Rządy Edwarda Gierka, określane przez jednych z uznaniem, przez drugich z ironią jako „dekada dynamicznego rozwoju”, rozpoczęły się i zakończyły masowymi protestami mieszkańców Wybrzeża. W sierpniu 1980 r. strajkujący robotnicy, nauczeni doświadczeniami z poprzednich lat, nie wyszli poza bramy okupowanych zakładów pracy. Zdyscyplinowani i stanowczy, solidarnie wspierali się, walcząc o wspólne postulaty. Przyparta „do muru” władza zgodziła się na negocjacje ze strajkującymi i w ten sposób społeczeństwo wygrało pierwszą batalię o lepsze jutro.
Niezależne Zrzeszenie Studentów
Strajki na Wybrzeżu w sierpniu 1980 r. zapoczątkowały nowy, kolejny etap w powojennej historii Polski1. Komitety założycielskie nowej organizacji studenckiej powstawały już od początku września 1980 r. Dnia 2 września 1980 r. powołano Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich Uniwersytetu Gdańskiego. 10 września 1980 r. powstał w Warszawie Komitet Założycielski Niezależnego Związku Studentów.
Dzięki poparciu NSZZ „Solidarność” Minister Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki zapewnił trzy miejsca dla przedstawicieli NZS w Komisji Społecznej powołanej do realizacji projektu Ustawy o Szkolnictwie Wyższym.
Wkrótce niezależny ruch studencki objął większość uczelni w Polsce2. 20 października 1980 r. w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie złożony został przez Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów wniosek o rejestrację. Dzień wcześniej, czyli 19 października 1980 r., ogólnopolski zjazd delegatów Komitetów Założycielskich Niezależnego Zrzeszenia Studentów w Warszawie wybrał tenże OKZ NZS. W zjeździe uczestniczyły delegacje KZ NZS z 59 uczelni z całego kraju, z powodów organizacyjnych nieobecne były delegacje uczelni z Krakowa.
Wniosek o rejestrację NZS, mimo wcześniejszych zapewnień Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, nie został rozpatrzony w terminie dwóch tygodni. Pojawiły się informacje o represjach ze strony władz uczelnianych oraz Służby Bezpieczeństwa wobec członków NZS w Białymstoku i Częstochowie. Miesiąc później, w dniach 22-23 listopada 1980 r., odbył się w Warszawie, na terenie Uniwersytetu Warszawskiego w sali Audytorium Maximum, kolejny ogólnopolski zjazd delegatów TKZ NZS, którzy podpisali statut NZS. Takich uczelni było 77, a na zjazd przybyły delegacje z 58 z nich. Tymczasowy Komitet Założycielski NZS przy Wyższej Szkole Inżynierskiej w Zielonej Górze reprezentowali: Michał Danielak, Tadeusz Owczarz i Zenon Żyżyk3. Na początku odbyło się spotkanie z Dyrektorem Departamentu ds. Młodzieży mgr inż. Pietrasikiem, który zawiódł oczekiwania studentów, nie udzielając konkretnych i kompetentnych odpowiedzi. Następnie na wniosek uczelni krakowskich wniesiono dziewięć poprawek do statutu.
Kolejnym punktem obrad było podjęcie uchwały o nierepresjonowaniu członków NZS i członków NSZZ „Solidarność” w związku z zaistniałymi przypadkami takich represji. Między innymi aresztowani zostali dwaj członkowie NZS z KUL-u: Opozda i Szczudłowski, którzy wygłosili patriotyczne przemówienie 11 listopada w 62. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości na wiecu w Lublinie. Dzięki poparciu NSZZ „Solidarność” Minister Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki zapewnił trzy miejsca dla przedstawicieli NZS w Komisji Społecznej powołanej do realizacji projektu Ustawy o Szkolnictwie Wyższym.
