Sąd wojskowy wymierzył Najderowi karę śmierci za szpiegostwo na rzecz amerykańskiego wywiadu, ale rzeczywistym powodem wydania wyroku była działalność opozycyjna podsądnego, a szczególnie objęcie przez niego w 1982 r. funkcji dyrektora Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.
Strona pierwsza kwestionariusza podania paszportowego Z. Najdera z akt SOR krypt. „Carol”. Warszawa, 21 IV 1977 r. (z zasobu IPN)
Notatka służbowa dotycząca wykonania skrytki dla Z. Najdera, sporządzona w Departamencie I MSW (strona 2 z 2). Warszawa, 3 VI 1982 r. (z zasobu IPN)
Notatka służbowa dotycząca wykonania skrytki dla Z. Najdera, sporządzona w Departamencie I MSW (strona 1 z 2). Warszawa, 3 VI 1982 r. (z zasobu IPN)
Na celowniku bezpieki
Radio Wolna Europa, finansowane przez władze Stanów Zjednoczonych, a nadające swoje programy z zachodnioniemieckiego Monachium, działało na rzecz uwolnienia narodów środkowej i wschodniej Europy z okowów komunizmu.
Radio Wolna Europa, finansowane przez władze Stanów Zjednoczonych, a nadające swoje programy z zachodnioniemieckiego Monachium, działało na rzecz uwolnienia narodów środkowej i wschodniej Europy z okowów komunizmu.
RWE było obiektem powtarzających się ataków władz zza żelaznej kurtyny, którym zależało m.in. na zastraszeniu osób skłonnych podjąć współpracę z rozgłośnią. Sam Najder był dla władz PRL osobą podejrzaną na długo przed pozostaniem na Zachodzie po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. i objęciem funkcji dyrektora RWE.
W 1976 r. podpisał list protestacyjny przeciwko zmianom w konstytucji PRL, był inicjatorem zawiązania Polskiego Porozumienia Niepodległościowego i współpracował z kilkoma czasopismami emigracyjnymi.
W latach 70. i 80. XX w. był inwigilowany przez funkcjonariuszy kilku departamentów MSW, m.in. w ramach spraw operacyjnego rozpracowania krypt. „Literat”, „Carol”, „Redakcja”. Dodać należy, że Najder w 1958 r. podjął współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa, pod pseudonimem „Zapalniczka”, ale zerwał ją już na początku lat 60. XX w.
Pismo szefa Oddziału V NPW do Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w sprawie przesłania aktu oskarżenia przeciwko Z. Najderowi. Warszawa, 11 V 1983 r. (z zasobu IPN)
Protokół rozprawy głównej w sprawie Z. Najdera (strona pierwsza). Warszawa, 26 V 1983 r. (zasobu IPN)
Ślady inwigilacji
W Archiwum IPN znajdują się Akta śledcze (tzw. kontrolne), dotyczące dochodzenia wszczętego na wniosek MSW przez Naczelną Prokuraturę Wojskową 10 maja 1982 r. i procesu zakończonego 28 maja 1983 r., a także dokumentacja spraw prowadzonych przez MSW, w których występuje Najder.
W IPN znajdują się zdjęcia operacyjne MSW, na których widnieją obiekty RWE w Monachium.
MSW wystąpiło też 2 lipca 1982 r. o zaostrzenie kwalifikacji prawnej czynu w kierunku szpiegostwa na rzecz służby obcego państwa, czyli CIA.
W IPN przechowywane są też zdjęcia operacyjne MSW, na których widnieją obiekty RWE w Monachium i inne miejsca związane z działalnością rozgłośni.
Gmach Radia Wolna Europa w Monachium, widok od strony ul. Oettingenstrasse (fot. z zasobu IPN)
* * *
Zamieszczamy obok dokumenty z akt śledztwa przeciwko Najderowi oraz sprawy operacyjnego rozpracowania krypt. „Carol” (m.in. notatkę związaną z przygotowaniem oskarżenia), a także fotografie gmachu rozgłośni, której skazany był dyrektorem. Dołączamy zdjęcie Najdera z okresu po uchyleniu w 1989 r. skandalicznego wyroku, wykonane w 1990 r. na II Zjeździe „Solidarności”.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
