Urodziła się 19 października 1919 r. w Mińsku Mazowieckim, w znanej lokalnie i zamożnej rodzinie Osetowskich: Juliana i Seweryny z domu Kazikowskiej.
Rodzina, edukacja
Ojciec jej przed II wojną światową pełnił w Mińsku ważne i zaszczytne funkcje: był prezesem związku kupców, właścicielem stacji benzynowej, składu aptecznego oraz wytwórni wód gazowanych. W czasie okupacji wspomagał AK. Matka zaś była magistrem filozofii, pracownikiem naukowym Uniwersytetu Warszawskiego, asystentką prof. Władysława Tatarkiewicza. Ewa miała starszą siostrę Magdalenę, urodzoną w 1914 r. Rodzina Osetowskich należała i tworzyła przed wojną mińską elitę.
W 1937 r. podjęła studia lekarskie na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas okupacji kontynuowała je na podziemnym uniwersytecie w Warszawie, pracując jednocześnie w II Klinice Chirurgicznej Szpitala Klinicznego.
Ewa Osetowska ukończyła Liceum Ogólnokształcące im. M. Konopnickiej w Warszawie. W 1937 r. podjęła studia lekarskie na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas okupacji kontynuowała je na podziemnym uniwersytecie w Warszawie, pracując jednocześnie w II Klinice Chirurgicznej Szpitala Klinicznego.
W lutym 1945 r. uzyskała dyplom na Wydziale Lekarskim odrodzonego Uniwersytetu Warszawskiego. Stopień naukowy doktora medycyny nadała jej Rada Wydziału Lekarskiego UW w 1949 r. na podstawie pracy nt. „Objawy neurologiczne w chorobie Pageta”, którą napisała pod kierunkiem prof. Adama Opolskiego. Tytuł naukowy docenta nadała jej Centralna Komisja Kwalifikacyjna w 1955 r. na podstawie całokształtu dorobku naukowego oraz pracy na temat „Próba interpretacji patofizjologicznej wyników klinicznego badania afazji ruchowej”, przygotowanej w Instytucie Psychoneurologicznym. W 1963 r. została profesorem nadzwyczajnym.
Ewa Osetowska, karta ewidencyjna z kartoteki osobowej b. funkcjonariuszy (z zasobu IPN)
Ewa Osetowska, karta ewidencyjna z kartoteki osobowej b. funkcjonariuszy (z zasobu IPN)
Kolekcja Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie
Ewa Osetowska nazywana jest „archiwistką mózgów”. Założyła kolekcję mózgów po powrocie z Belgii, gdzie odbywała staż w Bunge Research Institute u prof. Ludo van Bogaerta, słynnego neuropatologa, który zainteresował się neuropatologią po doznanym na wojnie urazie rdzenia kręgowego. Prof. Bogaert przekazał jej swoją wiedzę oraz „patent” na prowadzenie archiwum mózgów.
W zasobach Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie znajduje się ogromny zbiór mózgów Zakładu Neuropatologii, obejmujący materiał gromadzony od 1952 r. Archiwizację fragmentów mózgów zainicjowała właśnie prof. Ewa Osetowska.
W zasobach Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie znajduje się ogromny zbiór mózgów Zakładu Neuropatologii, obejmujący materiał gromadzony od 1952 r. Archiwizację fragmentów mózgów zainicjowała właśnie prof. Ewa Osetowska.
Jest to zbiór o unikalnym charakterze, który stanowi gotowy materiał do dalszych badań. Zbiór tkanek ma olbrzymią wartość dla naukowców, którzy nieustannie szukają mózgów do badań, mogących przyczynić się do powstania nowych leków i terapii leczenia.
