Aleksandra Zawieruszanka urodziła się w Bielsku-Białej 3 kwietnia 1937 r. W czasie wojny jej ojciec był więźniem KL Dachau, a mama łączniczką w AK. W 1959 r. ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie i 1 lipca tego roku została zatrudniona w Teatrze Narodowym w Warszawie, w którym występowała do 1990 r. Następnie przez dwa lata grała w warszawskim Teatrze na Woli.
Kariera aktorska
W swojej karierze wystąpiła w ponad 50 przedstawieniach teatralnych, w tym w słynnej inscenizacji „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka. Popularność przyniosły jej występy w filmach i telewizji.
Debiutowała w komedii obyczajowej „Mąż swojej żony”, będącej też debiutem reżyserskim Stanisława Barei, w roli wybitnej sportsmenki, której sława przyćmiewa dokonania jej męża kompozytora (Bronisław Pawlik), w związku z czym ich małżeństwo zostaje poddane ciężkim próbom. Film, będący ekranizacją sztuki Jerzego Jurandota pt. „Mąż Fołtasiówny”, znalazł się w 1961 r. w pierwszej trójce najchętniej oglądanych filmów polskich.
Aktorka wystąpiła w kilkunastu filmach. Należą do nich, oprócz wymienionych powyżej, m.in.: „Zabijaka” (1967), „Upiór” (1967), „Z tamtej strony tęczy” (1972) oraz popularny serial dla młodzieży „Wakacje z duchami” (1970).
Między sztuką a popularnością
Aktorka wysoko ceniła swoją rolę w filmie „Walkower” (1965) w reżyserii Jerzego Skolimowskiego. Jak mówiła w rozmowie z dziennikarzem Tomaszem Gawińskim:
„Nie jest to film popularny, ale ma jakąś wartość artystyczną. I tu widać, jak rozmija się popularność z tym, co się ceni”.
Aleksandra Zawieruszanka zagrała w ponad 20 spektaklach telewizyjnych. Wystąpiła m.in. w jednej z części spektaklu z serii „Stawka większa niż życie” pt. „Kryptonim Edyta” (1965), poprzedzającego serial telewizyjny. Podobnie jak w późniejszym filmie, zagrała Edytę, kuzynkę i młodzieńczą miłość Hansa Klossa.
W 1973 r. wystąpiła w trzech częściach (spośród sześciu) przedstawienia Teatru Sensacji pt. „Akcja V”. Był to cieszący się dużym zainteresowaniem telewizyjnej widowni spektakl według scenariusza Jerzego Janickiego, opartego na motywach książki Michała Wojewódzkiego „Akcja V-1, V-2”. Aktorka wystąpiła też w kilkunastu słuchowiskach Teatru Polskiego Radia.
Aleksandra Zawieruszanka, 1966 r. Zdjęcie z akt paszportowych (fot. z zasobu IPN)
Aleksandra Zawieruszanka, 1975 r. Zdjęcie z akt paszportowych (fot. z zasobu IPN)
Aleksandra Zawieruszanka, 1983 r. Zdjęcie z akt paszportowych (fot. z zasobu IPN)
* * *
Prezentowane dzisiaj fotografie Aleksandry Zawieruszanki pochodzą z akt paszportowych aktorki, przechowywanych obecnie w zasobie Archiwum IPN w Warszawie.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
