Franciszek Pluta urodził się w Kocinie 24 grudnia 1905 r., jako syn Jana i Marii. Edukację rozpoczął w rodzinnej miejscowości, a kontynuował w Pińczowie. W 1926 r. wstąpił do Seminarium Duchownego w Łucku na Wołyniu, gdzie studiował teologię.
29 stycznia 1933 r. biskup sufragan Stefan Walczykiewicz udzielił alumnowi Plucie święceń kapłańskich1. Jeszcze w tym samym roku młodego kapłana skierowano z posługą do parafii w Równem na Wołyniu.
Wojenny los
Po trzech latach, w 1936 r., ks. Franciszek Pluta został mianowany proboszczem w parafii w Janowej Dolinie (woj. wołyńskie). W tej też miejscowości zastał go wybuch II wojny światowej oraz agresja Związku Sowieckiego.
Po podpisaniu, 30 lipca 1941 r., układu Sikorski-Majski i ogłoszeniu tzw. amnestii, wolność otrzymały setki tysięcy Polaków przebywających na terenie Związku Sowieckiego, w tym również ks. Pluta.
W początkach października 1939 r. ks. Pluta został aresztowany przez sowieckie władze okupacyjne. Więziony był kolejno: w Kostopolu, Równem, Zdołbunowie oraz Dubnie. Następnie został wywieziony do Kijowa i skazany na karę śmierci, zamienioną następnie na 15 lat ciężkich robót w łagrze. Ksiądz Pluta karę odbywał w łagrze w Suchobezwodnoje, pracując przy wyrębie lasu.
Po podpisaniu, 30 lipca 1941 r., układu Sikorski-Majski i ogłoszeniu tzw. amnestii, wolność otrzymały setki tysięcy Polaków przebywających na terenie Związku Sowieckiego, w tym również ks. Pluta, który po dotarciu do Buzułuku, w grudniu 1941 r., został mianowany kapelanem garnizonu Sztabu Armii Polskiej w ZSRR.
Miesiąc później, w styczniu 1942 r., powierzono mu opiekę duszpasterską nad tworzącą się 9. Dywizją Piechoty, co faktycznie nie doszło do skutku, gdyż w myśl zapisów rozkazu oddelegowano go na stanowisko komendanta i kapelana do tworzącego się osiedla dla polskich sierot w Indiach, tj. Osiedla Dzieci Polskich w Balachadi koło Nawanagaru.
Msza święta celebrowana przez ks. Franciszka Plutę w kaplicy osiedlowej. Osiedle Dzieci Polskich w Balachadi, 1942–1946. Zdjęcie pochodzi z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez p. Wiesława Stypułę (fot. z zasobu IPN)
Maharadża Jam Saheb oraz ks. Franciszek Pluta z grupą małych aktorów po przedstawieniu „Kopciuszek”. Osiedle Dzieci Polskich w Balachadi, 1942–1946. Zdjęcie pochodzi z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez Koło Polaków z Indii 1942-1948 (fot. z zasobu IPN)
Komendant Osiedla Dzieci Polskich w Balachadi ks. Franciszek Pluta podczas Szkolnych Igrzysk Sportowych. Balachadi, 1945 r. Zdjęcie pochodzi z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez p. Wiesława Stypułę (fot. z zasobu IPN)
Osiedle w Balachadi
Dzięki akcji ekspedycyjnej zorganizowanej przez Konsulat Generalny RP oraz Polski Czerwony Krzyż w Bombaju pierwsza grupa małych Polaków przekroczyła bramę nowo utworzonego ośrodka w lipcu 1942 r.
Dobroczyńcą dziecięcego obozu był maharadża Jam Saheb Digvijaysinhji, władca księstwa Nawanagaru, który w wywiadzie dla tygodnika „Polska” podkreślił:
„Komendantem obozu jest obecnie jeden z kapelanów polskiego wojska. Obóz podzielony na sekcje połączone ze sobą drogami. Mieszkańcy obozu nadali tym drogom najrozmaitsze polskie nazwy. […] W parę dni po przybyciu dzieci odbyła się w obozie wielka uroczystość, na której byłem obecny. Na maszt nad obozem wciągnięto sztandar polski. Dzieci w skupieniu odśpiewały hymn narodowy. Dla upamiętnienia mojej pierwszej wizyty dzieci nazwały moim imieniem główną aleję przecinającą obóz”.
Osiedle w Balachadi było pierwszym stałym ośrodkiem na Półwyspie Indyjskim i funkcjonowało w latach 1942-1946.
Zakończenie działań wojennych i wzrost zainteresowania losami polskich sierot ze strony nadwiślańskich władz niosły ze sobą niebezpieczeństwo przymusowej repatriacji do Polski. Aby tego uniknąć, dokonano formalnej adopcji części polskich sierot z Balachadi (niemających opiekunów prawnych). Ich przedstawicielami prawnymi zostali: ks. Franciszek Pluta, maharadża Jam Saheb oraz oficer brytyjski Geoffrey Clarke.
Ponadto w czerwcu 1946 r. ksiądz Pluta wyjechał do Chicago, aby sprawą sprowadzenia polskich dzieci z Indii do Ameryki zainteresować miejscową Polonię i jednocześnie zorganizował Komitet Pomocy Sierotom Polskim w Indiach. Z powziętej inicjatywy skorzystała niewielka grupa małych Polaków.
Ksiądz Franciszek Pluta z grupą dziewcząt przed bramą wjazdową do ośrodka. Osiedle Dzieci Polskich w Balachadi, 1942–1946. Zdjęcie pochodzi z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez p. Wiesława Stypułę (fot. z zasobu IPN)
Ksiądz Franciszek Pluta z pierwszą męską drużyną harcerską w Indiach – drużyną Henryka Bobotki. Osiedle Dzieci Polskich w Balachadi, 1942 r. Zdjęcie pochodzi z kolekcji przekazanej do zasobu Archiwum IPN przez p. Wiesława Stypułę (fot. z zasobu IPN)
Dalsze życie
W latach 1948-1953 ks. Pluta pracował jako duszpasterz w stanie Nebraska (USA), a następnie przeprowadził się do Kanady, gdzie w miejscowości London (Ontario) założył polską parafię pw. Matki Boskiej Częstochowskiej, którą kierował do 1975 r. Następnie przeniósł się do miasta Mississauga, gdzie kontynuował działalność duszpasterską. W 1956 r. papież Pius XII mianował go prałatem domowym.
15 maja 1980 r. ks. Pluta objął stanowisko delegata rządu RP na uchodźstwie na terenie Kanady.
15 maja 1980 r. ks. Pluta objął stanowisko delegata rządu RP na uchodźstwie na terenie Kanady. Za swoje zasługi został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1977 r.) oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1983 r.).
Mimo swoich licznych obowiązków ks. Pluta utrzymywał kontakt z byłymi podopiecznymi z Osiedla Dzieci Polskich w Balachadi, czego dowodem jest m.in. znajdująca się w zasobie Archiwum IPN korespondencja z p. Wiesławem Stypułą. Warto nadmienić, iż wspomniana dokumentacja została użyczona IPN dzięki życzliwości p. Stypuły, który z wielkim zaangażowaniem pielęgnował pamięć o losach polskich sierot w Indiach.
Ksiądz Franciszek Pluta zmarł 23 stycznia 1990 r. w Toronto.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
1 „Życie katolickie. Pismo popularne tygodniowe”, 1933, nr 6, s. 91.