"Na ukos" - jednodniówka NZS, nr 8 z czerwca 1981 r. (ze zbiorów Zielonogórskiej Biblioteki Cyfrowej)
Ponadto minister wysłał pismo do rektorów szkół wyższych, w którym poinformował, że TKZ-y NZS działają legalnie na uczelniach i posiadają takie same prawa organizacyjne, co Socjalistyczny Związek Studentów Polskich. Po zjeździe odbyła się konferencja prasowa, na której dziennikarze polscy i zagraniczni dowiedzieli się o przebiegu obrad i działalności NZS na drodze do demokratyzacji w naszym kraju4. Na początku listopada 1980 r. w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze powstał NSZZ „Solidarność”. W tym samym czasie tworzy się Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów przy Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze. Na czele Komitetu Założycielskiego NZS przy WSP stanął student IV roku filologii polskiej Adam Kitkowski5. W styczniu 1981 r. członkowie KZ NZS przy WSP przyjęli propozycję statutu NZS wypracowaną przez środowiska studenckie Krakowa, Poznania i Wrocławia6. 17 lutego 1981 r. minister Janusz Górski zarejestrował NZS. Statut NZS został podpisany przez przedstawicieli Zrzeszenia: Teodora Klincewicza, Jacka Czaputowicza i Krzysztofa Osińskiego. Minister napisał na nim adnotację:
„Przyjąłem do wiadomości”.
Natomiast list gratulacyjny z okazji zarejestrowania NZS przysłał Prymas Polski Stefan Kardynał Wyszyński7.
W przyjętym statucie czytamy:
„Niezależne Zrzeszenie Studentów jest organizacją studentów kierujących się w swoich działaniach chęcią uczestniczenia w życiu społecznym PRL, przyczyniając się do jej demokratyzacji, utrwalenia i pogłębienia praw obywatelskich, swobód twórczych, umacniania niezawisłości kultury i sztuki, działania na rzecz moralności publicznej. Zgodnie z § 15.1 podstawowym ogniwem Zrzeszenia jest organizacja uczelniana, zrzeszająca wszystkich studentów danej uczelni, będących członkami Zrzeszenia. Władzami organizacji uczelnianej są: walne zebranie członków lub delegatów, komisja uczelniana i uczelniana komisja rewizyjna”8.
W Wyższej Szkole Pedagogicznej
26 marca 1981 r. odbyły się pierwsze wybory do władz organizacji uczelnianej. W skład Uczelnianej Komisji Koordynacyjnej NZS WSP w Zielonej Górze zostali wybrani: Jerzy Krzyżanowski – przewodniczący (II rok historii), Krzysztof Błaszczyk – wiceprzewodniczący (II rok historii), Marek Bardecki, Ryszard Pietrzak, Marek Kamiński, Marek Wojtowicz, Janusz Szczerban. Przyjęto także program działania, w którym znalazły się następujące zadania: reprezentowanie interesów studenckich, prowadzenie przedsięwzięć zmierzających do demokratyzacji życia uczelni i usprawnienia procesu dydaktycznego, umożliwianie studentom poznawanie wiadomości z dziedziny kultury, sztuki i nauk społecznych, których treści, mimo swych wartości, z różnych przyczyn nie były realizowane w programach studiów.
Ponadto NZS zapowiadał włączanie się w życie społeczne, ostrą reakcję na wszelkie przejawy anomalii i nieprawidłowości w kraju, kształtowanie postaw patriotycznych i prawdziwe zaangażowanie w sprawy naszego kraju. Jest to organizacja, na pracę której wpływ mieć będą tylko studenci9.
W tym samym czasie Krzysztof Błaszczyk, student II roku historii, powołał Uczelniany Komitet Obrony Więzionych za Przekonania jako agendę Ogólnopolskiego Komitetu powołanego 10 grudnia 1980 r. przez Krajową Komisję Porozumiewawczą NSZZ „Solidarność”. Przewodniczący tego Komitetu ściśle współpracował z Andrzejem Perlakiem, członkiem Zarządu Regionu Zielonogórskiego NSZZ „Solidarność”, odpowiedzialnym w związku za sprawy oświaty i więźniów politycznych. 25 maja 1981 r. Regionalny Komitet Obrony Więzionych za Przekonania wespół z Uczelnianym Komitetem Obrony Więzionych za Przekonania przy NZS WSP zorganizował w śródmieściu Zielonej Góry wiec protestacyjny połączony z mszą św. odprawioną przez księży kapelanów „Solidarności” i studentów: Henryka Nowika i Alojzego Graczyka10.
Kilka dni wcześniej Krzysztof Błaszczyk skierował apel do studentów WSP:
„Zwracamy się do Was z apelem o poparcie akcji na rzecz uwolnienia więźniów politycznych. Będziemy w przyszłości nauczycielami i na nas będzie spoczywała odpowiedzialność za wychowanie następnych pokoleń. Czy będą to pokolenia oświeconych niewolników, czy wolnych obywateli, od nas w znacznej mierze zależy. Obowiązkiem inteligencji, a do niej się przecież zaliczamy, jest mówienie prawdy, bez względu na osobiste konsekwencje.
