„W związku z koniecznością wpłynięcia na niektóre agresywne wystąpienia księży podczas kazań, skierowałem naczelnika Samorządowego Radzickiego, do Arcybiskupa Dymka z konkretnym materiałem. W odpowiedzi na interwencje moją, Kuria Arcybiskupa przysłała mi w drodze oficjalnej pismo, które przedkładam w załączeniu. Jednakowoż na drodze półprywatnej wyraził się Arcybiskup Dymek do tego naczelnika, że jego sytuacja współpracy byłaby łatwiejszą, gdyby w jakikolwiek sposób do wymiany zdań między Kardynałem Hlondem, a wojewodą Poznańskim [doszło]. Naczelnik Radzicki, po skomunikowaniu się ze mną na ten temat doniósł, że oficjalne spotkanie się wojewody jako reprezentanta Rządu z Kardynałem Hlondem nie może mieć miejsca o tyle, że przecież Kardynał nie poskładał wizyt ani Prezydentowi, ani Premierowi po powrocie do kraju, a Wojewoda jako taki nie ma żadnych upoważnień do podejmowania rozmów odnośnie spraw ogólnych. Natomiast Wojewoda jest gotów do wymiany zdań z Kardynałem Hlondem na gruncie neutralnym i w charakterze prywatnym, jako Wiceprezes Głównego Komitetu Wykonawczego Stronnictwa Pracy. Kardynał ze swej strony wyraził gorąca chęć spotkania się. Nastąpiło ono 7 lutego od godziny 19 do 19:30 w mieszkaniu prywatnym naczelnika Radzickiego⁴ przy ul. Krasińskiego w Poznaniu. Rozmowę powyższą w zasadniczych skrótach podaję:

Na zapytanie, jak się Ks. Kardynał zapatruje na sprawę wyborów w Polsce, na sprawę Bloku Wyborczego Stronnictw Demokratycznych, na role i udział w nim ewentualny Stronnictwa Pracy – Kardynał odpowiedział, że to jest zagadnienie tak specjalnie polityczne i tak specjalne trudne, że on jako nie-polityk stoi poza możliwością wypowiedzenia się w tej sprawie. W każdym razie jedno jest pewne, że jakkolwiekby ułożyły się siły do wyborów, »Kościół Katolicki nie udzieli oficjalnego poparcia żadnej pojedynczej partii. Naprzykład [sic!] z Mikołajczykiem dotychczas jeszcze nie rozmawiał«, a Karol Popiel był u mnie /t.j. Kardynała Hlonda/ na początku po przyjeździe, kiedy jeszcze sam dokładnie nie orientował się, jak sytuacja w kraju wygląda. Kościołowi zależy, by wybrano i głosowano na ludzi uczciwych i etycznych, niezależnie od tego, do jakiej partii należą. Jest fałszywe mniemanie, jakoby Kościół szedł na walkę z Rządem. Jeżeli chodzi o stanowisko Watykanu, to jeszcze w tej chwili, kiedy Kardynał wyjeżdżał z Rzymu, niezwykle tam mało o Polsce wiedziano, po prostu [sic!] nie orientowano się w wielu ważnych sprawach. Kościół idzie na wszelkie reformy pożyteczne i ich nie kwestionuje, nawet gdyby one miały dotyczyć samego kościoła, jak np. »nie odezwalibyśmy się ani słówkiem kiedy odebrano nam lasy«. Jednego Kościół w Polsce będzie bronił, t.j. duszy ludzkiej przed zezwierzęceniem, takim, jakie przedstawiają swoim zachowaniem się Sowieci w Polsce.

W kraju znalazły do Kardynała dojście pewne czynniki sowieckie. Niewątpliwie, zauważył z radością Kardynał, ze pamiętano tam w Rosji jego specjalny udział w życiu religijnym narodów słowiańskich, kiedy jako delegat apostolski prowadził Kongres w Lublanie, Bułgarii, Jugosławii itd.

