Należał do najważniejszych ludzi MSW w okresie transformacji ustrojowej. Pełniąc funkcję szefa Służby Bezpieczeństwa był równocześnie posłem na Sejm kontraktowy.
Sama istota tego rodzaju pracy
Urodził się 20 sierpnia 1946 r. w Kielcach. Po ukończeniu liceum ogólnokształcącego aplikował na studia na Akademii Medycznej w Łodzi. Kiedy nie udało mu się na nie dostać, podjął pracę w kieleckim pogotowiu ratunkowym.
Dostrzegając jego zaangażowanie w nowe obowiązki, jesienią 1968 r. skierowano go na miesięczny kurs dla nowo przyjętych funkcjonariuszy SB w Centrum Wyszkolenia MSW.
W latach 1966–1968 odbył zasadniczą służbę wojskową w Wojskach Ochrony Pogranicza, zostając podoficerem sanitarnym.
Tuż po przejściu do cywila zdecydował się wstąpić do organów bezpieczeństwa i w lutym 1968 r. złożył podanie o przyjęcie do pracy. Pisząc w nim o swoich motywacjach podał, że odpowiada mu
„sama istota tego rodzaju pracy – walka z nieuczciwością i złem”.
Jego aplikacja została przyjęta, dzięki czemu 1 maja 1968 r. został funkcjonariuszem SB.
W początkowym okresie służby Karpacz służył w Wydziale Śledczym SB Komendy Wojewódzkiej MO w Kielcach. Pod nadzorem przełożonych i we współpracy z prokuratorami prowadził kilka spraw karnych. Dotyczyły one nielegalnej drukarni w rejonie Kozienic, kolportażu ulotek w Fabryce Samochodów Ciężarowych w Starachowicach, a także zajść na tle religijnym w Wierzbicy i Przybyszewie.
Oddelegowany został na ponad pół roku do Wydziału Śledczego Komendy Miejskiej MO w Łodzi. Skierowano go tam dla poprowadzenia czynności w ramach śledztwa w sprawie organizacji „Ruch”.
Dostrzegając jego zaangażowanie w nowe obowiązki, jesienią 1968 r. skierowano go na miesięczny kurs dla nowo przyjętych funkcjonariuszy SB w Centrum Wyszkolenia MSW w Legionowie. Gdy wrócił do rodzinnego miasta, powierzono mu samodzielne prowadzenie mniej skomplikowanych spraw śledczych. Obejmowały one takie kwestie, jak: wyjaśnianie przyczyn awarii w zakładach przemysłowych czy nielegalne budownictwo sakralne. Równolegle do pracy zawodowej dokształcał się na Wieczorowym Uniwersytecie Marksizmu-Leninizmu przy Komitecie Wojewódzkim PZPR w Kielcach.
We wrześniu 1969 r. został słuchaczem Rocznej Szkoły Oficerskiej CW MSW w Legionowie. Na zakończenie nauki, w lipcu 1970 r. awansował z kaprala na podporucznika. Oddelegowany został wówczas na ponad pół roku do Wydziału Śledczego Komendy Miejskiej MO w Łodzi. Skierowano go tam dla poprowadzenia czynności w ramach zespołu prowadzącego duże śledztwo w sprawie organizacji „Ruch”. Jej członkowie zasłynęli planem wysadzenia pomnika i podpalenia Muzeum Lenina w Poroninie. Po zakończeniu oddelegowania oficer wrócił do Kielc, gdzie pracował jeszcze przez trzy lata.
Świadectwo ukończenia przez Jerzego Karpacza Szkoły Oficerskiej Służby Bezpieczeństwa MSW (z zasobu IPN)
Charakterystyka służbowa Jerzego Karpacza z 1985 r. (z zasobu IPN)
Wniosek personalny dotyczący mianowania Jerzego Karpacza na stanowisko szefa Służby Bezpieczeństwa MSW (z zasobu IPN)
Rozwój kariery
Z początkiem maja 1974 r. por. Karpacza ściągnięto go do pracy w Biurze Śledczym MSW w Warszawie. Swoją karierę w centrali resortu rozpoczął od stanowiska inspektora w Wydziale II. W ciągu kolejnych lat powierzano mu prowadzenie złożonych śledztw dotyczących przestępczości w handlu zagranicznym, korupcji i ujawnienia tajemnic gospodarczych.
Odpowiadał m.in. za śledztwa przeciwko oskarżonemu o niegospodarność prezesowi Banku Handlowego w Warszawie, a także grupie pracowników Ministerstwa Rolnictwa, którzy dokonali przywłaszczenia mienia w dużych rozmiarach. Dobre efekty pracy sprawiły, że był wielokrotnie nagradzany premiami finansowymi. Ponadto we wrześniu 1977 r. awansowano go do stopnia starszego inspektora, a 1 marca 1980 r. na zastępcę naczelnika Wydziału II BŚ MSW.
