Autorem niektórych zdjęć przedstawiających walczących powstańców był Eugeniusz Lokajski. „Brok” uwiecznił m.in. uśmiechniętego młodego mężczyznę – plutonowego podchorążego Jerzego Tyczyńskiego ps. „Jur” (ur. 3 listopada 1923 r. w Brześciu nad Bugiem, poległ 3 września 1944 r.). W czasie powstania należał on do Kompanii Ochrony Sztabu Obszaru Warszawskiego AK „Koszta” (1. pluton kompanii „Koszta”). Na fotografii trzyma, na lewym ramieniu, zdobyty pistolet maszynowy MP 28 II „Bergmann”.
Nie jest to jedyne jego zdjęcie przechowywane w zasobie Archiwum IPN w Warszawie. Druga fotografia przedstawia Jerzego Tyczyńskiego stojącego na pierwszym planie przed rzędem powstańców, prawdopodobnie w czasie przeprowadzania musztry na podwórku jednej z kamienic przy ul. Moniuszki 12. Na zdjęciu od prawej w szyku stoją: strzelec Janusz Chyliński ps. „Góral”, kapral podchorąży Ryszard Ryng ps. „Dick” oraz starszy strzelec podchorąży Tadeusz Szmigiera ps. „Wład”.
Podchorąży Jerzy Tyczyński „Jur” z „Koszty” (fot. z zasobu AIPN, autor: Eugeniusz Lokajski)
Oddział „Koszta”, nauka obchodzenia się z bronią. Na pierwszym planie przed szeregiem – Jerzy Tyczyński „Jur”. Od prawej w szyku stoją: strzelec Janusz Chyliński „Góral”, kapral podchorąży Ryszard Ryng „Dick” oraz starszy strzelec podchorąży Tadeusz Szmigiera „Wład” (fot. z zasobu AIPN, autor: Eugeniusz Lokajski)
Portrety uczestników Powstania
Zdjęcie mężczyzny patrzącego w dal przedstawia porucznika Wiesława Chrzanowskiego ps. „Wiesław”, służącego w 2. plutonie kompanii „Anna” batalionu „Gustaw”. Wiesław Chrzanowski brał udział w wojnie obronnej 1939 r. Od listopada 1940 r. był w konspiracji jako żołnierz Narodowej Organizacji Wojskowej, od 1943 r. w AK, w batalionie NOW-AK „Anna”. W czasie okupacji studiował na tajnych kompletach. Uczestniczył m.in. w walkach na Starym Mieście, skąd kanałami przedostał się do Śródmieścia. Chrzanowski po upadku powstania był jeńcem stalagów w: Fallingbostel (Stalag XIB), Bergen-Belsen (Oflag XI B/Z), Gross-Born (Oflag II D ), Sandbostel (Stalag X B), Lübeck (Oflag XC). Do Polski powrócił w 1947 r. Co ciekawe, Wiesław Chrzanowski był autorem 145 zdjęć małoobrazkowych dokumentujących walki powstańcze.
Porucznik Wiesław Chrzanowski „Wiesław” z kompanii „Anna” batalionu „Gustaw” (fot. z zasobu AIPN, autor nieznany)
Julian Eugeniusz Kulski ps. „Goliat” (na cześć Ludwika Bergera – dowódcy, który zginął w listopadzie 1943 r.) był żołnierzem 226. plutonu zgrupowania „Żniwiarz” Obwód II „Żywiciel”. Miał zaledwie 15 lat, kiedy 1 sierpnia 1944 roku przyłączył się jako ochotnik do powstania. Był synem Juliana Spitosława Kulskiego, wiceprezydenta Warszawy, zastępcy Stefana Starzyńskiego. „Goliat” w czasie okupacji należał do małego sabotażu, a od 1941 r. do Kedywu. Używał wówczas pseudonimu „Chojnacki”. Aresztowany w lipcu 1943 r., został osadzony na Pawiaku. Nie zdradził nikogo. Ostatecznie został zwolniony. W czasie walk w okresie powstania został ranny. Po upadku przebywał w Altengrabow (Stalag XI A).
Julian Eugeniusz Kulski „Goliat”. Zdjęcie publikowane w: J. E. Kulski „Ding, we live. The personal chronicle of a Young Freedom Fighter in Warsaw (1939 – 1945)”, New York (fot. z zasobu AIPN, autor nieznany)
„Sikston” („Sixton”) to pseudonim kaprala Jerzego Feliksa Sikorskiego. Zdjęcie wykonane przez Wiesława Chrzanowskiego przedstawia powstańca na stanowisku strzeleckim znajdującym się prawdopodobnie między ulicą Ślepą a Podwalem. Walczył on w batalionie „Gustaw” kompanii „Anna”. 13 sierpnia 1944 r. został ranny na ul. Kilińskiego. Po upadku powstania trafił do Fallingbostel (Stalag XI B), a następnie do Dorsten (Stalag VI J). Aresztowany po powrocie do kraju, był w latach 1948-1949 przetrzymywany w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie.
Kapral Jerzy Feliks Sikorski „Sikston” z kompanii „Anna” na pozycji w ruinach cerkwi na Podwalu, koniec sierpnia 1944 r. (fot. z zasobu IPN, autor: Wiesław Chrzanowski)
* * *
Należy dodać, że wśród zdjęć dotyczących powstania warszawskiego, przechowywanych w zasobie IPN w Warszawie, znajdują się również fotografie przedstawiające innych żołnierzy, m.in. z batalionu „Parasol”, „Zośka” czy zgrupowania „Chrobry”.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
