W czasie okupacji niemieckiej wybudowano tu 12 piętrowych bloków dla pracowników. Utworzyły one osiedle znane dziś jako Osiedle Drewniane. W pracę konspiracyjną w ramach Podobwodu Sędziszów „Niwa” (Obwodu Jędrzejów AK) zaangażowali się niemal wszyscy pracownicy stacji kolejowej Sędziszów. Od kolejarzy uzyskiwano dane dotyczące niemieckich transportów kolejowych. Byli kurierami, wykonywali ponadto zadania wywiadowcze i sabotażowe. Dowódcami sekcji dywersji kolejowej w Sędziszowie byli Władysław Pajączek ps. Młot oraz Jan Kulawik ps. Orlik.
Styczniowa wsypa
18 stycznia 1944 r. w Sędziszowie aresztowano 21-letniego Henryka Zientarskiego oraz jego brata 17-letniego Wiesława. Osadzono ich w więzieniu przy ul. Zamkowej w Kielcach, gdzie Niemcy poddawali ich długim i okrutnym torturom. Eugeniusz Adamczyk na łamach książki Mój udział w kontrwywiadzie Armii Krajowej wspominał:
„Gestapo zaraz po tej wsypie nie przeprowadziło żadnych aresztowań, spodziewając się, że zagrożeni ludzie będą się pilnować. Odczekano więc dwa miesiące i w ten sposób uśpiono czujność naszych ludzi. Nie wpadli w ręce wroga tylko ci, którzy poważnie potraktowali grożące im niebezpieczeństwo”.
Okolice Sędziszowa. Karta z mapy wydanej przez Wojskowy Instytut Geograficzny (Warszawa, 1936). Ze zbiorów BN - polona.pl
Marcowe aresztowania
W nocy z 10 na 11 marca 1944 r. żandarmeria niemiecka z Jędrzejowa otoczyła Osiedle Drewniane, Rynek oraz Stację PKP. Niemcy dokonywali przeszukań i aresztowań według przygotowanych list, na których znaleźli się żołnierze Armii Krajowej. Gdy ich nie było w domu, zabierano kogoś z domowników lub przypadkowo spotkanych mieszkańców Sędziszowa. Aresztowano kilkadziesiąt osób. Władysław Sało, żołnierz AK wspominał:
„Potem nadeszła noc, chyba 1944 r. Niemcy otoczyli osiedle kolejowe i rozpoczęła się tragedia na placówce «Miedza». Aresztowano parędziesiąt osób, w tym i mnie zatrzymano przed domem. Ale gdy cały «sztab» żandarmów odszedł, pilnujący mnie Niemiec kazał mi odejść. W międzyczasie żona moja z okna zobaczyła, że mnie zatrzymano, dostała szoku, a ponieważ była w siódmym miesiącu ciąży, zemdlała i przyszło to najgorsze…. poród przedwczesny. Ratowały ją sąsiadki – szczególnie Pani Kondrakowa. Dziecko żyło 4 dni i potem zmarło”.
Aresztowanych przetrzymywano początkowo w Jędrzejowie, a następnie w więzieniu w Kielcach przy ul. Zamkowej.
Budynek stacji kolejowej w Chmielniku k. Kielc. Okres Drugiej Rzeczpospolitej. Ze zbiorów NAC
Odwet w Chmielniku
W lutym 1944 r. w walce z partyzantami w Śladkowie Małym zginął Hass, komendant posterunku żandarmerii niemieckiej w Chmielniku, oraz dwóch żandarmów – Cieślik oraz Freide. W Chmielniku ukazały się afisze informujące lokalną społeczność, że w ramach odwetu za ich śmierć zostanie rozstrzelanych 60 Polaków. 17 marca 1944 r. na cmentarzu przy ul. Mruczej w Chmielniku rozstrzelano 16 mężczyzn. Gros z nich stanowili kolejarze z Sędziszowa.
Opis mordu
W godzinach popołudniowych od strony Kielc nadjechały trzy samochody ciężarowe. W egzekucji rozstrzelano 14 lub 16 mężczyzn. Niemcy popędzili aresztowanych w kierunku cmentarza. Mężczyzn ustawiono szeregiem pod murem cmentarnym od strony południowo-wschodniej. Ofiary miały związane ręce. Rozstrzelano ich serią z karabinów maszynowych. Tych, którzy dawali oznaki życia, dobijano z rewolweru. Roman Pakosiński zeznawał po wojnie:
„[Jeśli] który później jeszcze się rzucał, to żandarm Krauze kopał nogami i dobijał z rewolweru”.
Według relacji Stanisława Bieleckiego:
„…Kazali im uklęknąć i dał się słyszeć okrzyk: «Niech żyje Polska», zagłuszony strzałami z karabinu maszynowego… Tymczasem lud rozbiegł się z kościoła w popłochu…, ale oto ksiądz wikary ukrył się na wieży z krzyżem świętym w ręku i modlił się za konających…”.
Niemcy nakazali kilku mieszkańcom Chmielnika pochować ciała pomordowanych. Wiosną 1945 r. ciała ofiar przewieziono z miejsca stracenia do Sędziszowa.
Tablica upamiętniająca kolejarzy z Sędziszowa
Zbrodnia w Piotrkowicach
Tego samego dnia, 17 marca 1944 r., w położonych 9 km od Chmielnika Piotrkowicach Niemcy rozstrzelali 14 kolejarzy z Sędziszowa. Zbrodni dokonali żandarmi niemieccy z Kielc. Ofiary przywieziono na miejsce straceń samochodami ciężarowymi. Wśród nich znajdował się m. in. Józef Lipiec – żołnierz ZWZ-AK placówki „Dwór”.
Ofiary egzekucji z 17 marca 1944 r.
Zygmunt Boryń ps. Szplint (23 l.)
Bronisław Dziad ps. Mały (36 l.)
Zygmunt Dziad ps. Kula (16 l.)
Kazimierz Dziad ps. Kruk (20 l.)
Józef Bejm (52 l.)
Kazimierz Foltyn ps. Słownik (23 l.)
Józef Jastrzębski (22 l.)
Józef Korban (52 l.)
Józef Lipiec (48 l.)
Aleksander Lis ps. Łokietek (27 l.)
Tadeusz Liwiński ps. Leśny
Adam Mysiara (56 l.)
Władysław Pajączek ps. Młot (43 l.)
Jerzy Pawłowski ps. Wicher (21 l.)
Józef Pawłowski (49 l.)
Wiesław Pawłowski ps. Indianin (23 l.)
Julian Sokół ps. Lech (21 l.)
Mieczysław Tomasik (24 l.)
Edward Urbański ps. Szwejk (37 l.)