Kiedy narodziła się „Solidarność” Jerzy Karpacz był aktywnie zaangażowany w stosowanie wobec jej członków represji prawno-karnych, zwłaszcza w okresie stanu wojennego.
Równolegle do wypełniania obowiązków służbowych funkcjonariusz kontynuował zdobywanie wykształcenia. Po ukończeniu studiów prawniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim w czerwcu 1975 r., został uczestnikiem seminarium doktoranckiego w Akademii Spraw Wewnętrznych.
Przez kolejne lata, pod kierunkiem prof. Tadeusza Hanauska, przygotowywał rozprawę doktorską pt. „Prawne i kryminalistyczne aspekty tymczasowego aresztowania”. W lutym 1985 r. obronił ją, uzyskując stopień doktora nauk prawnych. W kolejnych latach był docentem na ASW i opublikował kilka książek oraz szereg artykułów z dziedziny prawa.
Na szczytach władzy
Kiedy narodziła się „Solidarność” Jerzy Karpacz był aktywnie zaangażowany w stosowanie wobec jej członków represji prawno-karnych, zwłaszcza w okresie stanu wojennego. Szczególnie ważną rolę odegrał w ramach śledztwa przeciwko kierownictwu Międzyzakładowego Robotniczego Komitetu „Solidarności”. Uczestniczył też w przygotowywaniu procesu członków Komitetu Samoobrony Społecznej KOR, czyli jednej z najważniejszych spraw prowadzonych przez BŚ MSW w tym czasie.
Włączenie mjr. Karpacza do tych działań wynikało z pełnionych przez niego funkcji. Pod koniec 1982 r. zaczął pełnić obowiązki naczelnika Wydziału II, po czym 15 marca 1983 r. został formalnie mianowany na to stanowisko. Jak się okazało był to dopiero początek jego błyskawicznego pięcia się po resortowej drabinie kariery. Już 11 listopada 1983 r. powierzono mu funkcję zastępcy dyrektora BŚ MSW, po czym 1 stycznia 1984 r. mianowano go dyrektorem Biura Organizacyjno-Prawnego MSW. Pracując w nim miał bezpośredni wpływ na tworzenie aktów prawnych niezbędnych dla funkcjonowania resortu.
1 lipca 1989 r. powrócił do Warszawy, by objąć stanowisko zastępcy szefa Służby Bezpieczeństwa gen. bryg. Henryka Dankowskiego, a następnie 1 listopada przejąć je od niego.
Już po półtora roku Jerzy Karpacz wrócił do BŚ MSW i 1 sierpnia 1985 r. został jego dyrektorem. Ponadto we wrześniu 1986 r. awansowano go do stopnia pułkownika. Do zaskakującego zwrotu jego kariery doszło w grudniu 1988 r., gdy powierzono mu pełnienie obowiązków szefa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Wałbrzychu. Rozwiązanie to traktowano jednak jako tymczasowe.
1 lipca 1989 r. powrócił do Warszawy, by objąć stanowisko zastępcy szefa Służby Bezpieczeństwa gen. bryg. Henryka Dankowskiego, a następnie 1 listopada przejąć je od niego. W tym czasie był wtajemniczony w większość zakulisowych posunięć kierownictwa resortu.
Uczestniczył też w zacieraniu śladów przestępczej działalności funkcjonariuszy, m.in. poprzez niszczenie dokumentacji. Jerzy Karpacz odszedł z resortu wkrótce po formalnym rozwiązaniu SB w maju 1990 r.
Jerzy Karpacz, 1967 r. Zdjęcie z akt osobowych funkcjonariusza SB (fot. z zasobu IPN)
Jerzy Karpacz, b.d. Zdjęcie z akt osobowych funkcjonariusza SB (fot. z zasobu IPN)
* * *
Pod koniec swojej kariery w resorcie płk Karpacz wszedł do polityki. W wyborach do Sejmu kontraktowego w czerwcu 1989 r. startował z listy PZPR, z okręgu Skarżysko-Kamienna. Kiedy dostał się do parlamentu, został członkiem Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych i Komisji Ustawodawczej. Po rozwiązaniu partii w styczniu 1990 r. należał do Parlamentarnego Klubu Lewicy Demokratycznej.
Swoją działalność polityczną zakończył wraz z upływem kadencji 25 października 1991 r. Kontynuował natomiast aktywność w Związku Prawników Polskich, pełniąc m.in. rolę wiceprezesa Zarządu Stołecznego tej organizacji. Zmarł 27 kwietnia 2021 r. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
