W Tarnowie ukończyła gimnazjum pięcioklasowe żeńskie tzw. wydziałowe oraz Seminarium Nauczycielskie. W 1917 r. zdała egzamin dojrzałości, następnie pracowała jako nauczycielka na Lubelszczyźnie.
Działalność społeczna i konspiracyjna
W 1921 r. otrzymała tzw. patent dla nauczycieli szkół powszechnych, który uprawniał ją do samodzielnego wykonywania tego zawodu. W 1922 r. rozpoczęła pracę w Szkole Miejskiej nr 1 (później Szkoła Podstawowa nr 41) w Roździeniu-Szopienicach na Górnym Śląsku.
Oprócz pracy w szkole Józefa Kantor zajmowała się działalnością społeczną, m.in. prowadziła kursy doszkalające dla kobiet i koło młodzieżowe Polskiego Czerwonego Krzyża oraz utworzyła III Żeńską Drużynę Harcerską im. Emilii Plater.
Oprócz pracy w szkole Józefa Kantor zajmowała się działalnością społeczną, m.in. prowadziła kursy doszkalające dla kobiet i koło młodzieżowe Polskiego Czerwonego Krzyża oraz utworzyła III Żeńską Drużynę Harcerską im. Emilii Plater. W latach 1935-1938 pełniła funkcję hufcowej w Szopienicach. Tuż przed wybuchem wojny w 1939 r. organizowała wiece antyhitlerowskie w Katowicach.
W czasie okupacji była poszukiwana na Śląsku przez Gestapo za swoją propolską postawę. Ostrzeżona przez znajomych o grożącym jej niebezpieczeństwie, zdecydowała się pozostać w Tarnowie. W swoim rodzinnym mieście z pomocą koleżanek i „Caritasu” organizowała pomoc dla wysiedleńców z Pomorza oraz Poznańskiego. Kolportowała także pismo konspiracyjne „Polska żyje!” oraz prowadziła nasłuch radiowy.
Ewelina Małachowska, „Józefa Kantor”, Warszawa 2021. Okładka publikacji wydanej w ramach serii wydawniczej IPN „Bohaterowie Niepodległej”
Karta osobowa Józefy Kantor z kartoteki osób, którym została wypłacona pomoc finansowa przez Biuro Pełnomocnika Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej do spraw Pomocy Finansowej dla Ofiar Pseudomedycznych Eksperymentów w Hitlerowskich Obozach Koncentracyjnych (z podziałem na obozy), przechowywanej w zasobie Archiwum IPN w Warszawie (z zasobu IPN)
Fragment listy obywateli polskich uratowanych z niemieckich obozów koncentracyjnych na skutek akcji, którą przeprowadził hrabia Folke Bernadotte. Dokument pochodzi ze znajdującego się w Archiwum IPN zespołu: Zbiór „Ob” (akt obozowych i więziennych) zawierający fragmenty akt niemieckich wytworzonych przez kancelarie obozów i więzień lub urzędy związane z ich działalnością (z zasobu IPN)
Trwaj i pomóż przetrwać innym
9 listopada 1940 r. Józefa Kantor została aresztowana przez Gestapo i osadzona w więzieniu w Tarnowie, gdzie przebywała dziesięć miesięcy. 12 września 1941 roku razem z innymi uwięzionymi została przewieziona do FKL Ravensbrück (Frauenkonzentrationslager/obóz koncentracyjny dla kobiet). Otrzymała numer obozowy 7261. Niestety doświadczyła tragicznego losu wielu osadzonych kobiet: została poddana eksperymentom pseudomedycznym.
W warunkach obozowych działania te miały niezwykle istotne dla przeżycia znaczenie. Podobnie jak wiara, będąca dla niej źródłem nadziei i siły.
Mimo ciężkich warunków i ciągłego zagrożenia życia Józefa Kantor nie załamała się. Razem z innymi uwięzionymi w obozie harcerkami założyła w 1941 r. Tajną Drużynę Harcerek Starszych „Mury”, w ramach której organizowano pomoc dla osadzonych (zdobywanie żywności czy leków), przemycano grypsy, prowadzono tajne nauczanie. Starano się także kultywować rocznice narodowe.
Nie bez znaczenia była głęboka wewnętrzna siła Józefy Kantor, która podtrzymywała inne więźniarki na duchu i, zgodnie z hasłem drużyny „Mury”:
„Trwaj i pomóż przetrwać innym”,
udzielała im wszelkiej pomocy. W warunkach obozowych działania te miały niezwykle istotne dla przeżycia znaczenie. Podobnie jak wiara, będąca dla niej źródłem nadziei i siły. Józefa Kantor, nie bacząc na niebezpieczeństwo, organizowała potajemne nabożeństwa. W 1941 roku jedna z blokowych przyłapała „Ziutę” na modlitwie. Została wówczas pobita i skierowana do czyszczenia latryn.
Protokół przesłuchania Józefy Kantor przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Katowicach, 16 X 1971 r. Dokument pochodzi z przechowywanych w zasobie Archiwum IPN w Warszawie akt dotyczących ubiegania się Józefy Kantor o przyznanie pomocy finansowej ze względu na poddawanie eksperymentom pseudomedycznym w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück w latach II wojny światowej (z zasobu IPN)
Protokół przesłuchania Józefy Kantor przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Katowicach, 16 X 1971 r. Dokument pochodzi z przechowywanych w zasobie Archiwum IPN w Warszawie akt dotyczących ubiegania się Józefy Kantor o przyznanie pomocy finansowej ze względu na poddawanie eksperymentom pseudomedycznym w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück w latach II wojny światowej (z zasobu IPN)
Protokół przesłuchania Józefy Kantor przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Katowicach, 16 X 1971 r. Dokument pochodzi z przechowywanych w zasobie Archiwum IPN w Warszawie akt dotyczących ubiegania się Józefy Kantor o przyznanie pomocy finansowej ze względu na poddawanie eksperymentom pseudomedycznym w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück w latach II wojny światowej (z zasobu IPN)
Dalsze życie
Józefa Kantor przeżyła obóz. 25 kwietnia 1945 r., wraz z innymi więźniarkami, została przewieziona do Szwecji na rekonwalescencję w ramach akcji, którą zainicjował hrabia Folke Bernadotte. Po powrocie do kraju, jesienią 1945 r., podjęła pracę nauczycielki języka polskiego w swojej dawnej szkole w Szopienicach. Jednocześnie działała w harcerstwie, m.in. organizując letnie obozy dla dzieci, i udzielała się społecznie, nawet po przejściu na emeryturę w 1969 r.
Józefa Kantor była aktywna również w Klubie Ravensbrüczanek i Komisji Historycznej działającej przy Śląskiej Chorągwi ZHP.
Józefa Kantor była aktywna również w Klubie Ravensbrüczanek i Komisji Historycznej działającej przy Śląskiej Chorągwi ZHP. Ponadto organizowała pielgrzymki do sanktuarium na Jasnej Górze oraz innych miejsc kultu religijnego. Za swą działalność została odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem Zasługi.
Zmarła 25 września 1990 r. w Sosnowcu. Pochowana została na cmentarzu w Katowicach-Szopienicach.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
