Punkty zborne dla kobiet utworzono przy 5. Kresowej Dywizji Piechoty w Tatiszczewie i 6. Lwowskiej Dywizji Piechoty w Tockoje. 15 września zlikwidowano punkt zborny w Tockoje, włączając go do punktu zbornego w Buzułuku, przy Dowództwie PSZ w ZSRS. Funkcję komendantki pełniła tam Maria Olechnowicz.
Uznane za zdolne do tej służby
Nowo przyjęte ochotniczki kierowano stamtąd do obozów w Tockoje i Tatiszczewie, gdzie otrzymywały przydziały. Od połowy września komendantką punktu zbornego w Tatiszczewie, przy 5. KDPiech, została Jadwiga Krakowska.
W pierwszym rozkazie „Pomocnicza Służba Kobiet” ze stycznia 1942 r., ogłoszonym w Buzułuku, zgodnie z sugestią szefowej PSK, podkreślono, że ochotniczy pobór kobiet do służby pomocniczej oparty został na „ustawie o powszechnym obowiązku wojskowym”. Do służby wojskowej przyjmowano wszystkie Polki w wieku od 18 do 45 lat, które zgłosiły się ochotniczo do pomocniczej służby wojskowej i „zostały uznane za zdolne do tej służby”.
Ochotniczki z 317. Kompanii Transportowej Pomocniczej Służby Kobiet na Bliskim Wschodzie w 1942 lub 1943 r. Zdjęcie ze zbioru kopii cyfrowych fotografii Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (fot. z zasobu AIPN)
Przewidywano możliwość przyjmowania kobiet starszych, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach i za zgodą dowódcy PSZ. Nie rozpatrywano podań kandydatek posiadających rodziny na terenie ZSRS.
Świadectwo i życiorys
Wszystkie Polki zainteresowane służbą wojskową musiały złożyć odpowiednie podania do Dowództwa PSZ w ZSRS oraz załączyć do nich następujące dokumenty: metrykę urodzenia lub dokument zastępczy, zaświadczenia potwierdzające obywatelstwo polskie oraz niekaralność kandydatki, świadectwo lekarskie, świadectwo szkolne i życiorys.
W życiorysie, oprócz danych personalnych, należało uwzględnić zawód ojca lub męża oraz jego miejsce pobytu, nazwy szkół, do których kandydatka uczęszczała, ilość ukończonych klas, poziom znajomości języków obcych, charakter zadań, jaki chciałaby wykonywać oraz dane personalne osoby polecającej ją do służby.
Ochotniczki z 317. Kompanii Transportowej Pomocniczej Służby Kobiet na Bliskim Wschodzie, 1943 r. Autor: Z. Kluger. Zdjęcie ze zbioru kopii cyfrowych fotografii Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (fot. z zasobu AIPN)
Od osób, które nie miały ukończonych 21 lat, wymagano, aby przedstawiły również pozwolenie jednego z rodziców. Ostateczną decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu kandydatki podejmował Dowódca PSZ w ZSRS.
* * *
W Archiwum IPN przechowywane są kopie zdjęć ochotniczek z Pomocniczej Służby Kobiet, pozyskane między innymi dzięki współpracy Instytutu Pamięci Narodowej ze Stowarzyszeniem Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP).
Ochotniczki PSK obierające ziemniaki (prawdopodobnie w obozie dla polskich żołnierzy i uchodźców cywilnych w Związku Sowieckim lub na Bliskim Wschodzie bądź w ośrodku pomocniczych formacji kobiecych Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w Wielkiej Brytanii). Odbitka (reprodukcja) rozpowszechniana przez komórki propagandy Rządu RP na uchodźstwie (fot. z zasobu AIPN)
Kompania Pomocniczej Służby Kobiet w Uzbekistanie, 1942 r. Zdjęcie ze zbioru kopii cyfrowych fotografii Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (fot. z zasobu AIPN)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