Poparcie dla naszej akcji nie oznacza identyfikowania się z poglądami więzionych. Tłumaczy jedynie, że wyznajemy zasadę, iż każdy człowiek posiada prawo do głoszenia własnych poglądów. Będziemy zawsze bronili tego niezbywalnego prawa. Pamiętaj! Dzisiaj Oni siedzą w więzieniu – jutro Ty możesz się tam znaleźć”11.
Podczas wiecu protestacyjnego 25 maja 1981 r. Krzysztof Błaszczyk odczytał rezolucję w sprawie osób więzionych za przekonania społeczno-polityczne skierowaną do Marszałka Sejmu PRL, Przewodniczącego Rady Państwa i Prezesa Rady Ministrów, której treść opublikowała między innymi „Gazeta Lubuska”:
„My studenci WSP w Zielonej Górze, a jednocześnie członkowie NZS ostro potępiamy więzienie ludzi za przekonania polityczne. Uważamy, że już sam fakt istnienia więźniów politycznych w naszym kraju jest jawnym naruszeniem praw obywatelskich. Wszystkie, jak dotąd, rozmowy Komisji Rządowej z przedstawicielami Ogólnopolskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania kończyły się impasem, a ludzie nadal siedzą w więzieniu. Dlatego też postanowiliśmy zaprotestować przeciwko takim postępowaniom i żądamy wolności dla więźniów politycznych: członków KPN oraz darowania kary braciom Kowalczykom. Podkreślamy wyraźnie, że nie identyfikujemy się z poglądami głoszonymi przez tych ludzi obecnie, ale uważamy, że każdy obywatel PRL, każdy człowiek ma prawo do głoszenia własnych poglądów, co zagwarantowane jest w ratyfikowanym przez władze PRL Międzynarodowym Pakcie PRAW Obywatelskich i Politycznych oraz w Akcie Końcowym KBiWE w Helsinkach. Żądamy respektowania przez władze wszystkich praw obywatelskich. Nikt za przekonania nie może być pominięty na liście żądań polskiego społeczeństwa.
Przewodniczący UKOW z P NZS WSP
Krzysztof Błaszczyk”12.
Przewodniczący Uczelnianego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania przy NZS WSP Krzysztof Błaszczyk był już wtedy obiektem rozpracowywania przez Służbę Bezpieczeństwa w ramach akcji „S.O.S” pod kryptonimem „TRIO”13. Po wznowieniu zajęć dydaktycznych w październiku 1981 r. Krzysztof Błaszczyk stanął na czele Uczelnianej Komisji Koordynacyjnej NZS WSP w Zielonej Górze. Podczas narastania konfliktu lokalnego w Lubogórze, jeździł do strajkujących pracowników, a następnie organizował akcje informacyjne dla studentów. Zredagował oświadczenie UKK NZS WSP dotyczące sytuacji w województwie 21 października 1981 r.:
„Uczelniana Komisja Koordynacyjna NZS WSP popiera słuszne postulaty Regionalnego Komitetu Strajkowego NSZZ »Solidarność« w Zielonej Górze. Jednocześnie krytycznie ocenia dotychczasowe poczynania władz administracyjnych województwa, które doprowadziły do wzrostu napięcia społecznego w regionie. Protestujemy również przeciwko tendencyjnym, sprzecznym z duchem ostatniego Zjazdu PZPR, publikacjom zamieszczonym w »«Gazecie Lubuskiej«. Publikacje te nie mają nic wspólnego z rzetelnym i prawdziwym informowaniem społeczeństwa”14.
Następnie Krzysztof Błaszczyk przyjął funkcję rzecznika prasowego UKK NZS WSP. Redagował wszystkie uchwały, apele, petycje i komunikaty. Jako współorganizator akcji propagandowo-protestacyjnych, wszedł w skład Uczelnianego Komitetu Protestacyjnego NZS WSP, odpowiedzialnego za czterogodzinny strajk ostrzegawczy przeprowadzony 12 listopada 1981 r.15.
