Jan Bytnar urodził się w 1921 r. w Kolbuszowej w rodzinie nauczycielskiej. Uczęszczał do Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, gdzie w 1939 r. zdał maturę. Jednocześnie, wraz z Tadeuszem Zawadzkim i Maciejem Dawidowskim, był członkiem 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej tzw. „Pomarańczarni”.
Konspiracja
Od 1939 r. walczył w konspiracji, a od 1941 r. w Szarych Szeregach. W listopadzie 1942 r. został dowódcą hufca „Południe” Grup Szturmowych, który wchodził w skład Oddziału Specjalnego „Jerzy” Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej. W 1943 r. ukończył kurs podchorążych AK. Uczestniczył w akcjach Małego Sabotażu „Wawer”, m.in. w akcji dywersyjnej „Wieniec II” czy akcji „Bracka”.
Postawę Janka bardzo pozytywnie oceniał jego przyjaciel, Tadeusz Zawadzki „Zośka”, który opisując ich służbę w Grupach Szturmowych napisał:
„Przejście do GS związało nas ostatecznie i nierozdzielnie. Prosiłem go od pierwszego dnia o pomoc i dawał mi ją do dnia ostatniego. Gdy robiłem błędy lub nie mogłem dać sobie rady, zwracał mi uwagę, pomagał, ale zawsze tak delikatnie, żeby znów moich ambicji nie urazić”.
Fragment wspomnień Tadeusza Zawadzkiego „Zośki” (z zasobu IPN)
Fragment wspomnień Tadeusza Zawadzkiego „Zośki” (z zasobu IPN)
Aresztowanie i śmierć
Jan Bytnar został aresztowany przez Gestapo w nocy z 22 na 23 marca 1943 r. Podczas rewizji znaleziono u niego w piwnicy ulotki i inne materiały propagandowe. Śledztwo rozpoczęto natychmiast po aresztowaniu – „biło go czterech czy pięciu pejczami i kijami”, zmuszając do zeznań. Nic nie powiedział i był poddawany kolejnym przesłuchaniom, którym
„towarzyszyło nieustanne bicie – zasadniczo w trzech postawach na stojąco i na leżąco na stołku kijem, pejczem i pięściami”.
Po kilku dniach został odbity przez oddział Grup Szturmowych Szarych Szeregów w akcji pod Arsenałem, ale zmarł w dniu 30 marca 1943 r. w wyniku rozległych obrażeń po brutalnych pobiciach.
Tadeusz Zawadzki w swoich wspomnieniach podkreślał wielką odwagę i siłę woli takich bohaterów jak Janek Bytnar, którzy mimo tortur i brutalnego bicia podczas przesłuchań nie wydali kolegów – przecież musieli się wahać
„tu oprzeć się chęci powiedzenia: powiem, a przestaną bić choć na chwilę. Powiedzieć, a skończy się to piekło. To wyraz bohaterstwa jakiemu równego wyobrazić sobie nie można”.
Jan Bytnar „Rudy”. Zdjęcie pochodzi z kolekcji fotografii stanowiącej prawdopodobnie część archiwum batalionu „Zośka”, zarekwirowanego przez UB podczas aresztowania Jana Rodowicza „Anody” 24 XII 1948 r. (fot. z zasobu IPN)
Jan Bytnar „Rudy”. Zdjęcie pochodzi z kolekcji fotografii stanowiącej prawdopodobnie część archiwum batalionu „Zośka”, zarekwirowanego przez UB podczas aresztowania Jana Rodowicza „Anody” 24 grudnia 1948 r. (fot. z zasobu IPN)
* * *
W materiałach Archiwum IPN można znaleźć m.in. wspomnienia Tadeusza Zawadzkiego o Janku Bytnarze, w których opisuje jego dokonania, osobowość oraz aresztowanie i śledztwo. Na ich podstawie Aleksander Kamiński stworzył postać „Rudego” – jednego z bohaterów Kamieni na szaniec. W AIPN przechowywane są również zdjęcia Janka Bytnara oraz różne inne dokumenty dotyczące Armii Krajowej.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