Ewa Osetowska, karta ewidencyjna z kartoteki paszportowej Biura Paszportów MSW (z zasobu IPN)
Ewa Osetowska, karta ewidencyjna z kartoteki paszportowej Biura Paszportów MSW (z zasobu IPN)
Praca naukowa i zawodowa
Czas po uzyskaniu dyplomu lekarza wypełniła Osetowskiej działalność kliniczna, początkowo w Klinice Neurochirurgii, następnie w Klinice Neurologii UW, a od 1952 r. w Instytucie Psychoneurologicznym w Pruszkowie. Tu zdobywała kolejne szczeble kariery. W 1955 r. przeszła do pracy w Zakładzie Histopatologii Układu Nerwowego PAN, a w 1957 r. została zastępcą kierownika zakładu. W latach 1958-1959 odbyła dwa długie staże naukowe w Instytucie Bunge w Antwerpii. Po powrocie do kraju objęła kierownictwo Pracowni Warszawskiej Zakładu Neuropatologii, a w 1963 r. kierownictwo Zakładu Neuropatologii. Wówczas to zaczął się najbardziej intensywny i płodny czas jej kariery naukowej, organizacyjnej, dydaktycznej i wychowawczej.
Powstała wtedy większa część jej dorobku naukowego (w sumie objął on około 150 publikacji). Doktoryzowała 20 adeptów neuropatologii, zaś 5 jej współpracowników uzyskało stopień docenta. Skupiła wokół siebie i swojej placówki grono neurologów i patologów zainteresowanych neuropatologią; inspirowała ich, kształciła, pomagała w zorganizowaniu własnych placówek, doktoryzowała i habilitowała.
Ewa Osetowska, zdjęcie z akt paszportowych, luty 1948 r. (fot. z zasobu IPN)
Ewa Osetowska, zdjęcie z akt paszportowych, b.d., najprawdopodobniej po 1950 r. (fot. z zasobu IPN)
Ewa Osetowska, zdjęcie z akt paszportowych, b.d., najprawdopodobniej po 1960 r. (fot. z zasobu IPN)
Zainicjowała powstanie Stowarzyszenia Neuropatologów Polskich oraz przez 6 lat kierowała jego działalnością. Z jej inicjatywy zaczęło ukazywać się czasopismo „Neuropatologia Polska”, stanowiące początkowo organ Zakładu Neuropatologii PAN, a następnie – od roku 1969 – Stowarzyszenia Neuropatologów Polskich.
Zainicjowała powstanie Stowarzyszenia Neuropatologów Polskich oraz przez 6 lat kierowała jego działalnością. Z jej inicjatywy zaczęło ukazywać się czasopismo „Neuropatologia Polska”, stanowiące początkowo organ Zakładu Neuropatologii PAN.
Uczestniczyła aktywnie w działalności nowo powstałej Światowej Federacji Neurologii, będąc współorganizatorem i członkiem jej grupy neuropatologicznej. Brała udział w redagowaniu czasopisma „Acta Neuropathologica” i była w jego zespole redakcyjnym do końca życia.
Weszła w skład zespołu redakcyjnego „Journal of Neurological Sciences”, stanowiącego organ Światowej Federacji Neurologii. Była współzałożycielem Międzynarodowego Towarzystwa Neuropatologii, przez lata reprezentowała w nim Stowarzyszenie Neuropatologów Polskich oraz była członkiem jego zarządu głównego.
Z chwilą powstania w 1967 r. Centrum Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN podjęła się zorganizowania w nim nowej jednostki – neuropatologii i neurologii porównawczej. Od 1967 r. kierowała pracownią, a od 1971 r. zorganizowanym przez siebie Ośrodkiem Neurologii Porównawczej Centrum Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej w Mińsku Mazowieckim, w swoim rodzinnym mieście i rodzinnym domu.
Rodzinny grobowiec na cmentarzu parafialnym w Mińsku Mazowieckim, gdzie pochowana jest Ewa Osetowska (fot. domena publiczna)
* * *
Nie sposób jest w tak krótkim tekście omówić pełnego dorobku naukowego prof. Ewy Osetowskiej. „Matka polskiej neuropatologii” pracowała intensywnie do samej śmierci. Zmarła 9 stycznia 1978 r. po długotrwałej chorobie, mając zaledwie 58 lat. Pochowana jest na cmentarzu parafialnym w Mińsku Mazowieckim.
Informacje o życiu i działalności prof. Ewy Osetowskiej można odnaleźć w przechowywanych w zasobie Archiwum IPN materiałach ewidencyjnych oraz w aktach paszportowych.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
