Celem Wielkiego Terroru było podporządkowanie całego społeczeństwa władzy komunistycznej drogą brutalnych represji. Rozkazy nr 00447, nr 00485 i nr 00486 obejmowały jego przeważającą większość – ludzi pracujących i mniejszości narodowe. NKWD mógł postawić im poważne zarzuty: szpiegostwa, zdrady, sabotażu, antysowietyzmu. A co z ludźmi ubogimi, którzy niewiele posiadali i żyli z pracy dorywczej? Tymi zajęły się organa milicji.
Elementy wrogie społecznie
„Trójki milicyjne” do walki z przestępczością zostały utworzone rozkazem NKWD ZSRS nr 00192 już 27 maja 1935 r., ale na fali Wielkiego Terroru NKWD wydał 7 sierpnia 1937 r. okólnik nr 61 „O wzmożeniu walki z rabusiami i przestępcami recydywistami”.
Anastazji Dudakowej zarzucono rozwiązły tryb życia, uchylanie się od pracy oraz związki ze światem przestępczym. Skazano ją na 5 lat łagrów.
Na „Trójki milicyjne” nałożono zadania ścigania „osób nie posiadających paszportu, bez stałego miejsca zamieszkania i nie wykonujących pożytecznej pracy”, a więc elementów „wrogich społecznie”, tj. włóczęgów, żebraków, złodziei, prostytutek, osób naruszających reżim paszportowy, itp. W skład „Trójki milicyjnej” wchodzili: jako przewodniczący – naczelnik Wydziału NKWD lub jego zastępca, jako członkowie – prokurator (Kraju, obwodu) i naczelnik Zarządu RKM lub naczelnik wydziału, który przygotowywał sprawy do rozpatrzenia. Sekretarz Trójki był funkcjonariuszem UGB lub milicji. Sprawy rozpatrywano w obecności aresztowanych (czasami zaocznie).
Dodatkowo 21 maja 1938 r. pojawił się rozkaz nr 00319 „O pracy trójek z ogłoszeniem instrukcji dla trójek NKWD do rozpatrywania przypadków elementów przestępczych i zdeklasowanych oraz o złośliwie naruszających przepisy o paszportach”. Przypominano, że usuwanie przestępczo zdeklasowanego elementu powinno odbywać się na co dzień, bez uruchamiania masowych operacji. Należało dokładnie przestudiować każdy rozpatrywany przypadek.
Protokół „Trójki milicyjnej” dotyczący Anastazji Dudakowej i Lidii Sklarienko. Tbilisi, 8 października 1938 r. (z zasobu AIPN)
Walka z przestępczością czy kolejna forma represji?
„Trójki milicyjne” mogły pozbawiać wolności w obozach NKWD do lat 5, oraz wydalać z dużych miast przemysłowych na okres do 5 lat. „Trójka milicyjna” skazała w okresie Wielkiego Terroru w Gruzji 2204 osoby. Jej działalność nie została jeszcze dokładnie zbadana.
Działania milicji w celu ograniczenia przestępczości wydają się być prawnie i moralnie słuszne. Szczególnie w ZSRS, gdzie przestępczość była zawsze wysoka. Jednakże pod pretekstem „słusznych” działań milicji obejmowano represjami grupy osób chcących pozostać z różnych przyczyn poza kontrolą komunistycznego państwa.
Wielki Terror w sowieckiej Gruzji 1937–1938. Represje wobec Polaków, Warszawa–Tbilisi 2016
„Trójka milicyjna” wydawała wysokie wyroki za enigmatycznie określone i często nieudowodnione przewinienia. Anastazji Dudakowej zarzucono rozwiązły tryb życia, uchylanie się od pracy oraz związki ze światem przestępczym. Skazano ją na 5 lat łagrów. Nie sposób ocenić na ile zarzuty te były merytoryczne, ponieważ działając pod presją rozkazów NKWD funkcjonariusze milicji ignorowali wszystko, co przemawiało na korzyść oskarżonych.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
