W okresie zimnej wojny organizacja była obecna w Polsce trzykrotnie: w latach 1946-1949 (niosąc pomoc dla zniszczonego wojną kraju), w latach 1958-1970 (gdy na wznowienie działalności pozwoliły przemiany polityczne po 1956 roku) oraz w latach 1982-1983 (dostarczając pomoc w okresie Stanu Wojennego w PRL).
Działalność organizacji w latach 1946-1949 w Polsce
Kontrakt z CARE podpisany został w maju 1946 roku po długich i trudnych negocjacjach z komunistycznym rządem polskim. Paczki miały być dostarczane do portu w Gdyni, a następnie przekazywane do odbiorców za pośrednictwem sieci placówek SPOŁEM. Między majem 1946 roku a grudniem 1949 roku dostarczono łącznie 201 872 paczki o łącznej wartości 2 067 528 dolarów.
Z czasem, wraz z polepszającą się koniunkturą gospodarczą, presją ze strony Moskwy oraz narastającym konfliktem politycznym z Zachodem, działalność CARE (jak również innych organizacji pomocowych) stała się dla komunistów solą w oku.
Odbiór paczek spotkał się ogromną wdzięcznością zwykłych Polaków (zachowały się liczne listy z podziękowaniami). Jednocześnie można zauważyć dość wyrachowane i cyniczne podejście do działań organizacji ze strony komunistycznych władz i podległych im służb. W październiku 1946 roku miała miejsce publiczna prezentacja paczek z udziałem prezydenta Bolesława Bieruta.
Między 1946 a 1948 roku członkowie misji odznaczani byli orderami państwowymi (niektórzy z nich prowadzili działalność pomocową na rzecz Polski już wcześniej, w okresie II wojny światowej). Jednak z czasem, wraz z polepszającą się koniunkturą gospodarczą, presją ze strony Moskwy oraz narastającym konfliktem politycznym z Zachodem, działalność CARE (jak również innych organizacji pomocowych) stała się dla komunistów solą w oku. Źródła amerykańskie wspominają o narastającej niechęci wobec działań organizacji aż po otwartą wrogość, co doprowadziło do zamknięcia misji w Warszawie z końcem 1949 roku.
Fragment artykułu z dziennika polonijnego „Sokół Polski” z 24 października 1946 r. informującego o działalności organizacji CARE, przekazanego do zasobu Archiwum IPN przez Związek Sokolstwa Polskiego w Ameryce w 2019 r.
Karta z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW dot. Arthura Gamble, szefa Misji CARE w Polsce w latach 1947-1949 (z zasobu IPN)
Notatka z 1948 roku dot. rozpracowania Rady Polonii Amerykańskiej, zawierająca informacje o paczkach przekazywanych za pośrednictwem organizacji CARE. Warto zwrócić uwagę na charakterystyczny język propagandy, typowy dla okresu końca lat 40. XX w. (z zasobu IPN)
Pomoc międzynarodowa w obiektywie aparatu bezpieczeństwa
CARE, podobnie jak UNRRA i inne organizacje pomocowe, była rozpracowywana przez komórki Urzędu Bezpieczeństwa.
Bezpieka zbierała również informacje o organizacjach polonijnych zaangażowanych we współpracę z CARE, m.in. o Radzie Polonii Amerykańskiej.
Skrupulatnie zbierano informacje nie tylko o członkach misji CARE w Polsce, ale również o odbiorcach paczek (zwłaszcza jeśli byli podejrzani o prowadzenie działalności antykomunistycznej lub nawet sympatie proamerykańskie).
Komunistyczna bezpieka, wykorzystując komórki wywiadu zagranicznego, zbierała również informacje o organizacjach polonijnych zaangażowanych we współpracę z CARE, m.in. o Radzie Polonii Amerykańskiej. Polacy z USA chętnie angażowali się w pomoc swoim rodakom.
Według zachowanych relacji, niektórzy wysyłali paczki do Polski licząc, że w ten sposób uzyskają informacje, czy ich krewni przeżyli wojnę. Niektóre paczki były przekazywane bez wskazania adresata, np. „dla sierot” lub „dla potrzebujących”. Tego typu przesyłki były w pierwszej kolejności kierowane do szpitali i domów dziecka.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
