Tadeusz Bejt urodził się w Mąkolinie w powiecie płockim. Był synem Czesława, właściciela ziemskiego, i Anny z Homolków. Rodzina mieszkała w położonym nieopodal Mąkolina majątku Leksyn. Do 12 roku życia Tadeusz uczył się w domu, miał wychowawcę Niemca. Znajomość języka niemieckiego, jak się później okazało, w znaczący sposób wpłynęła na jego życie. Od 1935 r. uczęszczał do Gimnazjum Towarzystwa im. Jana Zamoyskiego w Warszawie (obecne XVIII LO im. Jana Zamoyskiego).
Tadeusz Bejt, 1946 r. (fot. Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN)
Pod okupacją niemiecką
W czasie okupacji niemieckiej kontynuował naukę na tajnych kompletach w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Zarabiał na życie jeżdżąc rikszą (jego najbliżsi – matka i siostry – znaleźli się w ciężkiej sytuacji życiowej; ojciec zmarł jeszcze w 1936 r., rodzina natomiast została w czasie okupacji wyrzucona przez Niemców z majątku).
Wstąpił w szeregi Armii Krajowej, od 1943 r. był jednym z kurierów Komendy Głównej AK. W kwietniu 1944 r. został wysłany na Wołyń, gdzie dotarł do dowódcy 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, mjr. Tadeusza Sztumberka-Rychtera. W maju za działalność kurierską został odznaczony Krzyżem Walecznych. W powstaniu warszawskim walczył w zgrupowaniu „Radosław” w batalionie „Czata 49”. Po jego upadku trafił do obozów na terenie Niemiec.
Porwany z Berlina
W maju 1945 r. Tadeusz Bejt powrócił do Polski. W sierpniu nielegalnie opuścił kraj – dotarł do Bawarii, a następnie osiadł w Ankonie we Włoszech. We wrześniu 1946 r. nawiązał kontakt z oficerem wywiadu 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa i po przedostaniu się na teren alianckich stref okupacyjnych w Niemczech rozpoczął działania mające na celu stworzenie komórki wywiadowczej. Zamieszkał w brytyjskiej strefie okupacyjnej Berlina, gdzie posługiwał się dokumentami na nazwisko Johann Vogel. Organizował drogi kurierskie i punkty przerzutowe na granicy polsko-niemieckiej dla osób ściganych przez komunistyczną bezpiekę oraz członków rodzin żołnierzy 2. Korpusu Polskiego. Był kilkukrotnie w Polsce, współpracował z prowadzącym działania wywiadowcze na rzecz 2. Korpusu na terenie Polski rtm. Witoldem Pileckim.
Niestety, bezpieka wpadła na trop siatki i wiosną 1947 r. aresztowała kilku jej członków. 25 września 1947 r. Tadeusz Bejt został porwany ze swego berlińskiego mieszkania przez współpracujących z MBP agentów niemieckiej policji kryminalnej. Przewieziono go do Szczecina, a następnie do więzienia mokotowskiego przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.
Rozkaz zatrzymania Tadeusza Bejta podpisany przez p.o. naczelnika Wydz. II Dep. VII MBP kpt. Marcelego Reicha, 28 września 1947 r. (z zasobu AIPN). Marceli Reich vel. Marcel Reich-Ranicki (zm. 2013) – w 1958 r. wyjechał do RFN, gdzie stał się krytykiem literackim i jednym z czołowych recenzentów życia kulturalnego, zwanym „papieżem literatury”. Jego biografia pt. „Mein Leben” (1999 r., wydana również w Polsce w 2000 r. pt. „Moje życie”) sprzedała się w Niemczech w ponadmilionowym nakładzie
18 listopada 1948 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie pod przewodnictwem mjr. Józefa Badeckiego skazał go na karę śmierci. W uzasadnieniu wyroku napisano m.in., że
„Sąd miał na uwadze jego [tj. oskarżonego] premedytację i konsekwencję, z jaką dążył do urzeczywistnienia swych zbrodniczych zamiarów, wybitnie wrogich i szkodliwych dla interesów państwa. Jego działalność ma powiązania międzynarodowe, co pogłębia jej niebezpieczeństwo. Oskarżony nie chciał żyć, kształcić się i pracować pozytywnie wśród społeczeństwa polskiego, uciekając za granicę, i tam zaakcentował swoją wrogą postawę ideologiczną w stosunku do polskiej rzeczywistości, sformowaną zapewne pod wpływem swego obszarniczego środowiska, z którego pochodzi”.
Prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok wykonano poprzez rozstrzelanie 11 lutego 1949 r. na terenie więzienia mokotowskiego.
Arkusz streszczenia sprawy dot. Tadeusza Bejta (z zasobu AIPN)
* * *
22 stycznia 1993 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził nieważność wyroku b. WSR.
Szczątki Tadeusza Bejta odnaleziono podczas prac ekshumacyjnych prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej wiosną 2013 r. na terenie kwatery „Ł” (tzw. Łączka) Cmentarza Wojskowego na Powązkach.
W lipcu 2022 r. w Belwederze odbyła się uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych rodzinom ofiar, które zginęły w wyniku działań niemieckiego i komunistycznego terroru oraz czystek etnicznych. Ogłoszone zostały nazwiska 30 osób, które zidentyfikowano w ramach działań IPN – w tym również nazwisko Tadeusza Bejta.
W Archiwum IPN znajduje się szereg materiałów wytworzonych przez komunistyczne organa dotyczących Tadeusza Bejta, w tym m.in. teczki zawierające protokoły przesłuchań i dokumenty procesowe.
Byłe więzienie mokotowskie przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie, obecnie Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL – miejsce osadzenia i stracenia Tadeusza Bejta (fot. R. Jankowski)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
