Durchgangslager Schneidemühl zajmował obszar kilku hektarów przy al. Powstańców Wielkopolskich (Krojenkestrasse). Podlegał Urzędowi Pracy (Arbeitsamtowi). Teren obozu podzielono na narodowe rewiry i otoczono drutem kolczastym. Pilnowany był przez wartowników rozmieszczonych na wieżach. Na jego terytorium znajdowało się najprawdopodobniej około 100 baraków.

Warunki bytowe niewiele różniły się od warunków panujących w obozie koncentracyjnym. Ciężka praca, niewłaściwe odżywianie, brak elementarnych warunków sanitarnych były powodem licznych chorób i epidemii. Wszystkich więzionych zatrudniano w miejscowych zakładach produkcyjnych, głównie w roszarni, krochmalni, tartakach, przy wyładunku wagonów oraz przy oczyszczaniu miasta. Od jesieni 1944 r. wszyscy więźniowie pracowali na peryferiach Piły przy budowie umocnień.

Dwa baraki odgrodzono od reszty obozu drucianym płotem. Znajdowało się w nich pomieszczenia dla ciężarnych kobiet, izba porodowa, a także sala dla kobiet z powikłaniami po porodzie.

Inne formy ludobójstwa

Najprawdopodobniej ciężarne robotnice przymusowe trafiały do obozu w Pile kilka tygodni przed rozwiązaniem. Wśród nich znajdowały się m. in. kobiety, które wcześniej odmówiły poddania się aborcji. Maria Pajka sprzeciwiła się usunięciu ciąży na żądanie jej niemieckiego pracodawcy – Gustawa Tuchtenhagena, zamieszkałego we wsi Rusowo. Według jej zeznań:

Pajka w obozie w Pile urodziła syna. Po ośmiu dniach po porodzie odesłano ją do poprzedniego miejsca pracy.

Poddaniu się aborcji sprzeciwiła się również Anna Czekaj. Po przybyciu do obozu w Pile namawiano ją ponownie na przerwanie ciąży, proponując zrobienie zastrzyku wywołującego przedwczesny poród. Jak zeznawała po wojnie:

Wobec odmowy Polki, pozostawiono ją w obozie, gdzie pracowała w kuchni i sprzątała mieszkania funkcjonariuszy obozowych. 20 października 1944 r. Czekaj urodziła córkę – Marię. Po powrocie po dwóch tygodniach do majątku w Kurowie, nie udzielono jej żadnej pomocy. Nie otrzymała m. in. dodatkowego wyżywienia oraz odzieży dla dziecka. W czasie jej pracy dziecko zostawało samo.

22-letniej Annie Horuń, będącej wówczas w szóstym miesiącu ciąży, lekarz niemiecki zaproponował przeprowadzenie aborcji. Jak oświadczył, jej sprzeciw respektował tylko dlatego, że była mężatką. W sierpniu 1944 r. Horuń skierowano do obozu w Pile. 4 października 1944 r. urodziła dziecko. Po 10 dniach wywieziono ją do Połczyna, gdzie pracowała w zakładzie dla dzieci. Tamże próbowano odebrać jej dziecko, jednakże bezskutecznie.

---

Karta pracy Janiny Matuszak (po mężu Macka)

Niemiecka „opieka”

Warunki bytowe ciężarnych w obozie w Pile były niezwykle trudne. Kobiety otrzymywały głodowe wyżywienie: kawałek chleba z gorzką kawą, zupę z przegniłej brukwi lub kapusty oraz kawałek chleba. Spały na pryczach, a za materac służył im siennik wypchany słomą. Robotnicom nie zapewniono pościeli, a w pomieszczeniu panował chłód. Do samego porodu musiały pracować w obozowej kuchni.

Równie warunki porodu były niezwykle trudne. Dla wielu z robotnic było to traumatyczne przeżycie. Kobiety oczekiwały na rozwiązanie na sali wyposażonej w żelazne łózka. Obsługę medyczną stanowili jeden lekarz i dwie pielęgniarki. Medyk wizyty zaczynał od pytania:

---

Fotokopia metryki urodzenia Pawła Matuszaka

---

Karta pracy Janiny Matuszak

Tragiczny los

Wyżywienie po porodzie było głodowe. Kobiety mogły spędzać czas ze swoimi dziećmi jedynie podczas karmienia. Po kilku dniach od rozwiązania musiały wracać do pracy niezależnie od kondycji fizycznej w jakiej się znajdowały. Pracodawczyni Janiny Mackiej początkowo nie zezwalała na powrót robotnicy z synem – Pawłem. Kazała jej pozostawić dziecko w obozie lub pociągu. Wrogo nastawiona do dziecka gospodyni następnie czyniła starania, by przekazano je niemieckiej rodzinie. Wobec sprzeciwów Mackiej, pozostawiono jej syna. Jak zeznawała po wojnie przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w Koszalinie:

Po trzech miesiącach, Macka oddało dziecko państwu Szuszkiewiczom z Łodzi, u których pozostawało do końca wojny. Po wojnie odebrała od nich syna.

Po czterech dniach po porodzie w Durchgangslager Schneidemühl, Jadwigę Sikorską wraz z synem – Cezariuszem zabrano do niemieckiego szpitala w Pile. Jej zadaniem było karmienie niemieckiego niemowlaka – dziewczynki. Po wypisaniu ze szpitala, Sikorska wraz z synem wróciła do miejsca swego pracy – majątku w Winkel.

W obozie w Pile ogółem urodziło się w latach 1943-1945 ponad 1000 dzieci. Według poniemieckich ksiąg stanu cywilnego, 26 z nich zmarło. Wskaźnik śmiertelności z pewnością był znacznie wyższy.

Ustalone nazwiska dzieci urodzonych w Pile, które poniosły śmierć w latach 1943-1945