Departament III MSW odpowiadał za zwalczanie opozycji wewnętrznej w PRL, a nie sprawy międzynarodowe, kontrwywiad czy wywiad. Dokumenty świadczą jednak o zaangażowaniu departamentu we współpracę z służbami innych państw komunistycznych.
Opór polskiego społeczeństwa z perspektywy MSW
Jeden z dokumentów informuje, że dyrektor Departamentu III, gen. Adam Krzysztoporski, przesłał płk. Zdzisławowi Olenderczykowi, zastępcy dyrektora Gabinetu Ministra Spraw Wewnętrznych PRL, sześć egzemplarzy kilkunastostronicowego materiału informacyjnego, w celu przekazania go poza Polskę.
Podmiotami tej daleko idącej współpracy służb nie miały być wszystkie państw komunistyczne, przede wszystkim nie te prochińskie, a stricte służby państw bloku sowieckiego, te najmocniej związane i lojalne wobec ZSRS.
Informacja Departamentu III z 11 lutego 1975 r. dotyczyła „niektórych nowych elementów w taktyce działania ośrodków dywersji ideologiczno-politycznej przeciwko PRL”, czyli ówczesnych prób walki Polaków z system komunistycznym. Informacja należy do gatunku dość ogólnikowych materiałów studyjnych.
Anonimowi autorzy z MSW opisali sytuację społeczno-polityczną w kraju, w ich narracji bardzo pomyślną zwłaszcza w zakresie gospodarczym, a następnie przedstawili aktualne formy walki polskiej opozycji z socjalistycznym państwem. Podali przykłady takich działań (np. przemycanie tekstów mówiących o sytuacji w PRL do paryskiej „Kultury”), równocześnie próbując wyciągać ogólne wnioski odnośnie do sytuacji społeczno-politycznej w kraju i form działań antypaństwowych. W istocie jednak nie doszli do żadnych rewelacyjnych wniosków.
Informacja Departamentu III MSW dot. „niektórych nowych elementów w taktyce działania ośrodków dywersji ideologiczno-politycznej przeciwko PRL” (pierwsza strona). Warszawa, 11 lutego 1975 r. (z zasobu AIPN)
Pismo dyrektora Departamentu III MSW do zastępcy dyrektora Gabinetu Ministra Spraw Wewnętrznych. Warszawa, 15 marca 1975 r. (z zasobu AIPN)
Wymiana doświadczeń między policjami politycznymi
Bardziej od treści samej informacji interesujące jest pismo z 15 marca 1975 r., w którym dyrektor departamentu zwraca się o przekazanie kopii materiału, zgodnie z drogą służbową poprzez gabinet ministra, zaprzyjaźnionym służbom innych państw.
Podmiotami tej daleko idącej współpracy służb nie miały być wszystkie państw komunistyczne, przede wszystkim nie te prochińskie, a stricte służby państw bloku sowieckiego, te najmocniej związane i lojalne wobec ZSRS. W realiach lat 70. XX w. nie powinien dziwić brak na tej liście Rumunii, zachowującej pod rządami Ceausescu pewien dystans wobec Moskwy. Wśród zaufanych służb i zarazem państw odnajdujemy: Czechosłowację, Bułgarię, Węgry, Niemiecką Republikę Demokratyczną, Mongolię i Kubę.
Gen. Filipp Bobkow, szef V Zarządu KGB (czwarty od lewej), oraz gen. Adam Krzysztoporski, dyrektor Departamentu III MSW (z teczką, piąty od lewej) w gronie delegatów Departamentu III MSW składających „wizytę przyjaźni” w siedzibie Zarządu V KGB ZSRS, 1976 r. (fot. z zasobu AIPN)
Gen. Filipp Bobkow, szef V Zarządu KGB (po lewej), oraz gen. Adam Krzysztoporski, dyrektor Departamentu III MSW. Zdjęcie przedstawia moment podpisywania protokołu o wzajemnej współpracy między Departamentem III MSW a Zarządem V KGB ZSRS w 1976 r. (fot. z zasobu AIPN)
Departament III MSW, motywując przekazanie materiału, powołuje się na wspólne sympozjum służb bezpieczeństwa krajów socjalistycznych w stolicy Kuby – Hawanie. Należy zaznaczyć, że reprezentujący, niewymieniony wśród odbiorców, Związek Sowiecki szef V Zarządu KGB gen. Filipp Bobkow otrzymał – na co wskazuje odręczna adnotacja na piśmie – już wcześniej kopię informacji od dyrektora Departamentu III MSW i to bez pośrednictwa szefa MSW.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
