Masowa ekshumacja i badania zwłok, przeprowadzone wiosną 1943 r. z udziałem Komisji Technicznej PCK oraz Międzynarodowej Komisji Lekarskiej, dostarczyły dowodów, że mordu dokonali Sowieci. Minister propagandy Trzeciej Rzeszy Joseph Goebbels postanowił rozpowszechnić informację o zbrodni.
Katyń w niemieckiej propagandzie
Już 11 kwietnia 1943 r. niemiecka Agencja Informacyjna „Transocean” ogłosiła informację o odnalezieniu niedaleko Smoleńska zwłok polskich oficerów, pomordowanych przez bolszewików. 13 kwietnia 1943 r. informację tę powtórzyło Radio Berlin. Zapewniło to sprawie światowy rozgłos i zapoczątkowało szeroką akcję propagandową.
Doniesienia okupacyjnego dziennika propagandowego o odkryciu miejsca zbrodni na polskich oficerach w Związku Sowieckim. „Goniec Krakowski”, nr 88 i 90 z kwietnia 1943 r.
Wiadomość o zbrodni rozpowszechniono również wśród Polaków pod okupacją niemiecką, m.in. poprzez polskojęzyczną prasę „gadzinową” i plakaty. Gazety z tego okresu są przechowywane w wielu miejscach i obecnie stosunkowo łatwo dostępne, podobnie jak odbitki zdjęć z ekshumacji, powielane w prasie gadzinowej oraz drukach niemieckich, a późnej również z nich kopiowane.
Rzadsze i trudniej dostępne, choć też nie unikatowe, są podobne tematycznie druki zwarte z okresu wojny, propagujące wiedzę o odkryciu masowych grobów koło Katynia i odpowiedzialności sowieckiej za mord na polskich oficerach. Wydawnictwa takie przygotowywały władze niemieckie, a także dziennikarze różnych narodowości.
Broszura z 1943 r.
W zasobie Archiwum IPN przechowywana jest dość tajemnicza, na tle dobrze rozpoznanych wydawnictw dotyczących sprawy katyńskiej, trzydziestodwustronicowa broszura w języku polskim. Książeczka pt. „Katyń” ukazała się w Generalnym Gubernatorstwie w 1943 r., jakoby, zgodnie z notacją na okładce, nakładem wydawnictwa Gebethner i Wolff w Warszawie. Podpisana została „Andrzej Ciesielski”, prawdopodobnie był to pseudonim lub przybrane nazwisko.
We wzmiankach niektórych badaczy i opisach bibliograficznych bywa określana jako konspiracyjna. Należy ją jednak raczej uznać za dzieło propagandy niemieckiej, stworzone w języku polskim, z udziałem osoby władającej językiem polskim i z myślą o polskim odbiorcy. W broszurze znalazły się podstawowe wiadomości dotyczące losu polskich jeńców, standardowe dla podobnych wydawnictw informujących o zbrodni katyńskiej, a zarazem tworzonych z myślą o efekcie propagandowym, czyli sugestywnym pokazaniu skali zagrożenia sowieckiego.
Andrzej Ciesielski, „Katyń”, wyd. 1943 r., okładka broszury (z zasobu AIPN)
Andrzej Ciesielski, „Katyń”, wyd. 1943 r., str. 3 broszury (z zasobu AIPN)
Andrzej Ciesielski, „Katyń”, wyd. 1943 r., str. 6 broszury (z zasobu AIPN)
Andrzej Ciesielski, „Katyń”, wyd. 1943 r., str. 7 broszury (z zasobu AIPN)
Andrzej Ciesielski, „Katyń”, wyd. 1943 r., str. 17 broszury (z zasobu AIPN)
Andrzej Ciesielski, „Katyń”, wyd. 1943 r., str. 22 broszury (z zasobu AIPN)
Andrzej Ciesielski, „Katyń”, wyd. 1943 r., str. 31 broszury (z zasobu AIPN)
Andrzej Ciesielski, „Katyń”, wyd. 1943 r., str. 32 broszury (z zasobu AIPN)
Autor czy też autorzy podkreślili odpowiedzialność sowiecką za mord na Polakach i bestialstwo zbrodni. W narrację wpleciono typowy dla propagandy niemieckiej wątek antysemicki, nieprecyzyjnie podano liczbę zabitych w Lesie Katyńskim i posłużono się starą nazwą sowieckiej bezpieki – GPU. Charakterystyczne było załączenie szeregu zdjęć pochodzących z ekshumacji wiosną 1943 r., prezentujących rozmiar i okrucieństwo sowieckiej zbrodni.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
