Wiesław Gołas urodził się 9 października 1930 r. w Kielcach, chociaż w dokumentach podaje się również datę 4 października. Jak wyjaśniał aktor, błąd w zapisie został popełniony w czasie chrztu.
Dzieciństwo w cieniu wojny
W Kielcach spędził dzieciństwo. Uczęszczał do szkoły powszechnej na Baranówku, położonej na południowych obrzeżach Kielc, a następnie kontynuował naukę w Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego. Będąc uczniem chętnie uczestniczył w akademiach.
Ten czas beztroski przerwała wojna, w trakcie której utracił ojca. Teofil Gołas został aresztowany w listopadzie 1942 roku za działalność w konspiracji. Zmarł w obozie na Majdanku 26 marca 1943 r.
Wiesław w okresie okupacji wstąpił do Szarych Szeregów. Kiedy składał przysięgę, miał zaledwie 13 lat.
Wiesław w okresie okupacji wstąpił do Szarych Szeregów. Kiedy składał przysięgę, miał zaledwie 13 lat. Pod pseudonimem konspiracyjnym „Wilk” przenosił meldunki oraz uczestniczył w akcjach zdobywania broni. Niestety w czasie jednej z nich, w listopadzie 1944 r., został aresztowany przez Gestapo i osadzony w więzieniu w Kielcach przy ul. Zamkowej, gdzie był torturowany. Nie wydał nikogo. Przebywał tam do stycznia 1945 r.
Wiesław Gołas, zdjęcie z akt paszportowych, 1982 r. (fot. z zasobu IPN)
Kariera aktorska
Po wojnie zdał maturę i rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie, którą ukończył w 1954 r. Zadebiutował na deskach teatru w Jeleniej Górze, grając Papkina w „Zemście”.
Był związany z Teatrem Dramatycznym oraz z Teatrem Polskim w Warszawie (od 1985 r.). Grał m.in. w sztukach reżyserowanych przez Wandę Laskowską (Mieczysław Walpurg w „Wariacie i zakonnicy” Stanisława Ignacego Witkiewicza), Jana Świderskiego (swat Koczkariew w „Ożenku” Mikołaja Gogola), Andrzeja Łapickiego (Grzegorz w „Damach i huzarach” Aleksandra Fredry).
Do historii przeszły jego kreacjew „Żonie dla Australijczyka” (1963), w „Dzięciole” (1970) i „Brunecie wieczorową porą” (1976).
Jednocześnie występował w filmie i telewizji. Zadebiutował na srebrnym ekranie w epizodycznej roli niemieckiego żandarma w „Pokoleniu” w reż. Andrzeja Wajdy (1954). Do jednej z pierwszych większych ról należy postać Wawrzona Rzepy w „Szkicach węglem” (1956) w reż. Antoniego Bohdziewicza. Popularność zaskarbił sobie rolą w filmie Ewy i Czesława Petelskich pt. „Ogniomistrz Kaleń” (1961). Zapisał się w pamięci widzów również rolami: boksera Józefa Ciapuły w filmie „Mąż swojej żony” (1960) oraz mima Roberta w „Domu bez okien” (1962).
Wiesław Gołas, zdjęcie z akt paszportowych, 1978 r. (fot. z zasobu IPN)
Wiesław Gołas, zdjęcie z akt paszportowych (fot. z zasobu IPN)
Wiesław Gołas doskonale sprawdzał się w rolach komediowych. Do historii przeszły jego kreacje: Roberta Wolańskiego w „Żonie dla Australijczyka” (1963), socjologa Stefana Waldka pracującego w „Supersamie” w „Dzięciole” (1970), Kazika Malinowskiego w filmie Stanisława Barei „Brunet wieczorową porą” (1976). Nawet w niewielkim epizodzie potrafił ująć swoją grą aktorską. Tu można wymienić: barona Krzeszowskiego w „Lalce” (1968), Franka w dramacie Jerzego Kawalerowicza pt. „Gra” (1968), piekarza Kazia w filmie „Dziura w ziemi” (1970), Józefa Kawuloka, tytułowego Chudego, w obrazie pod tytułem „Chudy i inni” (1966) czy hetmana Stefana Czarnieckiego w „Potopie” (1974).
Swoje umiejętności prezentował w Kabarecie Starszych Panów Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego (1959-1966). Był też współtwórcą kabaretu „Koń”.
Niezapomniane są również jego role w serialach: tytułowa w „Kapitan Sowa na tropie”, Tomka Czereśniaka w „Czterech pancernych i psie”, Czesława Majewskiego vel Henryka Gwizdeckiego w „Alternatywy 4” , Józefa Dowbor-Muśnickiego w „Polonia Restituta” czy Mariana Szyguły w „Drodze”. Co ciekawe, aktor, występując w roli kierowcy PKS-u, nie miał prawa jazdy.
Talent komediowy pokazał również w kabarecie „Dudek”, w którym występował w latach 1965-1974. Wykonywał w nim m.in. piosenkę pt. „W Polskę idziemy”, nagrodzoną w 1971 roku na IX Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu.
Ponadto swoje umiejętności prezentował w Kabarecie Starszych Panów Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego (1959-1966), w którym śpiewał m.in. piosenkę „No, co ja Ci zrobiłem?”. Był też współtwórcą kabaretu „Koń”. Ostatnią większą rolę zagrał w filmie Jana Jakuba Kolskiego „Szabla od komendanta”.
Wiesław Gołas był laureatem licznych nagród, w tym.: „Srebrnej Maski” (1966) i statuetki „Gwiazda Telewizji Polskiej” (2002). Uhonorowany został również Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1978), Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2009) oraz nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za całokształt twórczości (2020).
Wniosek do Biura Paszportów i Dowodów Osobistych MSW o wydanie Wiesławowi Gołasowi paszportu na wyjazd do USA i Kanady na występy z kabaretem „Dudek”. Warszawa, 4 sierpnia 1971 r. (sygn. IPN)
* * *
Wiesław Gołas zmarł 9 września 2021 roku. Spoczął na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
