Zasługi generała i okoliczności jego śmierci – podkreślmy – jednego z najbardziej haniebnych czynów władz komunistycznych, świadczącego też o tym, że ich celem było zakłamanie i wymazanie z polskiej pamięci Armii Krajowej i tradycji niepodległości Polski, są dziś powszechnie znane. Dlatego warto może wspomnieć o codziennej stronie życia generała, co jest możliwe także dzięki wspomnieniom jego żony Janiny, które pod tytułem „Los już mną zawładnął...” opublikowano w 2012 r. staraniem pracowników Oddziałowego Archiwum IPN w Gdańsku.
Człowiek wielu talentów
Z nich możemy się m.in. dowiedzieć o zainteresowaniach pozawojskowych generała „Nila”. Miał zdolności politechniczne, czytał książki dotyczące tej tematyki, a w swoim domu urządził warsztat ślusarski, w którym, jak wspominała żona, „ciągle coś naprawiał, ulepszał, instalował”.
Lubił także zajmować się stolarstwem. Zapamiętała to jego kilkuletnia wnuczka Zosia, która kilkadziesiąt lat później w rozmowie przeprowadzonej przez Małgorzatę Rutkowską dla „Naszego Dziennika” mówiła:
„Zbierał kawałki drewna i desek na podwórku i chodził do jakiegoś zakładu stolarskiego, gdzie robił różne meble […]. Były to półki na książki, małe stołeczki dla mnie, krzyż dla babci, który trzymała zawsze na półce”.
Od dziecka zbierał znaczki, a zainteresowaniem filatelistyką zaraził też żonę.
„Nauczył mnie jak należy kąpać znaczki, segregować, kompletować serię. Dla niego nawiązałam korespondencję z zagranicą i drogą wymiany otrzymywaliśmy cenne znaczki”.
Inną pasją była muzyka, a wśród ulubionych kompozytorów Wolfgang A. Mozart, Ferenc Liszt, Franz Schubert.
„Opiekował się orkiestrą pułkową, z kapelmistrzem był w wielkiej przyjaźni i wspólnie planowali adaptacje na orkiestrę ulubionych utworów Emila […]. Bardzo bolał nad tym, że nie dane mu było uczyć się gry na fortepianie”.
Lubił wędkarstwo, które to zamiłowanie odziedziczył po swoim ojcu. Tej z kolei pasji mógł poświęcić się szczególnie w czasie służby w 1. Pułku Piechoty Legionów w Wilnie. Pobliskie jeziora i rzeki słynęły bowiem z obfitości różnych gatunków ryb.
Emil Fieldorf jako oficer WP (fot. z zasobu WBH)
Zdjęcie sygnalityczne gen. Emila Fieldorfa wykonane w więzieniu przy ul. Rakowieckiej. W prawym dolnym rogu tabliczka z napisem: „MBP Warszawa 1950, 378”. Jest to ostatnia fotografia dowódcy Kierownictwa Dywersji AK (fot. z zasobu AIPN)
Zapach kawy i „Serce Sahary”
Wśród ulubionych nawyków generała było palenie papierosów i picie ogromnych ilości kawy, którą stawiał nawet wieczorem przy łóżku, by wypić w nocy.
„Gdy myślę »dziadek«, czuję zapach kawy, którą bardzo lubił, zdobywał ją gdzieś na rynku, i papierosów. Dla dziadka kręciłam ziarna kawy w starym młynku”
– wspominała spotkania z Emilem Fieldorfem w końcu lat czterdziestych ubiegłego stulecia kilkuletnia wówczas Zosia. Dodajmy, że generał miał w ogóle dobry kontakt z dziećmi. Jak wspominała Janina Fieldorf, „był niezwykle czułym ojcem. Kochał dzieci. I gdziekolwiek go los zaniósł, zawsze potrafił otoczyć opieką dzieci, które odczuwały w nim dobroć i miłość, i garnęły się same do niego”.
Nie tylko świadectwa rodzinne dowodzą, że był również człowiekiem pełnym humoru. Przekonała się o tym jego szwagierka Kazimiera Kobylińska. Dziewczyna zakochała się w młodym oficerze Tadeuszu Zacharze. I oto pewnego dnia Emil zapytał ją, czy chciałaby dowiedzieć się, co dzieje się w sercu Zachary. Ta, przejęta, z uniesieniem zawołała, że chce i żeby o tym natychmiast powiedział.
Ten wręczył jej książkę podróżniczą zatytułowaną „W sercu Sahary”, autorstwa Ludwiki Ciechanowieckiej, dziś zapomnianą, ale w latach trzydziestych niezmiernie popularną w Polsce. Czy Kazimiera była jednak naprawdę w sercu Zachary? Tak, ponieważ poślubił ją w 1935 r. Małżonkowie doczekali się dwójki dzieci, nie żyli jednak długo i szczęśliwie. We wrześniu 1939 r. Tadeusz Zachara, kpt. dypl. WP, poległ jako oficer sztabowy 15. DP w bitwie nad Bzurą. Jego nazwisko figuruje w prowadzonej przez Archiwum IPN bazie „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką 1939–1945”. Żartując sobie niewinnie z dziewczyny, pułkownik nie wiedział oczywiście, że z Afryką sam będzie miał jakikolwiek związek. A okazał się on dla jego biografii symboliczny.
Okładka książki Ludwiki Ciechanowieckiej pt. „W sercu Sahary” (z zasobu Biblioteki Narodowej)
Pismo Alicji Graff z Prokuratury Generalnej do naczelnika więzienia przy ul. Rakowieckiej Alojzego Grabickiego „o wydanie niezbędnych zarządzeń do wykonania egzekucji” gen. Emila Fieldorfa (z zasobu AIPN)
Symboliczny grób gen. Emila Fieldorfa „Nila” na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (fot. z zasobu AIPN)
* * *
Kiedy latem 1940 r. wracał z Londynu do okupowanego kraju, odbywało się to najpierw przez cały Atlantyk do Kapsztadu, a następnie samolotem nad Afryką aż do Kairu. Widoczny w dole Nil, wówczas uważany za najdłuższą rzekę świata, dał pomysł pseudonimu, w polskiej historii na zawsze już złączonemu z nazwiskiem generała Emila Fieldorfa – dowódcy walki bieżącej z niemieckim okupantem, zamordowanym w powojennej Polsce przez komunistów.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