Odpowiedziałam, że nikt nie stawia za wzór ani ideał wychowawczy niektórych, zdemoralizowanych wojną dezerterów i awanturników, których nie brak i w naszym społeczeństwie. Skoro zaś Kościół nie widzi płaszczyzny walki, to czemu przypisać tak niekiedy niechętne linji [sic!] Rządowej wystąpienia odpowiedzialnych kierowników Kościoła. Kardynał odpowiedział, że oni są stale atakowani przez organa Rządowe, a nie odwrotnie. Przecież to, co z nimi wyprawiają »te żydki z kontroli Prasy« to przechodzi wszelkie pojęcie. On sam antysemitą nie jest, ale rola, którą na siebie w Polsce żydostwo [wzięło], na dobre temu żydostwu nie wyjdzie. Wcale nie muszą istnieć stosunki dyplomatyczne między Państwem, a kościołem, a Watykanem na to, aby stosunki wewnętrzne Państwa i Kościoła układały się najharmonijniej i najlepiej, np. w Stanach Zjednoczonych Watykan nie ma swojego przedstawiciela dyplomatycznego , nie ma także w Anglii, a stosunki wzajemne są jaknajlepsze [sic!]. On uważa, że przecież Rząd Polski mógłby przez Kota⁵ w Rzymie nawiązać wygładzić stosunki. Kardynał uważa, że to nie byłoby niczym trudnym, gdyby atmosfera w stosunku do Kościoła w Kraju ze strony Rządu nie była tak negatywna, jaką jest obecnie. Wtrąciłem, że prof. Kot jest piewcą Reformacji w Polsce i jaknajmniej [sic!] wdzięczną ma przeszłość w kierunku takich rozmów. Kardynał odpowiedział: »To prawda, ale Kot jest kotem«. Kardynał w dalszym ciągu rozmowy podał mi przebieg swojej rozmowy z Beneszem na Hradczynie⁶. Gdy wracał przez Pragę został zaproszony przez Benesza na Hradczyn, znają się zresztą z czasów studenckich, kiedy Hlond i Benesz studjowali [sic!] prawo na Uniwersytecie Wiedeńskim. Benesz usprawiedliwiał się w rozmowie ze swojej linji [sic!] politycznej. Mówił, że poszedł na całego ze Związkiem Radzickim, na sojusz gospodarczy, na sojusz polityczny. Oświadczył jednak Stalinowi, że bronił będzie Czechy przed komunizmem. Na to Stalin się uśmiechnął i miał powiedzieć Beneszowi: »na dobrze, tylko nie prześladujcie partii komunistycznej [brak zakończenia cytatu]. Benesz wyraził pogląd przed Kardynałem, że »Wy jako Polacy będziecie z wielu względów, a między innymi i wojskowych, pod znacznie większym naciskiem Związku Radzieckiego, nie my Czesi«. W trakcie swoich podróży Kardynał rozmawiał z de Gaullem⁷, o którym nabrał bardzo dobrego zdania, mimo wszelkich uprzedzeń, które poprzednio stwarzano w stosunku do de Gaull’a. We Włoszech poprosił go Ks. Humbert⁸ o rozmowę – wszystko to świadczy o tym, jakie zainteresowanie jest Polską.

W kraju znalazły do Kardynała dojście pewne czynniki sowieckie. Niewątpliwie, zauważył z radością Kardynał, ze pamiętano tam w Rosji jego specjalny udział w życiu religijnym narodów słowiańskich, kiedy jako delegat apostolski prowadził Kongres w Lublanie, Bułgarii, Jugosławii itd. Z kontaktów tych Kardynał nie uważa, żeby stanowisko kół miarodajnych w ZSRR było wobec kościoła [sic!] zdecydowanie negatywne.

Na zakończenie rozmowy Kardynał prosił, żeby nie uważać go za »lwa dzikiego, siedzącego w swojej jamie« i niedostępnego wszelkim głosom ze świata laickiego. Duchowieństwo w każdym bądź razie przyrzeka trzymać się zdala [sic!] od polityki, gdyż w tej działalności nawet szata duchowna nie chroni przed spaczeniem charakterów i umysłów.

Prosi Kardynał o każdorazową interwencję, gdyby zachodziły jakieś rażące wyskoki poszczególnych duchownych, odbiegające od linii, którą i Kardynał w rozmowie naszkicował. Ze swej strony powiedziałem kilka zdawkowych komplementacji, poczem [sic!] pożegnano się wzajemnie bez ustalania dalszych spotkań.

/-/ Dr. Feliks Widy-Wirski”.