W komunikacie nr 2/UKP z 13 listopada 1982 r. czytamy:
„Wczoraj, dnia 12 listopada 1981r. odbył się w naszej Uczelni 4-godzinny strajk ostrzegawczy studentów. Udział wzięły zarówno osoby należące do NZS, SZSP, AZMW, jak i niezrzeszone. Poparliśmy słuszne żądania kolegów z Radomia i udowodniliśmy, że wśród studentów naszej Uczelni nie istnieją podziały. Negatywnym zjawiskiem jest jednak to, że znalazło się wśród nas kilkanaście osób, które w sposób niepoważny podeszły do sprawy. Jesteśmy gotowi przystąpić do strajku kroczącego, jeżeli rozwój sytuacji nas do tego zmusi”16.
Studenci strajkują
Głównymi przyczynami podejmowania akcji strajkowych przez studentów w całym kraju były: Ustawa o Szkolnictwie Wyższym oraz sprawa Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Radomiu. W październiku 1980 r. powołana została Komisja Kodyfikacyjna MNSzWiT pod przewodnictwem prof. Z. Resicha, w której reprezentowane były siły zainteresowane nową ustawą o szkolnictwie wyższym. W lutym i kwietniu 1981 r. pojawiły się dwie, kolejne wersje projektów ustawy, tzw. „Resich I” i „Resich II”, które spotkały się z powszechną krytyką środowisk uczelnianych.
W czerwcu 1981 r. komisja ogłosiła trzecią wersję projektu ustawy, tzw. „Resich III”, która mimo wielu zastrzeżeń została przez środowisko akademickie wstępnie przyjęta wraz z protokołem zawierającym warianty Ministerstwa i NSZZ „Solidarność”. Projekt ten miał być skierowany na początku lipca tegoż roku do Sejmu. Do tego jednak nie doszło. Natomiast na początku sierpnia środowisko akademickie zaskoczone zostało poprawkami Ministra Nawrockiego do projektu „Resich III”. Nie były one niestety konsultowane z zainteresowanymi środowiskami. Nic dziwnego, że po rozpoczęciu roku akademickiego poprawki zostały powszechnie odrzucone przez uczelnie w całym kraju, jako sprzeczne z podstawowymi postulatami społeczności akademickiej, wyrażonymi w projekcie „Resich III”, będącymi i tak dużym kompromisem ze strony NSZZ „Solidarność” i NZS. Pod wpływem zdecydowanych protestów, strajków ostrzegawczych i okupacyjnych, poprawki Ministra Nawrockiego zostały wycofane. Do Sejmu został wniesiony projekt w wersji „Resich III”, zaopatrzony jednak przez Radę Ministrów w „Ogólne uwagi do projektu” liczące siedem stron17.
Rząd zaproponował taki model uczelni, który był nie do przyjęcia przez szkolnictwo wyższe. Chciał ograniczyć samorządność, a samorządność właśnie była naczelnym postulatem całego środowiska akademickiego. Zgoda na takie ograniczenie samorządności byłaby zgodą na powrót do dawnych, skompromitowanych stosunków w całym szkolnictwie wyższym.
Konsekwencją przedłużania i manipulowania projektem ustawy była sprawa protestu WSI Radom. Konflikt rozpoczął się w kwietniu 1981 r., gdy na wniosek Rektora, prof. Hebdy, podjęto decyzję o zwolnieniu 10% pracowników uczelni. W tym samym miesiącu „Solidarność” zażądała od ministra odwołania Rektora Hebdy z powodu szykanowania pracowników, samowolnego dysponowania mieszkaniami i samochodami oraz próby zatuszowania afery wokół egzaminów wstępnych. W związku z tymi zarzutami minister powołał specjalną komisję, która dwa razy zmieniała treść raportu, a ostateczna wersja nie zawierała surowej oceny działalności tegoż rektora, mimo zamieszczenia takowej w pierwszej wersji raportu. Od kwietnia przygotowywane były zasady wyboru władz uczelni, torpedowane skutecznie przez Rektora Hebdę. Senat bez konsultacji ze związkami zawodowymi i organizacjami uczelnianymi uchwalił ordynację niezgodną z projektem ustawy18.
