Franciszek Żwirko urodził się 16 września 1895 r. w Święcianach na Litwie. Szkołę średnią ukończył w Wilnie. W czasie I wojny światowej został powołany do armii rosyjskiej i ukończył szkołę oficerską w Irkucku. Służył w piechocie, służbę w armii rosyjskiej zakończył w stopniu porucznika.
Od służby wojskowej do Aeroklubu Akademickiego
W 1917 r. wstąpił do tworzącego się korpusu polskiego gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego w Rosji. Gdy korpus został zdemobilizowany, wstąpił do rosyjskiej „białej armii” gen. Antona Denikina, w jej szeregach walczył z bolszewikami w rosyjskiej wojnie domowej. W tym czasie ukończył kurs obserwatorów lotniczych.
W 1926 r. jako jeden z pierwszych w polskim lotnictwie wojskowym zainicjował loty nocne. W 1927 r. przyszła kolej na pierwszy międzynarodowy sukces: Franciszek Żwirko i Władysław Popiel zajęli 2. miejsce w klasyfikacji ogólnej, a 1. w locie okrężnym w międzynarodowych zawodach I Lot Małej Ententy i Polski w Jugosławii.
We wrześniu 1921 r. Franciszek Żwirko przedostał się do Polski, i zgłosił się do tworzącego się polskiego lotnictwa wojskowego. Od lipca 1922 r. służył w 1. pułku lotniczym w Warszawie. W 1923 r. ukończył Szkołę Pilotów w Bydgoszczy, następnie w 1924 r. ukończył Wyższą Szkołę Pilotów w Grudziądzu. W 1925 r. został oddelegowany jako instruktor do Bydgoskiej Szkoły Pilotów. Równocześnie ze służbą wojskową Franciszek Żwirko zaczął brać udział w sportowych zawodach lotniczych. W 1925 r. zajął 4. miejsce w I Pomorskim Locie Okrężnym.
W 1926 r. jako jeden z pierwszych w polskim lotnictwie wojskowym zainicjował loty nocne. W 1927 r. przyszła kolej na pierwszy międzynarodowy sukces: Franciszek Żwirko lecąc z Władysławem Popielem samolotem Berguet 19 zajęli 2. miejsce w klasyfikacji ogólnej, a 1. w locie okrężnym w międzynarodowych zawodach I Lot Małej Ententy i Polski w Jugosławii. W 1929 r. Franciszek Żwirko zostaje oficerem łącznikowym przy Aeroklubie Akademickim w Warszawie. Aeroklub Akademicki tworzony był głownie przez młodych konstruktorów lotniczych, to właśnie w tym środowisku Franciszek Żwirko zaprzyjaźnia się z młodym inżynierem Stanisławem Wigurą.
Stanisław Wigura i Franciszek Żwirko pozują do zdjęcia przy niezidentyfikowanym samolocie. Kolekcja: Andrzej Kapłański (fot. z zasobu IPN)
Grób Stanisława Wigury i Franciszka Żwirki na warszawskich Powązkach ze śmigłami przecinającymi ramiona krzyży. Poniżej tablice informujące o tragicznej śmierci w wypadku lotniczym 11 IX 1932 r. Kolekcja: Andrzej Kapłański (fot. z zasobu IPN)
„W” z „RWD”
Stanisław Wigura urodził się 9 kwietnia 1903 r. w Żytomierzu na Ukrainie. Od wczesnych lat interesował się techniką i lotnictwem. W czasie wojny polsko-bolszewickiej służył jako ochotnik w 8. pułku artylerii polowej. Po wojnie wrócił do nauki, ukończył Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie, następnie studiował na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej. Był jednym z założycieli Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej, gdzie spotkał swoich przyszłych współpracowników: Stanisława Rogalskiego i Jerzego Drzewieckiego.
To właśnie z nimi Stanisław Wigura stworzył słynny zespół konstruktorski RWD (nazwany od inicjałów nazwisk założycieli). Zespół swój pierwszy samolot RWD-1 zbudował w 1928 r., w kolejnych latach powstały samoloty RWD-2 oraz RWD-4.
Strona tytułowa dziennika polonijnego „Nowy Świat” nr 243 z 30 VIII 1932 r. Zbiór kopii cyfrowych dziennika „Nowy Świat” z lat 1920-1970 pozyskanych do zasobu IPN z Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, będącego właścicielem oryginalnych materiałów
Strona tytułowa dziennika polonijnego „Nowy Świat” nr 257 z 13 IX 1932 r. Zbiór kopii cyfrowych dziennika „Nowy Świat” z lat 1920-1970 pozyskanych do zasobu IPN z Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, będącego właścicielem oryginalnych materiałów
Wspólne sukcesy, wspólny koniec
Franciszek Żwirko jako pilot ze Stanisławem Wigurą (mechanikiem) wspólne sportowe latanie rozpoczęli w 1929 r. Na samolocie RWD-2 od 9 sierpnia do 6 września dokonali przelotu okrężnego wokół Europy na dystansie około 5000 km na trasie Warszawa–Frankfurt–Paryż–Barcelona–Marsylia– Mediolan–Warszawa. Następnie 6 października 1929 r. zwyciężyli w I Locie Południowo-Zachodniej Polski. W 1930 r. Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura na samolocie RWD-4 wzięli udział w międzynarodowych zawodach samolotów turystycznych Challenge 1930, niestety 25 lipca po przymusowym lądowaniu w Hiszpanii musieli się wycofać z zawodów.
Największym sukcesem było zwycięstwo w Międzynarodowych Zawodach Samolotów Turystycznych Challenge 1932 w Berlinie.
7 września 1930 r. na samolocie RWD-2 ponownie zwyciężyli w II Locie Południowo-Zachodniej Polski, jeszcze w tym roku na RWD-4 zwyciężyli w III Krajowym Konkursie Awionetek, a na przełomie września i października 1931 r. na prototypie RWD-5, wygrali w IV Krajowym Konkursie Samolotów Turystycznych. Jednak największym sukcesem było ich zwycięstwo w Międzynarodowych Zawodach Samolotów Turystycznych Challenge 1932 w Berlinie. Po zwycięstwie w Berlinie Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura stali się bohaterami całej Polski.
Wiadomość o katastrofie lotniczej 11 września 1932 r. w okolicach Cierlicka Górnego na Zaolziu rozeszła się po kraju błyskawicznie, wywołując wśród opinii publicznej wielki ból i przygnębienie.
* * *
28 sierpnia obchodzone jest Święto Lotnictwa Polskiego. Data święta upamiętnia rocznicę zwycięstwa kpt. pil. Franciszka Żwirki i inż. Stanisława Wigury w międzynarodowych zawodach samolotów turystycznych Challenge w 1932 r. w Berlinie. Dzień święta został wyznaczony decyzją ministra obrony narodowej w 1993 r. Jest to wspólne święto lotnictwa cywilnego, wojskowego oraz przemysłu lotniczego, lotników i personelu naziemnego.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
