Warto przy tej okazji pokusić się o pytanie, czy warszawski zryw wpłynął na historię powojennej Wielkopolski? Czy można odnaleźć bohaterskich oficerów i żołnierzy, którzy z powstańczych barykad Warszawy trafili do struktur i formacji konspiracji antykomunistycznej w naszym regionie? Ilu ich było? Czy odegrali ważną rolę? Czy ich szukać, wspominać?
Z Powstania do wielkopolskiej konspiracji
Na przełomie 1944 i 1945 r. w odbudowujących się strukturach poznańskich AK oraz tworzonym podziemiu antykomunistycznym odnaleźć można oficerów Powstania Warszawskiego. Zastępowali oni stanowiskach pomordowanych przez niemieckiego okupanta konspiratorów wielkopolskich.
To wsparcie miało charakter jakościowy, a nie ilościowy, przypominający w pewnym sensie udział polskich oficerów z armii rosyjskiej przy tworzeniu Armii Wielkopolskiej w czasie powstania wielkopolskiego. W poniższym wykazie przedstawionych zostało kilku najważniejszych z nich.
Sylwetki oficerów
Płk art. Jan Szczurek-Cergowski ps. „Sławbor”, „Mestwin”, „Cios”, „Wiesław” (1897-1972) – oficer Wojska Polskiego, Komendy Głównej AK. W Powstaniu Warszawskim dowódca zgrupowania Podobwodu Śródmieście Południe. Komendant Obszaru Zachodniego AK (Okręg Poznań i Pomorze AK), delegat Sił Zbrojnych na Obszar Zachodni, współzałożyciel Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość i prezes Obszaru Zachodniego WiN.
Jan Szczurek-Cergowski (1897-1972)
Ppłk Jan Kamieński ps. „Frant”, „Cozas”, „Chyży”, „Litwin”, „Konar” (1906-1987) – oficer Wojska Polskiego, Komendy Głównej AK, cichociemny. W Powstaniu Warszawskim jego szlak bojowy to: Wola, Stare Miasto, Śródmieście Północ i Śródmieście Południe. Komendant Zachodniego Obszaru „Nie”, komendant Okręgu Poznań Delegatury Sił Zbrojnych, współorganizator konspiracyjnej Armii Polskiej w kraju Zachód (krypt. NSZ). Odwołany z Poznania w maju 1945 r.
Jan Kamieński (1906-1987)
Mjr NSZ/Ppłk Stanisław Kasznica ps. Stanisław „Wąsacz”, „Wąsowski”, „Przepona”, „Służa”, „Maszkowski”, „Borowski” (1908-1948) – oficer rez. WP, oficer KG NSZ. W powstaniu warszawskim walczył na Ochocie. Zastępca komendanta Obszaru Zachodniego „Nie”, współtwórca Armii Polskiej w kraju Zachód, komendant Obszaru Zachodniego NSZ, komendant Okręgu II NSZ Poznań, w lipcu 1945 r. przeniesiony do Warszawy. Ostatni komendant NSZ, zamordowany w więzieniu na Mokotowie w Warszawie.
Stanisław Kasznica (1908-1948)
Ppłk Andrzej Rzewuski ps. „Abrek”, „Fok”, „Hańcza”, „Przemysław”, „Reja”, „Wojmir”, „Zagończyk” (1895-1946) – oficer WP, AK. W powstaniu warszawskim w Podobwodzie Śródmieście Południe, odcinek wschodni „Bogumił”, batalion „Miłosz”. Ostatni komendant Okręgu Poznań AK. Organizator Wielkopolskiej Samodzielnej Grupy Ochotniczej „Warta”, największej organizacji antykomunistycznej w Wielkopolsce. Aresztowany przez UB, zginął w więzieniu.
Andrzej Rzewuski (1895-1946)
Ppłk Kazimierz Falewicz ps. „Antoni”, „Pobóg”, „Mścibór”, „Suwalski” (1898-1993) – oficer WP, AK, KG NSZ. W powstaniu warszawskim dowódca odcinka „Politechnika” (3. batalion pancerny „Golski”). Ostatni szef sztabu Komendy Okręgu Poznań i zastępca komendanta. Odwołany w maju 1945 r.
Kazimierz Falewicz (1898-1993)
Kpt. Józef Wysocki ps. „Białozor” (1894-1960) – powstaniec wielkopolski, oficer WP, NSZ. W powstaniu warszawskim sędzia śledczy w plutonie żandarmerii w komendzie Warszawa-Śródmieście. Dowódca obwodu Poznań-Miasto, a następnie, p.o. komendanta Armii Polskiej w Kraju Zachód (NSZ).