UKK NZS WSP w Zielonej Górze 11 listopada 1981 r. skierowała do Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki prof. dr. hab. Jerzego Nawrockiego następującą petycję:
„My, niżej podpisani, studenci Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Zielonej Górze popieramy żądania strajkujących pracowników naukowych i studentów – członków NZS w Wyższej Szkole Inżynierskiej w Radomiu. Wobec powyższego żądamy natychmiastowego cofnięcia nominacji rektorskiej prof. M. Hebdzie i umożliwienia przeprowadzenia nowych wyborów. Uważamy, że konflikt radomski jest próbą zahamowania procesu demokratyzacji polskich uczelni, z czym kategorycznie nie zgadzamy się”19.
Podczas walnego zgromadzenia uczelnianego członków i sympatyków w 17 listopada 1981 r. UKK NZS WSP w Zielonej Górze przedstawiła swoje stanowisko w sprawie sytuacji w środowisku akademickim w kraju:
„1. W dalszym ciągu uznajemy słuszność akcji protestacyjnej w WSI Radom.
2. Postanawiamy podporządkować się decyzjom nowo powstałego komitetu koordynującego akcją protestacyjną pod nazwą Akademicki Komitet Strajkowy. W skład AKS weszli członkowie Komisji Krajowej NZS oraz członkowie byłego Ogólnopolskiego Komitetu Protestacyjnego Środowisk Naukowych.
3. Na mocy uchwały KKK NZS z dnia 14.11.1981 r. dotyczącej konfliktu w WSI Radom oraz przedłużania terminu przekazania do Sejmu projektu ustawy o szkolnictwie wyższym w wersji Komisji Kodyfikacyjnej z dnia 11.06.1981 r. UKK NZS WSP postanawia przyłączyć się do ogólnopolskiej akcji strajkowej.
4. W związku z tym, że członkowie Uczelnianego Komitetu Protestacyjnego, zrzeszeni w SZSP i AZMW uważają strajk okupacyjny za nieodpowiednią formę przeprowadzenia akcji protestacyjnej w naszej uczelni, czyli nie podporządkowują się AKS, UKK NZS WSP wycofuje swoich przedstawicieli z UKP.
5. UKK NZS WSP wystawi w środę i czwartek listę osób zgłaszających swój udział w strajku okupacyjnym oraz listę osób solidaryzujących się ze strajkującymi studentami poprzez:
a) bojkot zajęć,
b) pracę w sekcjach: porządkowej, aprowizacyjnej i sanitarnej,
c) pracę w zakładach przemysłowych.
6. Jeżeli liczba osób zgłaszających swój akces w strajku okupacyjnym wyniesie powyżej 80, wówczas UKK NZS WSP przekształci się w Uczelniany Komitet Strajkowy NZS WSP i proklamuje strajk okupacyjny. Ostateczny termin przystąpienia do ogólnopolskiej akcji strajkowej upływa z dniem 24.11.1981 r.
7. Strajk solidarnościowy z WSI Radom i całą społecznością akademicką dotyczy realizacji dwóch postulatów:
I. Natychmiastowe przekazanie do Sejmu projektu ustawy o szkolnictwie wyższym w wersji Komisji Kodyfikacyjnej z dnia 11.06.1981 r. bez poprawek wniesionych przez Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki.
II. Odwołanie ze stanowiska Rektora WSI Radom prof. M. Hebdy.
UKK NZS WSP Zielona Góra”20.
Strajk okupacyjny
W dniu 24 listopada 1981 r. od godz. 7:00 rano grupa ponad 100 studentów rozpoczęła w budynku „B” na Placu Słowiańskim w Zielonej Górze strajk okupacyjny. Na czele strajku stał Uczelniany Komitet Strajkowy NZS WSP powstały z przekształcenia się UKK NZS WSP.
Strajkujący spali w salach dydaktycznych, najczęściej na podłodze. Wszyscy mieli ze sobą koce i śpiwory. Kłopoty były oczywiście z myciem się. Obiady przynoszono ze stołówki.
Wewnątrz Komitetu Strajkowego został ustalony podział zadań. Krzysztof Błaszczyk był rzecznikiem prasowym. Przekazywał oświadczenia prasie, odbywał też konferencje ze strajkującymi i przekazywał informacje, które nadchodziły z kraju. W odezwie do mieszkańców Zielonej Góry z dnia 27 listopada 1981 r. UKS NZS WSP wyraził nadzieję, że nie powtórzy się sytuacja z 1968 r. – celowego poróżnienia klasy robotniczej ze studentami. Liczył na społeczne poparcie swojej walki w sprawie WSI Radom i ustawy o szkolnictwie wyższym21. Strajkujący spali w salach dydaktycznych, najczęściej na podłodze. Wszyscy mieli ze sobą koce i śpiwory. Kłopoty były oczywiście z myciem się. Obiady przynoszono ze stołówki. Studenci dostawali je za normalnie wykupione talony obiadowe. Korzystali także z produktów żywnościowych dostarczanych przez osoby prywatne, solidaryzujące się ze studentami. Wodę gotowano za pomocą grzałek.
