29 listopada 2006 roku zmarł Leon Stanisław Niemczyk. Aktor urodził się 15 grudnia 1923 roku w Warszawie.
Wojenna tułaczka
Leon Niemczyk od lutego 1943 roku był poszukiwany przez Gestapo, przyczyną był prawdopodobnie donos. Opuścił Warszawę i aż do końca wojny posługiwał się dokumentami wystawionymi na nazwisko Jerzy Królikowski.
Brał udział w Powstaniu Warszawskim. Po jego upadku miał zostać wywieziony do pracy na teren III Rzeszy, ale zdołał uciec z transportu.
Dopiero na krótko przed 1 sierpnia 1944 roku powrócił do swojego rodzinnego miasta. Brał udział w Powstaniu Warszawskim. Po jego upadku miał zostać wywieziony do pracy na teren III Rzeszy, ale zdołał uciec z transportu. Przedostał się do Krakowa, po czym trafił w okolice Wrocławia. Tam pracował przy budowie torów kolejowych, jednak wraz z nadciągającym frontem został wywieziony w głąb III Rzeszy.
Przebywając w okolicach Norymbergi, uciekł i przedostał się na tereny zajęte przez Amerykanów. Służył w 444. batalionie przeciwlotniczym 97. Dywizji Piechoty 3. Armii, dowodzonej przez gen. Pattona.
Leon Niemczyk, zdjęcie z kwestionariusza z akt paszportowych, 1980 r. (fot. z zasobu IPN)
Leon Niemczyk, zdjęcie z kwestionariusza z akt paszportowych (fot. z zasobu IPN)
Zdjęcie sygnalityczne Leona Niemczyka, wykonane w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego w 1946 r. (fot. z zasobu IPN)
Ucieczka i scena
Powrócił do Polski z zamiarem odnalezienia matki Marii, która wówczas mieszkała we Wrocławiu. Nie zrezygnował z zamiaru wyjazdu z kraju. W 1947 roku został zatrzymany za nielegalne przekroczenie granicy polsko-czechosłowackiej i osadzony w Cieszynie, a następnie w Katowicach, Krakowie oraz Warszawie, gdzie na ul. Koszykowej, w areszcie wewnętrznym, spędził ponad pół roku.
Powrócił do Polski z zamiarem odnalezienia matki. Nie zrezygnował z zamiaru wyjazdu z kraju. W 1947 roku został zatrzymany za nielegalne przekroczenie granicy.
Po odzyskaniu wolności wyjechał na Wybrzeże i podjął pracę w Stoczni Gdańskiej. Remontował statki, ale planów opuszczenia kraju nie porzucił. Pewnie zrealizowałby swój zamiar, gdyby przez przypadek nie trafił do amatorskiego teatru działającego w stoczni, co zmieniło jego życie.
Połknął aktorskiego bakcyla. Następnie uczęszczał do studia aktorskiego Iwo Galla. Występował w Objazdowym Teatrze Komedii Muzycznej, Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, Teatrze Ziemi Pomorskiej, Teatrze Powszechnym w Łodzi.
Kwestionariusz Biura Paszportów i Dowodów Osobistych MSW dotyczący wydania paszportu Leona Niemczyka w związku ze zdjęciami do filmu „Kamienne tablice” (z zasobu IPN)
Kwestionariusz Biura Paszportów MSW Wydział Paszportów KW MO dotyczący wydania paszportu Leona Niemczyka w związku z realizacją filmu „Krab i Joanna” (z zasobu IPN)
Na srebrnym ekranie
W 1952 roku zdał eksternistyczny egzamin aktorski, a w 1953 roku zagrał swoją pierwszą rolę w filmie „Celuloza” Jerzego Kawalerowicza. Grał dużo, mimo że w większości były to postacie drugoplanowe. Wystąpił m.in. w filmach: „Baza ludzi umarłych” (1958), „Pociąg” (1959) w reż. Jerzego Kawalerowicza oraz „Ogniomistrz Kaleń (1961). Zagrał Fulko de Lorche`a w „Krzyżakach” (1960), dziennikarza Andrzeja w nominowanym do Oscara „Nożu w wodzie” (1961) Romana Polańskiego, Golarza Filipa w „Akademii Pana Kleksa” (1983), Stefana Mikuna w „Wielki Szu” (1985). A to tylko niektóre tytuły z bogatej filmografii aktora.
Zagrał dziennikarza Andrzeja w nominowanym do Oscara „Nożu w wodzie” (1961) Romana Polańskiego.
Występował również w serialach: „Kapitan Sowa na tropie” (podróżnik Krzysztof Małecki, odcinek 6), „W labiryncie” (docent Józef Stopczyk), „Pogranicze w ogniu” (major Brooks z brytyjskiego wywiadu wojskowego), „Złotopolscy” (Emil Gilewski), „Ranczo” (Jan Japycz).
Leon Niemczyk zagrał również w ponad stu filmach zrealizowanych w wytwórni filmowej Deutsche Film AG (w skrócie DEFA) w Poczdamie-Babelsbergu.
* * *
Aktor został uhonorowany m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1985) oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1999).
Został pochowany na Starym Cmentarzu w Łodzi.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
