Wanda Wiktoria Półtawska z domu Wojtasik urodziła się 2 listopada 1921 roku w Lublinie. Tu uczęszczała do żeńskiej szkoły powszechniej im. Narcyzy Żmichowskiej, następnie kontynuowała naukę w gimnazjum Sióstr Urszulanek Unii Rzymskiej. W 1938 roku zdała małą maturę i rozpoczęła edukację w dwuletnim liceum.
Losy wojenne
Jeszcze przed wybuchem wojny należała do IV Lubelskiej Drużyny Żeńskiej im. Orląt Lwowskich, w której pełniła funkcję drużynowej. We wrześniu 1939 roku jako harcerka była w służbie pomocniczej. W okresie okupacji należała do Szarych Szeregów, gdzie pełniła funkcję łączniczki. Uczyła się również na tajnych kompletach.
Przed zakończeniem II wojny światowej Wandę przeniesiono z Ravensbrück do podobozu Neustadt-Glewe. W obozie była poddawana eksperymentom pseudomedycznym.
17 lutego 1941 r. została aresztowana przez Gestapo, prawdopodobnie na skutek „wsypy”. Osadzona w areszcie śledczym „Pod Zegarem” w Lublinie, została poddana brutalnemu śledztwu. Następnie Wandę przeniesiono do więzienia na Zamku Lubelskim. Kilka miesięcy później, 21 września 1941 roku, przetransportowano ją do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, gdzie przebywała 4 lata i siedem miesięcy.
Przed zakończeniem II wojny światowej przeniesiono Wandę Półtawską (wówczas Wojtasik) do podobozu Neustadt-Glewe. W obozie była poddawana eksperymentom pseudomedycznym. Cudem przeżyła. Powróciła do Polski, jednak obozowa przeszłość nie dawała o sobie zapomnieć.
Relacja Wandy Wojtasik, więźniarki KL Ravensbrück, na temat aresztowania i uwięzienia (z zasobu IPN)
Dokument ze zbioru „Ob.” (akt obozowych i więziennych), zawierającego fragmenty akt niemieckich, wytworzonych przez kancelarie obozów i więzień lub urzędy związane z ich działalnością (z zasobu IPN)
Dalsza działalność
Wanda Półtawska przez cale życie zmagała się z bólem. Nie tylko fizycznym, po pseudooperacjach, ale również psychicznym.
Brała udział w pracach Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce.
Za namową swojej nauczycielki zdecydowała się opisać obozowe doświadczenia w książce pt. „I boję się snów”, która została po raz pierwszy opublikowana w 1962 roku.
Wanda Półtawska odbyła studia medyczne z psychiatrii na Uniwersytecie Jagiellońskim. U podstaw jej decyzji leżała przede wszystkim chęć zgłębienia natury człowieka, jego tożsamości. W jednym z wielu wywiadów powiedziała:
„Należy przestrzec człowieka, że w pewnych warunkach każdy może stać się zbrodniarzem”.
Wanda Półtawska prowadziła badania dotyczące dzieci oświęcimskich. Brała udział w pracach Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Prowadziła odczyty, wykłady na temat rodziny, małżeństwa, obrony życia człowieka. Pracowała jako adiunkt w Klinice Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Krakowie, wykładała także medycynę pastoralną na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie oraz na Uniwersytecie Laterańskim w Rzymie.
Instytut Pamięci Narodowej przyznał Wandzie Półtawskiej w 2019 r. Nagrodę „Kustosz Pamięci Narodowej”.
Istotne znaczenie dla Wandy Połtawskiej miała współpraca i przyjaźń z Janem Pawłem II. Po raz pierwszy z Karolem Wojtyłą spotkała się prawdopodobnie w 1953 roku. Wyrazem szczególnej więzi lekarki oraz duchownego była książka pt. „Beskidzkie rekolekcje. Dzieje przyjaźni księdza Karola Wojtyły z rodziną Półtawskich”.
Nie bez znaczenia w tytule jest odniesienie do gór, ponieważ Wanda Półtawska razem z mężem Andrzejem, czterema córkami oraz kapłanem przemierzali tamtejsze szlaki.
Wanda Półtawska w Tatrach Słowackich, 30 X 1965 r. Zdjęcie z kolekcji Wandy Półtawskiej (fot. z zasobu IPN)
Wanda Półtawska w czasie drugiej podróży do Japonii, 1981 r. Zdjęcie z kolekcji Wandy Półtawskiej (fot. z zasobu IPN)
Wanda Półtawska na Kongresie Rodziny w Madrasie (Indie), 1983 r. Zdjęcie z kolekcji Wandy Półtawskiej (fot. z zasobu IPN)
Wanda Połtawska była autorką licznych publikacji i artykułów poświęconych zagadnieniom z dziedziny psychiatrii oraz małżeństwu i rodzinie. Wygłaszała wykłady, brała udział w konferencjach w Polsce oraz za granicą (np. Japonii czy Kanadzie). Została odznaczona m.in. Orderem Orła Białego i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Instytut Pamięci Narodowej przyznał jej nagrody honorowe: Świadek Historii (2018) oraz Kustosz Pamięci Narodowej (2019).
Wanda Półtawska zmarła 24 października 2023 roku.
* * *
W Instytucie Pamięci Narodowej przechowywane są dokumenty dotyczące wojennych losów Wandy Wojtasik (Półtawskiej), pochodzące m.in. z zasobu b. Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Ponadto w zasobie krakowskiego oddziału IPN znajduje się obszerny zbiór materiałów dotyczących jej działalności, pozyskany w czerwcu 2021 r. w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci.
Wanda Wojtasik-Półtawska, więźniarka KL Ravensbrück, numer obozowy 7709 (fot. z zasobu IPN)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
