek z gazety „Związkowiec”, Toronto, ok. 1957 r. (z zasobu IPN)
Sprawa operacyjnego sprawdzenia prowadzona przez funkcjonariuszy MBP-KdsBP-MSW w Lublinie. Materiały na studentów: Bareła Lucyna i inni, koperta z wycinkami prasowymi, wycinek z gazety „Związkowiec”, Toronto, ok. 1957 r. (z zasobu IPN)
Przygarnij studenta
„Związkowiec” nie był kolportowany poza Ameryką Północną i nie docierał do Polski. Wycinki z gazety bezpieka otrzymała prawdopodobnie od informatorów przebywających w kraju lub w Kanadzie, podobnie jak informacje pisemne, na ogół będące odpisami materiałów trafiających do polonijnej redakcji i wydrukowanych w czasopiśmie.
W celu zainteresowania Polaków w Kanadzie „adopcją” polskich studentów, gazeta drukowała w 1957 r. życiorysy konkretnych potencjalnych podopiecznych, apele dotyczące akcji i informacje o jej przebiegu.
Funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa w Lublinie zainteresowała działalność ZPwK w drugiej połowie lat pięćdziesiątych XX w., prowadzona poprzez „Związkowca”, mająca na celu objęcie opieką studentów KUL, potrzebujących pomocy finansowej.
W celu zainteresowania Polaków w Kanadzie „adopcją” polskich studentów, gazeta drukowała w 1957 r. życiorysy konkretnych potencjalnych podopiecznych, apele dotyczące akcji i informacje o jej przebiegu. Wycinki prasowe dotyczące akcji pomocy studentom katolickiej uczelni trafiły do akt bezpieki.
Sprawa operacyjnego sprawdzenia prowadzona przez funkcjonariuszy MBP-KdsBP-MSW w Lublinie. Materiały na studentów: Bareła Lucyna i inni, koperta z wycinkami prasowymi, wycinek z gazety „Związkowiec”, Toronto, ok. 1957 r. (z zasobu IPN)
Sprawa operacyjnego sprawdzenia prowadzona przez funkcjonariuszy MBP-KdsBP-MSW w Lublinie. Materiały na studentów: Bareła Lucyna i inni, koperta z wycinkami prasowymi, urywek z gazety „Związkowiec”, Toronto, 1957 r. (z zasobu IPN)
Sprawa operacyjnego sprawdzenia prowadzona przez funkcjonariuszy MBP-KdsBP-MSW w Lublinie. Materiały na studentów: Bareła Lucyna i inni, koperta z wycinkami prasowymi, urywek z gazety „Związkowiec”, Toronto, ok. 1957 r. (z zasobu IPN)
* * *
W powyższym kontekście warto wspomnieć o ciekawej koincydencji. W Archiwum IPN, dzięki zgodzie Polskiego Instytutu Naukowego w Kanadzie (PINK), znaleźć można skany unikalnych egzemplarzy „Związkowca”, chronologicznie najwcześniejszych, wydanych w latach trzydziestych XX w. Prezentujemy obok strony tytułowe numerów czasopisma pochodzących sprzed II wojny światowej.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
