Stan wojenny przyniósł tysiącom osób i ich rodzinom cierpienie – izolację w ośrodkach internowania, uwięzienie, pozbawienie pracy.
W cieniu „Wrony”
13 grudnia milczały telefony, z radia płynęła muzyka poważna. W telewizji nadano wielokrotnie powtarzane przemówienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, który stanął na czele Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. Jego zdaniem:
„Ojczyzna nasza znalazła się nad przepaścią. Dorobek wielu pokoleń, wzniesiony z popiołów polski dom ulega ruinie. Struktury państwa przestają działać".
Wprowadzenie stanu wojennego stało w sprzeczności z obowiązującą konstytucją, zgodnie z którą możliwe było jedynie ogłoszenie stanu wyjątkowego. Władzę w Polsce przejęła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego – potocznie zwana „Wroną”. Zadaniem rady miało być administrowanie krajem w czasie obowiązywania stanu wojennego. W istocie jej znaczenie było głównie propagandowe.
Wprowadzenie stanu wojennego w Gdańsku. Zakrwawiony mężczyzna prawdopodobnie po starciu z funkcjonariuszami Milicji Obywatelskiej. Fot. Stanisław Składanowski (fot. z zasobu IPN)
Strajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w grudniu 1981 r. Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina. W centralnej części fotografii otwarta brama stoczni z widocznym zniszczonym skrzydłem. Pod budynkiem przy bramie widać szpaler ludzi. Przy nich dwaj milicjanci w hełmach, jeden z przezroczystą przyłbicą. Na budynku zerwany, zwisający fragment poszycia. Na dalszym planie widoczny czołg T55 stojący przodem w kierunku wylotu bramy (fot. z zasobu IPN)
Milicjanci w kordonie zwartym, wiązanym za pasy, po usłyszeniu komendy „Pałki w dłoń!” (fot. z zasobu IPN)
Zaostrzone represje
Społeczeństwu narzucono szereg rygorów, takich jak:
– godzina milicyjna
– zakaz zgromadzeń
– zawieszenie działalności stowarzyszeń, związków, mogła działać jedynie dominująca partia – PZPR
– zmilitaryzowano szereg kluczowych zakładów pracy
– w sądownictwie wprowadzono tryb doraźny, w którym obowiązywały zaostrzone kary – do kary śmierci włącznie.
Tysiące osób, uczestników strajków i demonstracji, zostało pobitych, skazanych na karę grzywny lub aresztu. Kilka tysięcy działaczy „Solidarności” zostało zmuszonych do opuszczenia kraju. Liczby osób zwolnionych z pracy i pozbawionych stanowisk z przyczyn politycznych nie sposób ustalić.
* * *
Stan wojenny zawieszono 31 grudnia 1982 r., a odwołano 22 lipca 1983 r. Nie jest znana dokładna liczba ofiar, które w wyniku wprowadzenia stanu wojennego poniosły śmierć. Szacuje się, że zginęło od kilkudziesięciu do ponad 100 osób.
Karykatura z wydanej w drugim obiegu broszury „Stan wojenny jest stanem antywojennym” (z zasobu IPN)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