Przebywanie przez wiele dni w zamkniętych pomieszczeniach mogło wywoływać uczucie nudy i apatii. Uczelniany Komitet Strajkowy NZS WSP starał się temu przeciwdziałać. Wykłady naukowe prowadzili między innymi: Jan Zarański – działacz opozycji demokratycznej, dziennikarz z Warszawy, prof. dr hab. M. Ciupak – socjolog religii. Uczestników strajku okupacyjnego odwiedził również Prorektor WSP prof. dr hab. Kazimierz Bartkiewicz, który w imieniu władz uczelni wyraził chęć udzielenia pomocy i dodawał otuchy strajkującej młodzieży.
28 listopada 1981 r. patrol MO zatrzymał w śródmieściu dwóch studentów biorących udział w akcji plakatowej. Przewieziono ich do KW MO, gdzie skonfiskowano im 40 plakatów i odezw do mieszkańców Zielonej Góry. Po spisaniu danych personalnych, zatrzymanych studentów zwolniono. Po tym incydencie UKS NZS WSP zwrócił się o pomoc prawną w czasie strajku okupacyjnego do mecenasa Waleriana Piotrowskiego, który tę propozycję przyjął.
Tablica w budynku Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Zielonogórskiego upamiętniająca strajk Niezależnego Zrzeszenia Studentów przy dawnej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze, 2024 r. (fot. IPN)
Odsłonięcie tablicy upamiętniającej strajk Niezależnego Zrzeszenia Studentów z 1981 roku – Zielona Góra, 10 grudnia 2024 r. W uroczystości zorganizowanej w budynku Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Zielonogórskiego udział wzięli uczestnicy wydarzeń z listopada i grudnia 1981 r. (fot. IPN)
W czasie strajku okupacyjnego posługę duszpasterską wśród studentów sprawowali na przemian duszpasterze akademiccy: ks. Alojzy Graczyk i ks. Henryk Nowik. W dni powszednie i w niedziele msze św. odprawiane były w zorganizowanej kaplicy w budynku „B” na Placu Słowiańskim. Długie homilie dotyczyły m.in. następujących zagadnień: potrzeba umiłowania prawdy, bezkompromisowość sumienia, relacja prawda-wiara. Po mszy św. księża pozostawali ze studentami przez wiele godzin i dodawali im otuchy w tym trudnym dla nich momencie. Mimo że Akademicki Komitet Strajkowy wezwał wszystkie uczelnie polskie do strajku, to w praktyce jednak do strajku przystąpili tylko studenci większości szkół wyższych. Uchwała Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze z dnia 25.11.1981r. głosiła, co następuje:
„Komisja Zakładowa NSZZ »Solidarność« w imieniu organizacji zakładowej wyraża pełne poparcie i uznanie dla studentów, którzy podjęli strajk okupacyjny w uczelni. W sytuacji, gdy Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, nie licząc się ze stanowiskiem społeczności akademickiej w kraju, nie umie w szybki sposób rozwiązać sprawy WSI Radom, uważamy że jest nieudolne i należy się również zastanowić nad zmianą osób odpowiedzialnych z min. J. Nawrockim włącznie. Jednocześnie oświadczamy, że wszelkie próby szykanowania uczestników akcji strajkowej na uczelni będą odebrane jako atak na projekt ustawy opracowany przez Społeczną komisję Kodyfikacyjną.
Za Komisję Zakładową
NSZZ »SOLIDARNOŚĆ«
Przy WSP w Zielonej Górze
Aleksander Grelak”23.
Kontakty pomiędzy strajkującymi studentami a uczelnianą „Solidarnością” były utrzymywane systematycznie, chociaż wśród studentów pozostał żal z powodu nie przyłączenia się naukowców do strajku. Podczas strajku powstało kilkanaście utworów o tematyce poważniejszej, związanej z refleksjami na temat celów strajków studenckich. Jeden z nich został wyróżniony przez redakcję Biuletynu Strajkowego „Wsyp”:
„Plakaciarzom
Wychodzą, kiedy miasto
Dopiero się budzi.
Ich zwinne sylwetki
Rozpływają się w powietrzu
Nadchodzącego świtu.
Dlaczego muszą kryć się
Z prawdą, którą mają wypisaną
Na szarym papierze?
Dlaczego ich oczy muszą bystro spoglądać
Na każdego przechodnia?
Słychać szelest rozwijanego papieru.
Taśma nie chce się przykleić
Do szyby.
Słychać kroki.
Dwie sylwetki zamierają.
Przeszedł.
Można próbować dalej.
Trzyma się.
Jak pięknie wygląda
Ten maleńki skrawek prawdy.
Czy ludzie przystaną,
Aby ją przeczytać?
Nie wiem, spróbować zawsze warto.
ULA KPRZ – UPAW”.
Uczelniany Komitet Strajkowy NZS WSP w Zielonej Górze na posiedzeniu 8 grudnia 1981 r. podjął uchwałę o zawieszeniu strajku okupacyjnego od 10 grudnia od godz. 20:00. Dalej w uchwale czytamy, że wpływ na taką decyzję miały:
„– spowodowanie wpłynięcia do Sejmu PRL projektu Ustawy o Szkolnictwie Wyższym, czego domagała się społeczność akademicka,
– oświadczenie rektorów polskich wyższych uczelni zebranych w Warszawie, w dniu 6.12.1981 r., w którym Konferencja Rektorów Uczelni Polskich postanowiła prowadzić dalsze działania mediacyjne zmierzające do przeprowadzenia demokratycznych wyborów akademickich w WSI Radom,
– apel o zawieszenie strajku okupacyjnego zamieszczony w uchwale Ogólnopolskiej Konferencji Uczelnianych Komitetów Strajkowych i I Krajowej Komisji Koordynacyjnej NZS z dnia 7.12.1981 r.,
– apel Uczelnianego Komitetu Strajkowego WSI Radom do strajkujących studentów i pracowników wyższych uczelni, do Uczelnianych Komitetów Strajkowych.
UKS NZS postanawia utrzymać pogotowie strajkowe aż do czasu pozytywnego rozstrzygnięcia konfliktu w WSI Radomiu. W ramach gotowości strajkowej będzie prowadzona akcja plakatowa i informacyjna w sprawach nurtujących aktualnie środowisko akademickie w kraju. Ponadto UKS NZS zobowiązuje się do uzyskania pisemnej gwarancji zrealizowania dwóch postulatów wewnątrzuczelnianych i nie represjonowaniu studentów za udział w strajku okupacyjnym oraz umożliwienie odrobienia zaległości.
Dziękujemy wszystkim uczestnikom strajku okupacyjnego i wszystkim wspierającym nasz strajk za zdyscyplinowaną i aktywną postawę.
Uczelniany Komitet Strajkowy
NZS WSP w Zielonej Górze”24.
W cieniu stanu wojennego
Strajk okupacyjny trwał 17 dni, czyli od 24 listopada 1981 r do 10 grudnia 1981 r. Dnia 13 grudnia 1981 r. gen. Wojciech Jaruzelski wprowadził stan wojenny i powołał Wojskową Radę Ocalenia Narodowego. Studenci przebywający w tym czasie w Zielonej Górze o tym, że dzieje się coś nienormalnego, zorientowali się o godz. 6:00 rano 13 grudnia 1981 r. Do domu studenckiego „Wcześniak” przyszli dwaj funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa, aby doręczyć wezwania do natychmiastowego stawienia się w Komendzie Wojewódzkiej MO w Zielonej Górze w celu przesłuchania czołowym działaczom NZS Krzysztofowi Błaszczykowi i Jerzemu Krzyżanowskiemu oraz jeszcze kilku studentom. Następnie udali się z tymi studentami do biura NZS, znajdującego się w domu studenckim „Wicewersal” w pokoju nr 122, aby skonfiskować znajdujące się tam publikacje książkowe wydane bezdebitowo oraz inne materiały organizacyjne. Jednak najważniejsze dokumenty organizacji uczelnianej NZS udało się studentom ukryć i uratować przed skonfiskowaniem. Służba Bezpieczeństwa typowała do akcji „Wrzos”, czyli do internowania, Krzysztofa Błaszczyka, by ostatecznie włączyć go do akcji „Klon” i objąć go kontrolą operacyjną w ramach kwestionariusza ps. „Krzych”25.
W dniu 5 stycznia 1982 r. władze rozwiązały Niezależne Zrzeszenie Studentów. Jednak studenci nie pogodzili się z tą decyzją. 18 lutego 1982 r. (w rocznicę zarejestrowania NZS) oraz 13 maja 1982 r. uczestniczyli w nielegalnych zgromadzeniach pod pomnikiem symbolizującym robotników, obok siedziby byłego Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność”26.
Za udział w tych patriotycznych manifestacjach troje studentów WSP: Elżbieta Potocka, Krzysztof Błaszczyk i Ryszard Ryczkowski otrzymało od rektora uczelni naganę z ostrzeżeniem relegowania ze studiów27.
Członkowie NZS nie zapomnieli o internowanych działaczach: Janie Markowskim – członku KKK NZS, studencie WSI w Zielonej Górze oraz Andrzeju Perlaku – członku ZR NSZZ „Solidarność”, nauczycielu historii z Bytomia Odrzańskiego. Prowadzono przez cały okres ich internowania zbiórkę żywności, którą za pośrednictwem ich rodzin przekazywano do ośrodków dla internowanych.
Niezależne Zrzeszenie Studentów WSP w Zielonej Górze przez okres legalnego istnienia było jednym z najważniejszych czynników wpływających na życie uczelni. W dużym stopniu dzięki Zrzeszeniu WSP uczestniczyła we wszystkich starciach i konfliktach pomiędzy totalitarną władzą a społeczeństwem w tym okresie. Po roku 1989 prawie wszyscy działacze z tzw. I NZS z Zielonej Góry wzięli aktywny udział w tworzeniu struktur demokratycznego państwa, włączając się do pracy w „Solidarności”, partiach politycznych i organizacjach społecznych28.
1 W. Roszkowski, Historia Polski 1914 – 1991, Warszawa 1993, ss. 333 337.
2 W. Polak, Najtrudniejsze egzaminy. NZS UMK na tle wydarzeń w kraju i regionie, Toruń 2001, s. 28.
3 Biuletyn Informacyjny NZS WSI „ Na Ukos”, Zielona Góra 1980. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
4 Biuletyn Informacyjny NZS WSI „ Na Ukos”, Zielona Góra 1980. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
5 Odezwa NZS WSP w Zielonej Górze do studentów, Zielona Góra 1981 . Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
6 Tamże.
7 W. Polak, Najtrudniejsze egzaminy. NZS UMK na tle wydarzeń w kraju i regionie (1980-1982), Toruń 2001, ss. 70-71.
8 Statut NZS, Zielona Góra 1981, Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
9 Odezwa NZS WSP w Zielonej Górze do studentów, Zielona Góra 1981. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
10 IPN Po 024/684, s. 62/68.
11 Apel do studentów WSP w Zielonej Górze, Zielona Góra 1981. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
12 IPN Po 024/684,s. 51/68.
13 IPN Po 024/684.s. 63/68.
14 Oświadczenie UKK NZS WSP. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
15 IPN Po 024/684, s.55/68.
16 IPN Po 024/684, s.27/68.
17 Komunikat NZS UAM w Poznaniu. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
18 „Dlaczego studenci strajkują?”, Komunikat NZS UAM Poznań. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
19 Petycja UKK NZS WSP z 11.XI 1981 r. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
20 Stanowisko UKK NZS WSP z dnia 17.11.1981 r. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
21 Odezwa UKS NZS WSP z dnia 27.11.1981 r. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
22 W. Polak, Najtrudniejsze egzaminy. Niezależne Zrzeszenie Studentów UMK na tle wydarzeń w kraju i regionie (1980–1982), s.185.
23 Uchwała Komisji Zakładowej NSZZ „ Solidarność” przy WSP w Zielonej Górze z dnia 25.11.1981 r. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
24 Uchwała UKS NZS WSP Zielona Góra z dnia 8.12.1981 r. Archiwum Krzysztofa Błaszczyka.
25 IPN Po 024/684, s. 63.
26 IPN Po 024/684, s. 65.
27 IPN Po 024/684, s. 66.
28 Por. Z dziejów Ziemi Lubuskiej po drugiej wojnie światowej, t. 1, red. Cz. Osękowski, Zielona Góra 2005, ss. 215-224.
